Srpska nauka „zvezda u usponu”

I upućenoga i neupućenoga zanimaće, svakako, da je ozbiljan iskorak u objavljivanju naučnih članaka (radovi) načinjen u biologiji i biohemiji, hemiji, kliničkoj medicini, računarskim naukama, naukama o materijalima, matematici, inženjerstvu, neuronaukama, farmakologiji i toksikologiji i fizici.

Podjednako raduje saznanje da su se među „zvezdama u usponu” našla i dvojica srpskih naučnika: akademik Ivan Gutman s Prirodno-matematičkog fakulteta u Kragujevcu (za period avgust – oktobar 2008; objavljeno u martu 2009) i dr Stevo Stević iz Matematičkog instituta SANU (za period jun – avgust 2008; objavljeno u januaru 2009) i oktobar – decembar 2008; objavljeno u maju 2009).

Naša zemlja je u nekoliko navrata i lane izdvojena na stranicama besplatnih veb usluga (web servis) kompanije „Tomson-Rojters”, koja kroz sažete statističke izveštaje obelodanjuje pregled ključnih kretanja u osnovnim naučnim istraživanjima u celom svetu. Procene koje ukazuju na ubrzan napredak srpskih istraživača i ustanova utemeljene su na bibliometrijskim podacima, prikupljanim za potrebe druge usluge istog ponuđača, nazvane „suštinski naučni pokazatelji” (Essential Science Indicators), čije se korišćenje naplaćuje.

Deset oblasti

Prateći najnovije dvomesečne promene činjenica (svakog drugo se zanavljaju), „Sajens voč” je objavio spisak naučnika, instituta, zemalja i časopisa koji su postigli najveći postotak u sveukupnom navođenju (citiranje) na izmaku 2009.

U godini za nama Srbija se više puta pojavila među državama u kategoriji „zvezda u usponu” koje su ostvarile najveći procentualni porast citiranosti naučnih radova u deset oblasti istraživanja (navodimo samo podatke koji se odnose na 2009. godinu):

u razdoblju decembar 2008 – februar 2009. (objavljeno u julu 2009) u hemiji, inženjerstvu, naukama o materijalima i matematici;

u periodu februar – april 2009. (objavljeno u septembru 2009) u hemiji, kliničkoj medicini, inženjerstvu, naukama o materijalima, matematici, neuronaukama i fizici;

od aprila do juna 2009. (objavljeno u novembru 2009) u biologiji i biohemiji, hemiji, kliničkoj medicini, inženjerstvu, naukama o materijalima, matematici, neuronaukama i fizici;

u razdoblju jun – avgust 2009. (objavljeno u januaru 2010) u biologiji i biohemiji, hemiji, kliničkoj medicini, računarskim (kompjuterskim) naukama, inženjerstvu, naukama o materijalima, matematici, neuronaukama, farmakologiji i toksikologiji i fizici.

Nagoveštaj strepnje

Uzmemo li u razmatranje učestalost štampanja u vodećim međunarodnim časopisima, jasno je da su razmatranjima „Sajens voča” obuhvaćeni naučni radovi u kojima se predstavljaju rezultati istraživanja iz vremena pre smanjivanja novčanih izdataka u fondovima za nauku, a one su – prema mišljenju ovdašnjih naučnika – obeležile 2009. Možemo li, stoga, strepeti da će u analizama koje se tiču druge polovine prethodne godine (biće obelodanjene sledećih meseci) izostati ovako lepi rezultati?

Zanimljivo je još jedno upoređivanje koje je skoro ugledalo svetlost dana, a tiče se naše zemlje i nekoliko zemalja iz okruženja. U deceniji koju smo ostavili za nama Srbija je u broju naučnih članaka pretekla Sloveniju, Bugarsku i Hrvatsku. Nabrajanje je zaključeno krajem oktobra. U svim godinama koje su prethodile (za 2000–2003) izračunat je prosek, tri pomenute zemlje bile su ispred Srbije.

Za srpske istraživače najplodnije godine bile su 2007. (s 2.054 rada) i 2008. (s 2.558 radova), što podjednako važi i za tri ostale zemlje. I u 2009. će, sasvim je izvesno, biti više od 2.000 radova (krajem oktobra izbrojan je 1.991).

Obeshrabruje, međutim, činjenica da se postojani rast iz godine u godine u prethodnoj preobratio u lagani pad! Da li je to dovoljno upozorenje, imajući u vidu da naučna istraživanja daju opipljive plodove tek posle nekoliko godina ulaganja (i negovanja)?

S. Stojiljković