Laza Lazarević: Često ga spominjemo, ali njegovo delo zapostavljamo

Lazarević je rođen u Šapcu 1. maja 1851. godine. Otac Kuzman, šabački trgovac, umro je kada je Lazi bilo samo devet godina, pa je majka Jelka bila prinuđena da sama, u teškim uslovima, podiže sina i njegove tri sestre.

Kako je njegov pokojni otac bio prenumerant brojnih izdanja knjiga koje su izlazile u to doba, mali Laza je u detinjstvu imao priliku da upozna i zavoli književnost.

Po završetku osnovne škole i četiri razreda Šabačke gimnazije, sa samo 16 godina upisao je Pravni fakultet u Beogradu. Po završetku studija postaje praktikant u Ministarstvu prosvete, ali mu 1872. godine biva potvrđena, prethodne godine dodeljena stipendija za studije medicine, zbog čega Laza odlazi u Berlin.

Studije, koje je bio prinuđen da prekine tokom Srpsko-turskog rata, od 1876. do 1877. godine, završio je 1879. Inače, za revnosnu službu u ratu, u kome je obavljao dužnost lekarskog pomoćnika, bio je odlikovan srebrnom medaljom.

Po povratku u Beograd, u 28. godini života, Lazaravić je postavljen je za lekara beogradskog okruga, da bi 1881. godine postao prvi lekar Opšte državne bolnice u Beogradu.

Tokom naredne decenije, sve do prerane smrti 10. januara 1891. godine, Laza Lazarević se, uporedo sa lekarskom praksom, bavio književnošću, stvorivši neke od najznačajnijih pripovedaka u istoriji srpske proze: "Prvi put s ocem na jutrenje" i "Sve će to narod pozlatiti".

Kao vrsni stručnjak svoga doba, Lazarević je pisao i obljavljivao naučne radove iz više oblasti medicine: oftalmologije, hirurgije, ginekologije, infektologije i bakteriologije. Ipak, kao najznačniji Lazarevićevi stručni radovi izdvajaju se oni iz oblasti neurologije.

Printscreen YouTube/БиМ запис

Ukazom Mihaila Obrenovića, Srbija je 1861. godine dobila svoju prvu psihijatrijsku bolnicu - "Dom za s uma sišavše", otvorenu u Doktorovoj kuli, privatnoj kući u beogradskoj Birčaninovoj ulici. Dvadeset godina posle knjaževog ukaza, u istom zdanju počela je sa radom "Bolnica za duševne bolesti", preteča današnje Klinike za psihijatrijske bolesti "Doktor Laza Lazarević".

Iako je radio u vreme kada je psihijatrija u celom svetu bila u svojim začecima, Lazarević je svoje pacijente lečio po evropskim standardima toga doba, još tada se zalažući za odvajanje neurologije od psihijatrije.

Arhivska dokumentacija bolnice "Laza Lazarević" otkriva da je u periodu od 1880. do 1887. godine, Lazarević lečio 156 pacijenata iz cele Srbije. Među njihovim istorijama bolesti, sačuvanim u arhivu, nalaze se i "lekarske svedodžbe" od kojih je 50 svojom rukom pisao i potpisao doktor Laza K. Lazarević.

Za tih 10 godina lekarske prakse, Lazarević je, svojim radom, ostavio neizbrisiv trag u istoriji srpske psihijatrije i medicine uopšte, kao i još osam započetih pripovedaka koje nikada nije završio.

U februaru 1889. godine, Lazarević je postao lični lekar kralja Milana, koji mu je tada dodelio vojni čin sanitetskog potpukovnika. Za poslednju pripovetku koju je napisao, pod naslovom "On zna sve", 8. jula 1890. dobio je nagradu Srpske akademije nauka.

Laza K. Lazarević je preminuo 10. januara 1891. godine.

Velikog pisca i danas veoma često pominjemo, iako možda baš i nije pohvalno što, kada to činimo, nemamo baš na umu makar nešto od onoga što je veliki pisac i medicinar ostavio iza sebe...