Dvorac u Vlajkovcu

Na regionalnom putu Beograd-Alibunar-Vršac, a na devet kilometara od Vršca prolazi se kroz naselje Vlajkovac. Naselje od oko 1.200 stanovnika, među kojima prema poslednjem popisu najviše žive Srbi, potom Rumuni i Mađari. Ne možete, a da ne primetite, još sa puta, nekadašnji sjaj vlastelinskog dvorca, koji danas stanjem u kojem se nalazi, bez imalo tajni prepričava tužnu priču sela. Jedan je od najreprezentativnijih građevina ovog tipa u Vojvodini i kao takav privlači pogled svakog prolaznika.

Iz istorije saznajemo da je dvorac izgradio grof Đerđ Močonji 1859. godine. Postoje podaci koji govore i o ranijoj godini izgradnje, ali još uvek nije pouzdano utvrđeno kada je dorac podignut.

Dvorac je nasledila njegova ćerka Georgina Močonji, udata za Rudolfa Bisingena. Imanje je menjalo vlasnike, da bi poslednji vlasnik bila grofica Rozeina Bisingen-Nipenburg. Prvom agrarnom reformom, 1919. godine, oduzeto im je pola imanja, dok je drugom reformom vlastelinstvo Bisingena potpuno iščezlo.

Dvorac je građevina spratnog tipa, izgrađena u stilu klasicizma, sa neobičnom i raskošnom dekorativnom plastikom i izuzetnim elementima od kovanog gvožđa. Na uličnoj fasadi je jednostavan ulaz sa četiri dorska stuba, dok su na bočnim fasadama po dve niše, pretpostavlja se namenjene skulpturama, kao nekadašnjim elementima dekoracija. Na podužnoj, unutrašnjoj fasadi nalazi se masivan trem pokriven krovom, podbočenim stubovima od kovanog gvožđa. Kupola sa stilizovanim ljiljanima, gromobranom i vidno prepoznatljivim mestom na kojem je stajao grb porodice Bisingen-Nipenburg, najuočljiviji je i najreprezentativniji deo objekta. Prepoznatljiv je po kupoli, ali i zbog svoje spoljne dekoracije, dvorac u Vlajkovcu je jedan od 50-tak dvoraca u Vojvodini koji nema dvojnika. Jedinstvenost i autentičnost gubila se vremenom kojem je prepušten, a nemar, stanje u ekonomiji i društvu, kao i imovinsko-pravni odnosi neki su od problema koji nedozvoljavaju da se sjaj ovog dvorca u skorije vreme povrati.

Enterijeru dvorca se pripisuju uzani i visoki hodnici i ne tako velike prostorije, bez dekorativnih elemenata. Na sprat vode stepenice ograđene ogradom od kovanog gvožđa. Sprat zgrade je, usled obrušavanja tavanice, potpuno neupotrebljiv. Izuzev dvorca i parka, neposredno pored kompleksa, ostala je onovremenska biroška kuća, koja je prilikom rekonstrukcije izgubila svoju autentičnost. Nekadašnji glavni ulaz u dvorski kompleks, danas se samo nazire.

Park dvorca u Vlajkovcu nastao je isušivanjem bare. Jedan deo podignut je oko 1890, a drugi oko 1903. godine. Oko parka i jezerske površine prokopani su drenažni kanali, kojima se voda povlačila. Jezero je imalo dva ostrva, most drvene konstrukcije, koji se pružao sredinom, i jedan drveni objekat. Danas postoji most, izmenjene konstrukcije, a skoro cela površina jezerskog basena je betonirana 2002. godine, dok je drveni objekat rekonstruisan i u njemu je smešten restoran.

Park je pod zaštitom od 1973. godine, kada je dodeljen na staranje i upravu opštini Vršac. Prema Pravilniku o kategorizaciji zaštićenih prirodnih dobara svrstan je u II kategoriju, kao Prirodno dobro od velikog značaja. Spomenik prirode "Stari park u Vlajkovcu" rezultat je mešavine dva stila uređenosti, francuskog i engleskog.

Tokom Drugog svetskog rata u dvorcu je bila smeštena nemačka vojna komanda, a posle ga je koristilo vojno vazduhoplovstvo. Sve do 1953. godine, u dvorcu je bio smešten Dom za ratnu siročad. Objekat zatim preuzima PD "Ogled" i koristi ga za kancelarije i stanove radnika. Ovo je period kojim započinje ubrzano propadanje kompleksa i nestajanje njegovih lepota. Danas dvorcem upravlja Mesna zajednica "Vlajkovac". Objekat je ušao u program restitucije i njegovi naslednici uputili su zahtev za povraćaj imovine. Dvorac je od 1989. godine spomenik kulture od velikog značaja.