Na današnji dan, 29. maj

1176 - Vojska udruženih italijanskih gradova Lombardijske lige nanela je u bici kod Lenjana odlučujući poraz trupama nemačkog cara Fridriha I Barbarose, koji se posle poraza pokajnički izmirio s papom i preuzeo vođstvo Trećeg krsta&scaron;kog rata.1453 - Posle duge opsade Turci su osvojili Konstantinopolj (Carigrad), &scaron;to je bio konačni kraj Vizantije. U krvavoj trodnevnoj orgiji Turci su potom pobili sve branioce, uključujući poslednjeg vizantijskog vladara Konstantina XI Paleologa, sina cara Manojla II i carice Jelene, čiji je otac bio srpski velmoža Konstantin Draga&scaron;.1500 - Portugalski moreplovac Bartolomeo Dijas utopio se u blizini Rta Dobre Nade na krajnjem jugu Afrike, koji je on i otkrio 1486. prozvav&scaron;i ga rt Oluja, po&scaron;to je njegova ekspedicija na tom mestu tada doživela veliko nevreme. Iste vode bile su, za njega, kobne četiri godine docnije, po&scaron;to je ekspediciju od 13 brodova, koju je predvodio s Pedrom Alvere&scaron;om Kabralom, na putu ka Indiji, tada zadesilo olujno nevreme. Preostali brodovi su se tada zaputili ka zapadu i Kabral je otkrio Brazil, proglasiv&scaron;i ga posedom Portugalske krune.1630 - Rođen je engleski kralj Čarls II Stjuart, sin Čarlsa I pogubljenog u građanskom ratu 1649. Postao je vladar 1660. nakon ukidanja republike uspostavljene 1653. strahovladom Olivera Kromvela. Stupajući na presto obavezao se na po&scaron;tovanje prava Parlamenta kao i ličnih sloboda građana. Stranka vigovaca (liberali) i Parlament su ga je 1679. primorali da potpi&scaron;e &quot;Habeas Corpus Act&quot; kojim su ozakonjene izvesne građanske slobode, a građani za&scaron;tićeni od nezakonitog hap&scaron;enja i utamničenja.1807 - Turskog sultana Selima III, koji je na presto do&scaron;ao 1789. slabog vladara kome nije uspevalo da izađe na kraj sa samovoljom janičara u Beogradskom i Vidinskom pa&scaron;aluku, oborio je Mustafa IV.1867 - Ugarski parlament je izglasao 12. zakonski član kojim su regulisani odnosi austrijskog i ugarskog dela potonje dvojne monarhije. On je u istoriografiji poznat kao Austro-Ugarska nagodba. Po&scaron;to je nagodba usvojena dotada&scaron;nje Austrijsko carstvo postalo je dvojna, Austrougarska monarhija. Bečki dvor je, zbog stalne krize koja je potresala Austriju od revolucionarne 1848, i dodatno posle poraza u ratu sa Pruskom 1866. prethodno odlučio da odustane od unitarne forme. Nadalje, postojale su dve države u personalnoj uniji pod kućom Habzburga. Zajednički su ostali spoljni poslovi, vojska, mada su postojale i lokalne formacije kao Landver u Austriji i Honved u Ugarskoj, kao i zajednički segment finansija, pri čemu su detalji, poput carinske politike, posebno usagla&scaron;avani.1875 - Rođen je srpski pisac Svetozar Ćorović, jedan od intelektualnih prvaka bosanskohercegovačkih Srba u vreme austrougarske okupacije. S Aleksom &Scaron;antićem i Jovanom Dučićem pokrenuo je u Mostaru 1896. list &quot;Zora&quot;. Tokom Prvog svetskog rata interniran je u te&scaron;kim uslovima od čega neizlečivo oboleo. U pripovetkama, dramama i romanima opisivao je život u rodnoj Hercegovini, neposrednim stilom, živopisno i s lakoćom. Dela: romani &quot;Stojan Mutika&scaron;a&quot;, &quot;Ženidba Pere Karantana&quot;, &quot;Majčina Sultanija&quot;, zbirke pripovedaka &quot;U časovima odmora&quot;, &quot;Moji poznanici&quot;, &quot;Brđani&quot;, drame &quot;Zulumćar&quot;, &quot;On&quot;, &quot;Adam-beg&quot;, &quot;Aj&scaron;a&quot;.1879 - Rođen je srpski pisac Kosta Abra&scaron;ević. Politički angažovan pesnik. Njegovi umetnički nedorađeni stihovi, &scaron;to valja pripisati činjenici da je stvarao izuzetno mlad, umro je u 19. godini, prožeti su empatijom prema socijalno obespravljenima. Pesme: &quot;Zviždi vetre&quot;, &quot;Svet je nama otadžbina&quot;, &quot;Bratstvo&quot;, &quot;Crvena&quot;.1894 - Rođen je američki