Šta bi Vajfert rekao da zna da ga zovemo "crvena"? ANKETA

Novčanice sa likovima slavnih Srba koristimo svakodnevno, ali znamo li koje sve simbole kriju?

Izvor: B92

Šta bi Vajfert rekao da zna da ga zovemo

Dinar je zvanično postao srpski novac 12. decembra, davne 1873. godine, kada je donet Zakon o kovanju srpske srebrne monete.

Naziv naše valute poreklo vodi od denarijusa, najpoznatije rimske monete, što označava deseticu ili desetku.

Srebrni denarijus su sredinom trećeg veka pre nove ere uveli stari Rimljani i tako stvorili dostojnu zamenu dotadašnjem bakarnom novcu.

Iako je zvanična valuta postao 1873. godine, dinar je bio i naziv novca srpskih srednjovekovnih vladara.

Srpski kralj Stefan Radoslav započeo je u 13. veku dugu istoriju kovanja novca od srebra i bakra, koji je nosio sve karakteristike vizantijskog novca.

Nije sigurno gde je ovaj novac izrađivan, a postoje dve pretpostavke. Prva je da je nastajao u Solunu, u kovnici Radoslavljevog tasta Teodora Anđela ili u rudniku Brskovo, gde su radili saski rudari.

Zaključuje se da je Stefan Radoslav sebe video kao naslednika vizantijske krune jer je tada kovanje novca bilo isključivo carsko pravo.

Šta se nalazi na srpskim papirnim novčanicama?

Najmanja je novčanica od 10 dinara.

Na prednjoj strani (aversu) nalazi se portret Vuka Stefanovića Karadžića, otvorena knjiga i Vukov pribor za pisanje, što je stalna postavka Muzeja Vuka i Dositeja u Beogradu, kao i tri slova moderne srpske azbuke, navedeno je na sajtu Narodne banke Srbije.

Na zadnjoj strani novčanice (reversu) nalazi se prikaz figure Vuka Stefanovića Karadžića, koja je detalj sa fotografije, učesnici Prvog svetoslovenskog skupa (takođe detalj sa fotografije), friz od slova, veliki grb Republike Srbije, na oker podlozi.

Na prednjoj strani novčanice od 20 dinara nalazi se portret Petra II Petrovića Njegoša, a pored portreta prikazan je Cetinjski manastir.

Na zadnjoj strani nalazi se Njegoševa figura prema fotografiji Anastasa Jovanovića, detalj sa ukrasne minijature prvog slovenskog oktoiha štampanog na Cetinju 1494. godine, planinski masiv Komova, kao i veliki grb Republike Srbije, na zelenoj pozadini.

Na licu novčanice od 50 dinara nalazi se portret sprskog kompozitora Stevana Stojanovića Mokranjca, stilizovani prikaz violine, klavijatura i notni zapis iz Mokranjčeve zaostavštine, objašnjeno je na sajtu NBS.

Na naličju ove novčanice nalazi se figura Stevana Stojanovića Mokranjca, motiv iluminacije sa Miroslavljevog jevanđelja, notni zapis, veliki grb Republike Srbije u gornjem levom uglu novčanice, na ljubičastoj podlozi.

Na prednjoj strani novčanice od 100 dinara nalazi se portret naučnika Nikole Tesle, formula za jedinicu magnetne indukcije, prikaz električnog pražnjenja, prikaz jednog Teslinog postrojenja.

Na zadnjoj strani ove novčanice nalazi se figura Nikole Tesle (motiv sa fotografije iz Muzeja Nikole Tesle u Beogradu), crtež Teslinog elektromotora, "Teslina golubica", znak Narodne banke Srbije/veliki grb Republike Srbije u gornjem levom uglu novčanice, na plavoj podlozi.

Na licu novčanice od 200 dinara nalazi se portret Nadežde Petrović, prikaz skulpture Nadežde Petrović, obrisi crkve manastira Gračanica, slikarska četkica.

Na njenom naličju nalazi se figura Nadežde Petrović kao dobrovoljne bolničarke u vreme Prvog balkanskog rata, prikaz crkve manastira Gračanica, deo kompozicije s jedne od slika Nadežde Petrović, veliki grb Republike Srbije u gornjem levom uglu novčanice, na plavoj podlozi.

Na prednjoj strani novčanice od 500 dinara nalazi se portret srpskog geografa jovana Cvijića, prikaz kartografske projekcije Zemlje i Balkanskog poluostrva u pozadini.

