Trenutak kada je zavladala tišina: Šta se tačno desilo 11.11. u 11 sati

Stupanjem na snagu primirja između Nemačke i savezničkih sila 11. novembra okončan je Prvi svetski rat.

Zanimljivo je da je primirje potpisano još rano tog jutra, u železničkom vagonu u šumi kod francuskog grada Kompjenja. Dogovoreno je da oružje utihne tačno u 11 sati i to 11. dana 11. meseca. 

Sa savezničke strane najvažniji predstavnici bili su Maršal Ferdinand Foš – vrhovni komandant savezničkih snaga i admiral Roslin Vemiz – predstavnik britanske mornarice. Sa nemačke strane u vagonu su bili Matijas Ercberger, general Detlof fon Vinterfeld.

Primirje je potpisano 11. novembra 1918. oko 5.15 ujutru, a stupilo je na snagu u 11 časova.

Ipak, poslednji sati rata bili su veoma tragični. Iako se znalo da će borbe uskoro prestati, vojnici su ginuli. Neki su izgubili živote svega nekoliko minuta pre 11 časova, kada je konačno zavladala tišina.

Za milione ljudi širom Evrope taj trenutak značio je kraj straha, razaranja i neizvesnosti. Ljudi su izlazili na ulice, grlili se, plakali i slavili. Međutim, radost je bila pomešana sa tugom zbog miliona poginulih i ranjenih. Ipak 11.11. potpisano je primirje, a konačni mirovni sporazum potpisan je 28. juna 1919. u Versaju i to je zvaničan kraj Velikog rata. 

Posebno tragičnu tokom Prvog svetskog rata sudbinu imao je srpski narod.

Srbija je pretrpela ogromne ljudske i materijalne gubitke. Njena vojska je 1918. godine, zajedno sa savezničkim snagama, probila Solunski front i oslobodila veliki deo svoje teritorije. Beograd je oslobođen 1. novembra 1918. godine, deset dana pre potpisivanja primirja na Zapadnom frontu.

Srbija u Prvom svetskom ratu

Kada je 1914. godine počeo Prvi svetski rat, Srbija se našla pred jednim od najvećih iskušenja u svojoj istoriji. Nakon Sarajevskog atentata, Austrougarska joj je objavila rat 28. jula 1914. godine.

Iako je bila mnogo manja i slabije opremljena od neprijatelja, srpska vojska pružila je snažan otpor i ostvarila velike pobede. Već u avgustu 1914. godine izvojevala je pobedu u Cerskoj bici, koja se smatra prvom velikom savezničkom pobedom u Prvom svetskom ratu.

Ubrzo je usledila i Kolubarska bitka, u kojoj je srpska vojska, pod komandom vojvode Živojina Mišića, uspela da potisne austrougarske snage i oslobodi Beograd.

Everett Collection/Shutterstock

Međutim, najteži dani za Srbiju tek su dolazili. U jesen 1915. godine, udružene nemačke, austrougarske i bugarske snage napale su Srbiju sa više strana. Suočena sa nadmoćnijim neprijateljem, srpska vojska morala je da se povuče preko Albanije, zajedno sa kraljem, vladom i velikim brojem civila.  

Preživeli vojnici prebačeni su na ostrvo Krf, gde su se oporavljali i pripremali za nastavak borbe.

Sa vojskom je bio i kralj Petar I Karađorđević koji, iako zbog starosti i zdravstvenog stanja fizički veoma slab, nije napustio svoj narod u najtežim trenucima. 

Nakon oporavka na Krfu, srpska vojska prebačena je na Solunski front, gde je nastavila borbu zajedno sa savezničkim snagama. Jedan od najvažnijih trenutaka dogodio se 15. septembra 1918. godine, kada je započeo proboj Solunskog fronta, predvođen srpskim jedinicama i njihovim saveznicima.

Posle godina izgnanstva, gladi i stradanja, 1. novembra 1918. godine oslobodila je Beograd.

Konačno, 11. novembra 1918. godine u 11 časova potpisano je primirje kojim su okončane borbe na Zapadnom frontu, što je označilo kraj Prvog svetskog rata. Za Srbiju je to bio trenutak ogromnog istorijskog značaja. Iako je pobedu dočekala kao jedna od zemalja pobednica, platila je veoma visoku cenu – izgubila je veliki deo stanovništva, brojne vojnike i civile, a mnogi gradovi i sela bili su razoreni.