Konji, vatreni i svi ostali

Ovog utorka (17. februar) počela je kineska Nova godina. Ovaj praznik označava početak proleća, a u Kini, kao i u više istočnoazijskih zemalja, slavi se uz velike svečanosti.

Porodice se tradicionalno okupljaju kako bi zajedno uživale u raskošnim obrocima. Deca često dobijaju novac u crvenim kovertama, takozvanim "Hong Bao".

S početkom Prolećnog festivala, odnosno Lunarnog novogodišnjeg praznika, menja se i kineski horoskopski znak, koji prati ciklus od dvanaest godina. Svaka godina pripada jednoj životinji.

Postoji više priča o poreklu ovog zodijaka. Prema jednoj legendi, Car od žada – vrhovno božanstvo neba i vladar svih bogova u kineskoj tradiciji – pozvao je sve životinje na "veliku trku".

Prvih dvanaest trebalo je da osvoji njegovu naklonost. Redosled dolaska izgledao je ovako: pacov, bivo, tigar, zec, zmaj, zmija, konj, koza, majmun, petao, pas i svinja.

Poznate ličnosti rođene u godini Konja

U znaku Konja su oni koji su rođeni 1918, 1930, 1942, 1954, 1966, 1978, 1990, 2002, 2014. ili 2026. godine. Svaka životinjska godina dodatno se povezuje s jednim od pet elemenata: drvo, vatra, zemlja, metal ili voda.

Godina 2026. je godina Vatrenog konja. U tradicionalnoj kineskoj kulturi konj simbolizuje snagu, brzinu, odanost, slobodu i talenat. Ljudi rođeni u ovom znaku smatraju se hrabrim, pouzdanim, iskrenim, vernim i nezavisnim.

Među poznatim "konjima" su prvi crni predsednik Južne Afrike Nelson Mandela, astronaut Nil Armstrong, kineska kung-fu filmska zvezda Džeki Čen, reditelji Ang Li i Martin Skorseze, glumica Zoe Saldanja, bivši član Bitlsa Pol Makartni i britanski slavni kuvar Gordon Remzi.

Ljudi i konji: veza duga hiljadama godina

Konji prate čoveka već hiljadama godina. Vukli su bojna kola u starom Egiptu, a već u 6. veku pre nove ere jurili su kroz Cirkus Maksimus u antičkom Rimu. Poznata figura iz grčke mitologije je krilati konj Pegaz.

I u drevnoj Kini konji su bili izuzetno cenjeni. U mauzoleju prvog kineskog cara Ćin Ši Huanga nalazile su se stotine konja od terakote u prirodnoj veličini, postavljenih uz bojna kola i konjicu kao deo njegove „vojske za zagrobni život“.

Arheološki nalazi ukazuju na to da su ljudi pre oko 6.000 godina počeli da pripitomljavaju konje – u zapadnoj evroazijskoj stepi, području koje se proteže od današnje Ukrajine preko jugozapadne Rusije do severnog Kazahstana.

Širenjem pripitomljenih stada stalno su hvatane i ukrštane divlje kobile, čime je nastala velika genetska raznolikost koja danas karakteriše konje.

Vredno prevozno sredstvo

I danas konji imaju centralnu ulogu za kazahstanske i mongolske jahače – kao prevozno sredstvo, izvor egzistencije i simbol nomadske kulture. Taj značaj seže do vremena kada su jahačke vojske Džingis Kana na konjima prelazile čitave kontinente.

Na Arabijskom poluostrvu beduini nisu vodili zapise o najvrednijim uzgojnim linijama svojih konja, već su ih prenosili usmenim putem. Poreklo se pamtilo generacijama.

Kada su u 18. i 19. veku evropski uzgajivači počeli da uvoze arapske konje, otkrili su da su mnogi usmeno prenošeni rodovnici bili iznenađujuće pouzdani. S razlogom se arapski konj smatra jednom od najplemenitijih rasa.

Hiljadama godina konji su bili najbrže i najpouzdanije prevozno sredstvo čovečanstva. Nosili su vojske preko kontinenata, vukli plugove, kola i poštanske kočije, povezivali udaljene trgovačke rute i omogućili uspon svetskih carstava – mnogo pre nego što su parni i benzinski motori promenili mobilnost.

U mnogim aspektima konji su bila prva "vozila" sveta. I danas se snaga automobilskih motora meri u "konjskim snagama" (KS).

O slobodi i brzini

Gotovo svaka rasa konja ima svoju priču – uključujući i mustanga. U Severnoj Americi konji su izumrli krajem poslednjeg ledenog doba. Kada su ih španske ekspedicije početkom 16. veka dovele u Novi svet, neke životinje su pobegle ili bile puštene. One su preci današnjih mustanga.

Naziv "mustang" potiče od španske reči "mesteño", što znači životinja bez vlasnika ili lutalica.

Na prerijama Severne Amerike brzo su se formirala divlja stada. Autohtoni narodi su ih hvatali, uzgajali i trgovali njima – čime su temeljno promenili mobilnost, lov, trgovinu i ratovanje.

Brzina i sloboda konja kasnije su poslužile kao inspiracija za ime automobila Ford Mustang, jednog od kultnih vozila 20. veka.

Evolucijski rekord: jakutski konj

Na severu Sibira jakutski konji prilagodili su se ekstremnoj hladnoći. Njihovo gusto krzno i snažna građa pomažu im da izdrže temperature niže od minus 60 stepeni Celzijusa.

Posebno je izuzetna njihova sposobnost da uspore metabolizam i snize telesnu temperaturu – upadaju u neku vrstu "stojećeg zimskog sna". Tako štede energiju, ali ostaju budni i aktivni.

Za razliku od pravih hibernatora, ne povlače se, već se i tokom arktičke zime hrane i kreću. Naučnici govore o jednom od najbržih evolucionih prilagođavanja unutar jedne vrste – bilo je potrebno svega oko osam vekova da konji, poreklom iz toplije Mongolije, razviju otpornost na hladnoću.

Konji kao terapeuti i treneri

Poslednjih decenija konji su preuzeli nove uloge. Terapija uz pomoć konja danas se primenjuje kod osoba s posttraumatskim stresnim poremećajem (PTSP), autizmom, anksioznim poremećajima i fizičkim ograničenjima.

Pri tome se koristi posebna osetljivost konja na govor tela i emocije. Ta osetljivost čini konje i vrednim partnerima u treninzima za menadžere. Oni reaguju na najsuptilnije signale: napetost, prejak pritisak ili kontradiktoran govor tela.

Hoće li konj slediti ili se povući, učesnicima daje uvid u to kako vode, slušaju i postavljaju granice.

Od transportnog sredstva i ratovanja, preko terapije do koučinga: odnos čoveka i konja stalno se razvijao – oblikovan istorijom, kulturom i novim ulogama koje konji danas imaju u našem životu.