Železno, na nemačkom Ajzenštat (Eisenstadt), glavni je grad austrijske savezne pokrajine Gradišće i pripada mestima na kojem u jednom pogledu možete obuhvatiti veliki deo srednjoevropske istorije.
Železno se nalazi šezdesetak kilometara južno od Beča, onde gde se istočni obronci Alpa spuštaju u Panonsku niziju. Broji tek nešto više od deset hiljada stanovnika, ali uprkos svojoj veličini ima izuzetno bogato kulturno i istorijsko nasleđe, epitet Hajdnovog grada i važnu ulogu u identitetu gradišćanskih Hrvata.
Grad koji je promenio državu
Istorija Železnog seže u srednji vek, iako je područje bilo naseljeno još u rimsko doba. Prvi pisani pomen grada potiče iz 12. veka, a vekovima je bio deo Ugarskog kraljevstva. U 17. veku grad prelazi u posed plemićke porodice Esterhazi (Esterházy), koja će presudno uticati na njegov razvoj.
Esterhazijevi su Železno pretvorili u reprezentativno središte svoje moći i kulture, gradili su raskošne palate i velikodušno podržavali umetnost. Za grad je posebno značajan 18. vek, kada je njihov dvorski kompozitor postao Jozef Hajdn (Joseph Haydn).
Nakon raspada Austrougarske monarhije 1921. godine Gradišće postaje deo Austrije, a Železno glavni grad, što je ostao do danas – štaviše, najmanji je glavni grad neke austrijske pokrajine.
Najpoznatija znamenitost svakako je dvorac Esterhazi, impresivna barokna građevina koja dominira središtem grada. Dvorac je tokom vekova dograđivan i preuređivan, a danas je otvoren za posetioce. Posebno je poznata Hajdnova dvorana, čija se akustika ubraja među najbolje u Evropi, pa se u njoj i danas održavaju koncerti klasične muzike.
U gradu se nalazi i Crkva na bregu (Bergkirche), barokna crkva na uzvišenju u kojoj je Hajdn sahranjen, a u sklopu crkve nalazi se i slikovito Kalvarijsko brdo. Posetioci mogu razgledati i Hajdnovu kuću, u kojoj je kompozitor živeo više od trideset godina; danas je uređena kao muzej posvećen njegovom životu i radu.
Lepa arhitektura ovog malog grada, uređeni trgovi i mirna atmosfera već na prvi pogled odaju duh tipičnog malog srednjoevropskog grada. Okolina Železnog nudi brojne mogućnosti za izlete i aktivan odmor. Nežidersko jezero (Nojzidlersko jezero / Neusiedler See) jedno je od najvećih stepskih jezera u Evropi i deo je UNESCO-ove svetske baštine, udaljeno svega petnaestak minuta vožnje.
Dok razgledate Železno, moglo bi vam se učiniti da čujete hrvatski jezik, iako verovatno nećete biti sasvim sigurni. Hrvati su na prostor onoga što je mnogo kasnije postalo Burgenland, odnosno Gradišće, stigli još u 16. veku i ta je austrijska manjina poznata po tome što čuva stare narodne običaje i arhaični jezik.
Tokom gotovo pet vekova uspeli su da očuvaju svoj jezik, običaje i kulturni identitet, uprkos životu van matične domovine. U Železnom deluju hrvatske kulturne ustanove, mediji i udruženja, a postoje i dvojezične škole, kao i crkvene službe na hrvatskom jeziku. Od akademske 2018/2019. godine na Pedagoškoj akademiji u Železnom može se studirati i hrvatski jezik.
Gradišće je poznato po vinogradarstvu i kvalitetnim vinima, a poseta Železnom pruža priliku za degustaciju lokalnih sorti poput Grinera Veltlinera (Grüner Veltliner), Velšrizlinga (Welschriesling) i Blaufrankiša (Blaufränkisch). U gastronomiji te regije prepliću se ukusi austrijske, mađarske i hrvatske kuhinje. Restorani nude tradicionalna jela od divljači, razne varijante gulaša, domaće sireve i, naravno – štrudle.
Najisplativije destinacije za kratki morski odmor su Opatija i Rijeka (Hrvatska), Solun (Grčka) i Boka (Crna Gora), a za vikend na moru, parovima iz Srbije potrebno je najmanje 350 do 400 evra.
Slovački grad Poprad, smešten u podnožju Visokih Tatri, proglašen je najjeftinijom letnjom destinacijom za 2026. prema Skyscanner-u, nudeći planine, prirodu i povoljan odmor daleko od turističkih gužvi.
Villa Miločer biće otvorena tokom cele godine, dočekujući goste od 22. maja, dok će Aman Sveti Stefan otvoriti svoja vrata za letnju sezonu od 1. jula.
Atomska banja Gornja Trepča u srcu Šumadije i ove godine privlači brojne goste iz zemlje i inostranstva, koji i pred početak sezone dolaze zbog lekovitih voda, povoljnih cena i prirodnog okruženja pogodnog za oporavak.
Među najpopularnijim destinacijama i ove godine je Grčka, ali svi koji tamo kreću automobilom trebalo bi da obrate pažnju na saobraćajne propise koji važe u toj zemlji.
Atomska banja Gornja Trepča u srcu Šumadije i ove godine privlači brojne goste iz zemlje i inostranstva, koji i pred početak sezone dolaze zbog lekovitih voda, povoljnih cena i prirodnog okruženja pogodnog za oporavak.
Reka Gradac, smeštena nedaleko od Valjeva i oko 90 kilometara od Beograda, predstavlja jednu od najčistijih i najočuvanijih prirodnih oaza u Srbiji, gde posetioci tokom cele godine dolaze da uživaju u netaknutoj prirodi, šetnjama i osvežavajućoj vodi.
Najisplativije destinacije za kratki morski odmor su Opatija i Rijeka (Hrvatska), Solun (Grčka) i Boka (Crna Gora), a za vikend na moru, parovima iz Srbije potrebno je najmanje 350 do 400 evra.
Slovački grad Poprad, smešten u podnožju Visokih Tatri, proglašen je najjeftinijom letnjom destinacijom za 2026. prema Skyscanner-u, nudeći planine, prirodu i povoljan odmor daleko od turističkih gužvi.
Villa Miločer biće otvorena tokom cele godine, dočekujući goste od 22. maja, dok će Aman Sveti Stefan otvoriti svoja vrata za letnju sezonu od 1. jula.
Met Dejmon i njegova supruga Lusijana već 20 godina čuvaju privatnost isključivo za sebe, retko se pojavljuju zajedno, a nakon ovih poslednjih komentara verovatno neće promeniti odluku.
Sve veći broj mladih pati od depresije, a na mesto za psihoterapiju često mora dugo da se čeka. Zbog toga mnogi savete traže od veštačke inteligencije.