filmski režiser austrijskog porekla Džozef fon &Scaron;ternberg, vizuelni perfekcionista, majstor osvetljenja i kontrasta. Pođednako je upečatljiv u epskim scenama i u krupnim planovima izrazite plastičnosti i senzibiliteta, &scaron;to je umnogome rezultat sjajne saradnje s glumicom Marlen Ditrih. Filmovi: &quot;Podzemlje&quot;, &quot;Plavi anđeo&quot;, &quot;Maroko&quot;, &quot;Jedna američka tragedija&quot;, &quot;&Scaron;angaj ekspres&quot;, &quot;Plava venera&quot;, &quot;Crvena kraljica&quot;, &quot;Đavo je žena&quot;, &quot;&Scaron;angajsko podzemlje&quot;, &quot;Makao&quot;.1910 - Umro je ruski kompozitor, pijanista i dirigent Milij Aleksijevič Balakirjev, pokretač i idejni vođa kompozitorske grupe, po njemu nazvane Balakirjevljev kružook ili &quot;Velika petorica&quot;. Grupu su sačinjavali jo&scaron; Cezar Kjuj, Modest Musorgski, Nikolaj Rimski-Korsakov i Aleksandar Borodin. Nadovezujući se na ruskog kompozitora Mihaila Glinku, izgradio je mužički stil na elementima folklora, prvenstvno ruskog i orijentalnog. Dela: simfonijske poeme &quot;Rusija&quot;, &quot;Tamara&quot;, muzika za &quot;Kralja Lira&quot;, klavirske kompozicije, uključujući fantaziju &quot;Islamej&quot;.1914 - U sudaru putničkog broda &quot;Carica Irske&quot; i norve&scaron;kog teretnjaka &quot;Storstat&quot; na reci Sent Lorens u Kanadi poginulo je najmanje 1.012 osoba.1917 - Srpski pisac Vladislav Petković Dis, jedan od najtalentovanijih pesnika srpske književnosti, utopio se u Jonskom moru kod Krfa po&scaron;to je brod na kojem se nalazio torpedovala nemačka podmornica. Posle zavr&scaron;ene gimnazije bio je učitelj u selu Prliti, potom carinski činovnik u Beogradu. S piscem Simom Pandurovićem, jednim od osnivača srpske moderne, uređivao je časopis &quot;Književna nedelja&quot;. U Prvom svetskom ratu povukao se sa srpskom vojskom preko Albanije, posle čega odlazi u Francusku. Njegova lirika je samosvojna, veoma senzibilna, muzikalna u ritmu i emocijama, okrenuta unutra&scaron;njem životu, ma&scaron;tanju i halucinacijama, pesimistična. Njegova pesma &quot;Možda spava&quot; spada u najizrazitija lirska ostvarenja simbolizma u srpskoj poeziji. Dela: zbirke pesama &quot;Utopljene du&scaron;e&quot;, &quot;Mi čekamo cara&quot;.1917 - Rođen je američki državnik Džon Ficdžerald Kenedi, koji je 1960. u 43. godini života postao najmlađi &scaron;ef države u istoriji SAD. U Drugom svetskom ratu služio je u mornarici, a potom kratko bio novinar. U Kongres je izabran 1947. a 1952. postaje senator. Za predsednika SAD izabran je kao kandidat Demokratske stranke. Ubijen je u Dalasu 22. novembra 1963. Kao atentator zvanično je označen Li Osvald koji je pod sumnjivim okolnostima i sam ubijen dva dana potom u policijskoj stanici u Dalasu. Njegova smrt i danas je predmet različitih tumačenja.1919 - U jeku građanskog rata u Rusiji, Britanija, Francuska, SAD i Italija priznale su vladu carskog generala Aleksandra Kolčaka, predvodnika &quot;belogardejaca&quot; koji su u početku, uz podr&scaron;ku zapadnih sila, imali znatne uspehe protiv slabije naoružane Crvene armije. Njegove jedinice su razbijene u januaru 1920, a on je uhap&scaron;en na železničkoj stanici u Irkutsku i ubrzo streljan.1923 - Rođen je srpski pozori&scaron;ni, filmski i TV glumac Milutin Mića Tatić. Posebno je upamćen kao junak TV serije za decu &quot;Na slovo, na slovo&quot;, kao i po glasu pozajmljenom Peri detliću, Popaju, patku Dači. Najmlađe slu&scaron;aoce Radio Beograda godinama je budio emisijom &quot;Dobro jutro, deco&quot;.1942 - Umro je američki filmski i pozori&scaron;ni glumac Džon Barimor, poznat po ulogama ljubavnika u doba nemog filma. Filmovi: &quot;Romeo i Julija&quot;, &quot;Dr Džekil i mister Hajd&quot;, &quot;Raspućin i carica&quot;, &quot;Marija Antoaneta&quot;.1953 - Novozelanđanin Edmund Hilari i Nepalac Namgjal Vangdi, poznat kao Tenzing Norgaj, postali su prvi ljudi koji su osvojili &quot;krov sveta&quot; Mont Everest, 8.848 metara visok vrh planinskog masiva Himalaji. 