Na zadnjoj strani nalazi se figura Jovana Cvijića, stilizovani prikaz etno-motiva, znak Narodne banke Srbije/ veliki grb Republike Srbije u gornjem levom uglu, na zelenoj podlozi.

Na licu novčanice od 1.000 dinara, takozvane "crvene", nalazi se portret Đorđa Vajferta, prikaz kompleksa objekata Vajfertove pivare, kinegram "Sveti Đorđe ubija aždaju".

Na naličju te novčanice nalazi se figura Đorđa Vajferta u sedećem položaju, deo enterijera zgrade Narodne banke Srbije, prikaz prigodne medalje; znak Narodne banke Srbije/veliki grb Republike Srbije u gornjem levom uglu novčanice, na crvenoj podlozi.

Na prednjoj strani novčanice od 2.000 dinara nalazi se portret Milutina Milankovića, centralnim delom novčanice dominira figura Milutina Milankovića za radnim stolom, ispod koje je grafički prikaz njegovih proračuna pomeranja snežne granice za protekli deo kvartara od 600.000 godina.

Na zadnjoj strani nalazi se figura Milutina Milankovića, fragment stilizovanog prikaza sunčevog diska, a u centralnom delu dominira prikaz Milankovićevog rada "Putanja severnog nebeskog pola", veliki grb Republike Srbije u gornjem levom uglu novčanice, na maslinastoj podlozi.

Na licu novčanice od 5.000 dinara nalazi se portret srpskog pravnika, istoričara, književnika i političara Slobodana Jovanovića.

Na njenom naličju nalazi se figura Slobodana Jovanovića, fragment zgrade Narodne skupštine i stilizovan prikaz enterijera skupštinske sale, znak Narodne banke Srbije/ veliki grb Republike Srbije u gornjem levom uglu novčanice, na ljubičastoj podlozi.

Danas izdavanje novčanica i kovanog novca, utvrđivanje apoena i njihovih osnovnih obeležja, donošenje odluke o puštanju u opticaj i povlačenju iz opticaja novca vrši Narodna banka Srbije.

Novčanice koje svakodnevno koristimo štampaju se u Zavodu za izradu novčanica i kovanog novca – u Topčideru, u specijalizovanoj organizaciji Narodne banke Srbije.

Četvrtog februara 2003. godine država je promenila naziv u Državna zajednica Srbije i Crne Gore, a promena je zabeležena i na novcu koji je izdala NBS.

Pre gotovo dve decenije, tačnije 2003. godine izdate su prve monete, koje nisu imale jugoslovenske atribute.

Ipak, 2003. i 2004. godine dolazi do preokreta i sada se izdaje novac koji umesto naziva države i grba nosi amblem Narodne banke Srbije.

Godine 2005, još pre raspada državne zajednice Srbije i Crne Gore, počelo je izdavanje novca koji je ukrašen srpskim grbom i imenom države.

Koja srpska novčanica vam je najlepša?

Pozivamo vas da glasate za najlepšu srpsku novčanicu i da u komentarima napišete da li im vam je neka od starih novčanica koje više nisu u upotrebi ostala u posebnom sećanju.

Ovo je arhivirana verzija originalne stranice. Izvinjavamo se ukoliko, usled tehničkih ograničenja, stranica i njen sadržaj ne odgovaraju originalnoj verziji.

Komentari 5

Pogledaj komentare

5 Komentari

13 h

U svetske trendove uvršteni su bela boja, kupus – kao i noćni život Beograda. A to su, na primer i džomo, dopamin dekor, sticanje veština na putovanjima. Ako ne znate šta je to, pitajte mlađe ili pročitajte ovaj tekst.

Istaknute ličnosti sa profesionalne Counter-Strike 2 scene glasale su za troje finalista u sedam kategorija.

An ice wave has hit Europe, causing severe consequences in some countries. While France reports fatalities on snow‑covered roads, Serbia is coping much more steadily, media outlets report.

18:18

6.1.2026.

1 d

Automobili

Visoki napon

Uvodi se obavezni standard: Propisano koliko struje električni automobili smeju da troše

Kina je napravila još jedan važan korak u regulisanju električne mobilnosti, pošto je odobrila prvi obavezni standard energetske efikasnosti za električne putničke automobile.

14:42

7.1.2026.

12 h