Crna lepotica "progovorila": Naučnici u meteoritu s Marsa otkrili novi element FOTO/VIDEO

U novom radu, dostupnom kao preprint na arXiv-u, Estrid Naver sa Tehničkog univerziteta u Danskoj i njeni saradnici opisuju upotrebu dva takva (relativno) nova alata na jednom od najpoznatijih meteorita na svetu – NWA 7034, poznatom i kao Crna lepotica (Black Beauty), prenosi Sciense alert.

Deo slave ovog meteorita potiče iz njegovog porekla. Reč je o komadu Marsa koji je pao na Zemlju, najverovatnije nakon snažnog udara na Crvenoj planeti. Sastavljen je od materijala starog oko 4,48 milijardi godina, što ga čini jednim od najstarijih poznatih marsovskih uzoraka u Sunčevom sistemu. A uz to je i izuzetno lep – otuda i njegovo ime.

Nažalost, prethodna istraživanja zahtevala su da naučnici odseku delove ovog remek-dela kako bi ih proučili. Ti uzorci su zatim drobljeni ili rastvarani kako bi se otkrio njihov hemijski sastav.

Danas, međutim, možemo bolje od toga — zahvaljujući razvoju kompjuterizovane tomografije (CT).

Postoje dve vrste CT skenera. Prvi, koji se često koristi u lekarskim ordinacijama širom sveta, jeste rendgenski CT. On je izuzetno dobar u otkrivanju teških i gustih materijala, poput gvožđa ili titanijuma.

Shutterstock/Alfonso Blanco

Ključni sastojak vode

Drugi, ređe korišćen metod, jeste neutronski CT, koji umesto rendgenskih zraka koristi neutrone. Rezultati ovih snimaka mogu značajno da variraju, ali su generalno bolji u prodiranju kroz gušće materijale i, što je posebno važno, u otkrivanju vodonika — jednog od ključnih sastojaka vode.

U ovom radu istraživači su primenili obe tehnike kako bi nedestruktivno ispitali Crnu lepoticu i otkrili šta se nalazi u njenoj unutrašnjosti. Iako metoda ne oštećuje uzorak, korišćen je relativno mali, prethodno ispoliran deo meteorita. U tom uzorku naučnici su pronašli takozvane klaste.

U geologiji, klast je jednostavno naziv za mali fragment stene uklopljen u veću stenu. Njihovo prisustvo nije iznenađenje — već decenijama je poznato da je Crna lepotica sastavljena od takvih fragmenata, što je u skladu s teorijom da je nastala nakon snažnog udara na Marsu koji je spojio različite stene.

Međutim, vrsta klasta koju su CT snimanja otkrila bila je nova.

Reč je o takozvanim vodonikom bogatim gvožđe-oksi-hidroksidnim klastima (Hydrogen-rich Iron oxyhydroxide, ili H-Fe-ox). Ovi fragmenti čine oko 0,4% zapremine analiziranog uzorka, koji je bio veličine nokta.

Iako deluje kao zanemarljiva količina, hemijska analiza pokazuje da ti sitni delovi sadrže čak oko 11% ukupne količine vode u uzorku.

Shutterstock/Abdou Faiz

Potvrda onoga što je rover prikupio

Procenjuje se da Crna lepotica sadrži oko 6.000 delova na milion (ppm) vode, što je izuzetno mnogo za materijal koji potiče s planete koja danas ima veoma malo vode. Još važnije, ovi rezultati nadopunjuju otkrića vodenih uzoraka koje je rover Perseverance pronašao u krateru Jezero.

Iako Crna lepotica potiče iz potpuno drugačijeg regiona Marsa u odnosu na uzorke koje je prikupio rover, veza između ovih nalaza potvrđuje da je na površini Marsa, pre milijardi godina, postojala rasprostranjena, najverovatnije tečna voda.

Ovaj prelepi meteorit, sam po sebi, predstavlja svojevrsnu misiju povratka uzoraka u obliku jedne jedine stene. Naučnici koji su ga analizirali nadali su se da će iste nedestruktivne CT tehnike moći da primene i na uzorke iz buduće misije povratka marsovskog materijala na Zemlju. CT skeneri mogu "videti" i kroz titanijumska kućišta u kojima su ti uzorci smešteni.

Međutim, s obzirom na nedavno otkazivanje tog programa, moglo bi proći veoma mnogo vremena pre nego što slični direktni uzorci s drugih planeta budu analizirani pomoću moćnih alata koje imamo ovde na Zemlji.