Tragovima Svetog Save: Danas se bira 46. poglavar SPC

Zalaganjem Svetog Save, Srpska pravoslavna crkva postala je veoma važan činilac u kulturnom i političkom životu srpskog naroda.

On je rukopoložen za prvog srpskog arhiepiskopa 1219. godine, kada je srpska crkva i dobila dostojanstvo arhiepiskopije, sa sedištem u Žiči. Kasnije tokom 13. veka (tačnije, 1253. godine), upravno sedište premešteno je u Pećki manastir.

Jačanje veze između crkve i države nastavilo se, i kulminiralo stvaranjem prve srpske patrijaršije, odnosno Pećke patrijaršije 1346. na crkvenom saboru u Skoplju.

Kada je, tada još kralj, Dušan Silni odlučio da se proglasi carem Srba i Grka, istovremeno je poglavar pravoslavne crkve u njegovoj zemlji trebalo da dobije i "titulu" patrijarha.

Na državnom saboru u Skoplju, na praznik Cveti 1346. godine, svečano je srpskim patrijarhom proglašen Joanikije II, koji je do tog trenutka bio Pećki arhiepiskop i logotet Dušana Silnog.

Među prisutnima našli su se bugarski trnovski patrijarh Simeon sa svojim episkopima i drugim višim sveštenstvom, ohridski arhiepiskop, srpski episkopi i svetogorsko monaštvo .

Neki ugledni arhiepiskopi u starim srpskim zemljama dobili su naziv mitropoliti, a ohridska arhiepiskopija zadržala je autokefalnost, s tim što je njen arhiepiskop morao da priznaje "prvenstvo počasti" Pećkom patrijarhu.

Foto: Shutterstock/Nenad Nedomacki

Eparhije grčke, koje su do tada potpadale pod jurisdikciju Carigradske patrijaršije, pripojene su Pećkoj, a isti je slučaj bio i sa Svetom Gorom.

Čitava Srpska pravoslavna crkva dobila je novu organizaciju, u vidu patrijaršije. Nove episkopije su osnivane i potčinjene novim mitropolitima, a uz to su i obnavljani stari i podizani novi manastiri.

Ovo je bio sam početak Srpske patrijaršije, koja je rasturana i obnavljana nekoliko puta kroz vekove, poslednji put 1920. godine u Sremskim Karlovcima.

Što se Joanikija II tiče, on je ostao zapisan u istoriji kao prvi srpski patrijarh. Preminuo je 1354. godine, a njegovo telo položeno je u Pećku patrijaršiju, gde se i danas nalazi. Srpska pravoslavna crkva ga proslavlja kao svetitelja, 16. septembra.

Od njega, pa do danas, istorija beleži 45 srpskih patrijarha.

1. Sv.Joanikije II (1346-1354)
2. Sava IV (1354- 1375)
3. Sv. Jefrem (1375- 1379)
4. Sv. Spiridon (1379 – 1389)
Sv. Jefrem, ponovo (1389 – 1392)
5. Danilo III (1392- 1398)
6. Sava V (1398- 1406)
7. Danilo IV (1406)
8. Kirilo (1407-1419)
9. Nikon (1420-1435)
10. Teofan (1446)
11. Nikodim II (1446- 1453)
12. Arsenije II (1453- 1463)

– Posle pada Srbije pod tursku vlast nastalo je neredovno stanje i u Crkvi, dolazi i do nasilnog ukidanja Patrijaršije. Crkveni presto nije uredno popunjavan. A među episkopima koji su u to vreme "pridržavali presto Svetog Save" spominju se hercegovački mitropolit Jovan (1508. i 1509.) i Marko (1524.). Redovno stanje u Patrijaršiji uspostavljeno je 1557.

13. Makarije (1557- 1571)
14. Antonije (1571- 1575)
15. Gerasim (1575- 1586)
16. Savatije (1587)
17. Nikanor
18. Jerotej (1589- 1591)
19. Filip (1591- 1592)
20. Jovan (1592- 1614)
21. Pajsije (1614- 1648)
22. Sv. Gavrilo (1648- 1655)
23. Maksim (1655- 1674)
24. Arsenije III Crnojević (1674 – 1690)
25. Kalinik I (1691-1710)
26. Atanasije I (1711-1712)
27. Mojsije Rajović (1712-1726)
28. Arsenije IV Jovanović – Šakabenda (1726-1737)
29. Joanikije III Karadža (1739-1746), Grk
30. Atanasije II Gavrilović (1746-1752)
31. Gavrilo II Sarajevac (1752)
32. Gavrilo III (1752-?)
33. Vikentije Stefanović
34. Pajsije II, Grk
35. Gavrilo IV, Grk
36. Kirilo II (1758-1763)
37. Vasilije Jovanović Brkić (1763-1765)
38. Kalinik II (1765-1766), Grk

– Fermanom sultana Mustafe III godine 1766. ukinuta je srpska Pećka patrijaršija i potčinjena Carigradskoj patrijaršiji. Srpska patrijaršija ponovo je uspostavljena 1920, sa sedištem u Beogradu.

39. Dimitrije (1920-1930)
40. Varnava (1930-1937)
41. Gavrilo (1937-1950)
42. Vikentije (1950-1958)
43. German (1958-1990)
44. Pavle (1990- 2010)
45. Irinej (2010- 2020)