Supovac 1876: Prvi srpski top koji je najavio slobodu Niša

Pripadnici mešivite artiljeriske brigade sa komadantom pukovnikom Dejanom Novakovićem su 2023. godine izradili repliku topa, jarbole i sa topovskim čaurama ukrasili spomen obeležje… kao i ostale infrastrukturne radove koje su ovih dana doradili donatori i prijatelji sela Supovac, piše Đorđe Bojanić, urednik sajta Srpska istorija.

Akciju je podržao i grad Niš i opština Crveni Krst.

Predvodnik i duša akcije stvaranja ovog spomen obeležja i čovek koji se odazvao pozivu i pružio punu podršku rukovodstvu sela mesne zajednice Supovac bio je nekadašnji komadant Kopnene vojske general Milosav Simović, koji je osmislio izgled spomen obeležja, angažovao njegove artiljerce i bio iskrena podrška selu Supovac, gradskoj opštini Crveni Krst i gradu Niš.

Savet mesne zajednice Supovac, povodom 150. godišnjice od izbijanja Prvog srpsko-turskog rata, organizovaće obeležavanje 2. jula 2026. godine u 10č, u znak sećanja kada je ispaljen prvi pucanj iz srpskog topa na tursku karaulu. Ovakva obeležavanja su za svaku pohvalu jer neguju kulturu sećanja.

Kada se govori o Prvom srpsko-turskom ratu 1876. godine, najčešće se pominju Šumatovac, Đunis, Veliki Izvor ili kasnije oslobođenje Niša. Međutim, postoji jedno mesto čije ime nepravedno ostaje u senci, iako je upravo tu započela jedna od najznačajnijih etapa srpske borbe za oslobođenje od Osmanskog carstva.

To mesto je Supovac.

Na padinama Malog Jastrepca, iznad ovog sela nadomak Niša, 2. jula 1876. godine ispaljen je prvi artiljerijski plotun srpske vojske na turske karaule. Time su započela ratna dejstva na nišavskom pravcu i otpočela velika borba koja će, posle brojnih stradanja i žrtava, dovesti do oslobođenja Niša krajem 1877. godine.

Istorija ponekad ne počinje u prestonicama, niti na mestima koja su kasnije ušla u školske udžbenike.

Prvi srpsko-turski rat nije Srbiji doneo vojnu pobedu. Srbija je pretrpela teške gubitke, a rat je okončan primirjem uz posredovanje velikih sila. Ali taj rat je imao ogroman istorijski značaj. Pokazao je da srpski narod nije odustao od oslobođenja svojih sunarodnika koji su i dalje živeli pod osmanskom okupacijom. Pokazao je i Evropi da je Istočno pitanje ušlo u novu fazu.

Supovac je zato mnogo više od mesta gde je ispaljen prvi topovski hitac.

On predstavlja simbol odlučnosti jednog naroda da više ne prihvata život u senci tuđe vlasti i okupacije.

Nakon prvih okršaja kod Supovca, borbe su se prenele na čitav prostor Pomoravlja. Već u avgustu 1876. godine usledila je znamenita bitka na Šumatovcu, u kojoj je srpska vojska uspešno odbila snažan napad daleko brojnijih turskih snaga.

Ta pobeda podigla je moral Srbije i pokazala da se dobro organizovanom odbranom može zaustaviti daleko nadmoćniji protivnik.

Iako Prvi srpsko-turski rat nije doneo konačno oslobođenje, on je postavio temelje za Drugi srpsko-turski rat 1877-1878. godine.

Tada su srpske jedinice oslobodile Niš, Pirot, Leskovac, Vranje i druge gradove, a odluke Berlinskog kongresa potvrdile su nezavisnost Srbije i njeno značajno teritorijalno proširenje.

Zato se prvi plotun sa padina Malog Jastrepca ne može posmatrati kao usamljen događaj. On je bio prva stranica jednog istorijskog poglavlja koje će promeniti sudbinu Srbije.

Srećom danas u Supovcu stoji uređeno  spomen-obeležje sa replikom srpskog topa iz 1876. godine. Ono podseća da je upravo tu započela borba za oslobođenje Niša i južne Srbije.

Ali mnogo važnije od samog spomenika jeste sećanje koje moramo čuvati.

Jer narod koji zaboravi gde je ispaljen prvi metak za njegovu slobodu, vremenom počinje da zaboravlja i cenu te slobode.

Supovac je mesto gde je progovorila srpska artiljerija, gde je započela borba za oslobođenje juga Srbije i gde je jedan narod pokazao da je spreman da se žrtvuje za svoju državu i svoju budućnost.

Zato Supovac zaslužuje da se pamti. Ne samo kao mesto prvog pucnja u ratu, već kao mesto gde je odjeknula odluka Srbije da sloboda nema cenu.