1966 - Budistička kaluđerica spalila se u vijetnamskom gradu Hue u znak protesta protiv proameričke marionetske vojne vlade Južnog Vijetnama.1972 - Generalni sekretar Centralnog komiteta Komunističke partije i predsednik Prezidijuma Vrhovnog Sovjeta Sovjetskog Saveza Leonid Brežznjev i predsednik SAD Ričard Nikson potpisali su u Moskvi dokument pod nazivom &quot;Osnova za međusobne odnose Sovjetskog Saveza i SAD&quot; kojim je otvorena era boljih odnosa dveju tada&scaron;njih velesila.1978 - &Scaron;ef kineske diplomatije Huang Hua označio je u Ujedinjenim nacijama Sovjetski Savez kao najopasniji izvor izbijanja novog svetskog rata.1979 - Umrla je američka filmska glumica kanadskog porekla Meri Pikford, zvezda nemog filma. S Čarlijem Čaplinom, Daglasom Ferbanksom i Dejvidom Grifitom osnovala je 1919. filmsku kompaniju &quot;Junajted Artist Korporej&scaron;n&quot;. Filmovi: &quot;Dobri mali đavo&quot;, &quot;Devojka od juče&quot;, &quot;Jedna mala bogata devojka&quot;, &quot;Polijana&quot;, &quot;Mali lord Fontelroj&quot;, &quot;Gaučo&quot;, &quot;Koketa&quot;.1985 - Na stadionu &quot;Hejsel&quot; u Briselu u neredima pred finalni meč evropskog Kupa &scaron;ampiona između italijanskog prvaka &quot;Juventusa&quot; i engleskog &quot;Liverpula&quot; pogunulo je 39 i povređeno vi&scaron;e od 400 ljudi, uglavnom italijanskih navijača.1989 - Japanski sud odlučio je da lekari u Japanu nisu dužni da pacijentima obolelim od raka saop&scaron;te istinu.1990 - Za prvog predsednika Rusije izabran je Boris Jeljcin.1994 - U izbegli&scaron;tvu u Čileu umro je biv&scaron;i istočnonemački lider Erih Honeker, od 1976. do 1989. predsednik Nemačke Demokratske Republike, kad je oboren s vlasti na talasu masovnih antirežimskih protesta. Kao član Komunističke partije Nemačke, uhap&scaron;en je od strane nacista 1935. i u koncentracionim logorima bio je do 1945. U Politbiro vladajuće Jedinstvene socijalističke partije Nemačke (komunisti) izabran je 1958, prvi sekretar postao je 1971. a generalni sekretar 1976. Izgradio je 1961. Berlinski zid, simbol &quot;hladnog rata&quot;.1997 - Loran Kabila preuzeo je dužnost predsednika Demokratske Republike Kongo, biv&scaron;i Zair, 12 dana po&scaron;to su njegove snage porazile u sedmomesečnom građanskom ratu armiju lojalnu diktatoru Mobutuu Sese Seku.1999 - Američki &quot;Diskaveri&quot; postao je prvi &quot;spejs &scaron;atl&quot; koji je pristao na Međunarodnu kosmičku stanicu.2002 - Odlazeći predsednik Malija Alfa Omar Konare pomilovao je biv&scaron;eg diktatora te afričke zemlje Musu Traorea i njegovu suprugu Marijam, uhap&scaron;ene posle Traoreovog zbacivanja s vlasti 1991.2005 - Francuski glasači odbacili su na referendumu Predlog Ustava Evropske unije.2014 - Rusija, Kazahstan i Belorusija oformili su Evroazijsku uniju. Sporazumom o formiranju Evroazijske unije, potpisanim u Astani u Kazahstanu, garantovan je slobodan tranzit roba, usluga, kapitala i radne snage, kao i međusobna koordinacija s namerom da se dodatno prodube bliski odnosi tih zemalja.2015 - Sjedinjene Američke Države uklonile su Kubu sa &quot;crne liste&quot; na kojoj se nalaze zemlje osumnjičene za sponzorisanje terorizma.2017 - Preminuo je Konstantin Micotakis, biv&scaron;i predsednik vlade Grčke. Micotakis, umereni konzervativac, bio je poslanik u raznim sazivima grčke skup&scaron;tine, od 1946. a predsednik vlade od 1990. do 1993. Jo&scaron; od polovine &scaron;ezdesetih u vi&scaron;e navrata nalazio se na funkciji ministra. Tokom Drugog svetskog rata bio je aktivni pripadnik pokreta otpora na rodnom Kritu, a 1967. vojna hunta ga je uhapsila, ali je uspeo da pobegne. U Grčku se iz Francuske vratio nakon obaranja vojne uprave 1974. godine.

Na današnji dan, 29. maj

1 Komentari