Železno, na nemačkom Ajzenštat (Eisenstadt), glavni je grad austrijske savezne pokrajine Gradišće i pripada mestima na kojem u jednom pogledu možete obuhvatiti veliki deo srednjoevropske istorije.
Železno se nalazi šezdesetak kilometara južno od Beča, onde gde se istočni obronci Alpa spuštaju u Panonsku niziju. Broji tek nešto više od deset hiljada stanovnika, ali uprkos svojoj veličini ima izuzetno bogato kulturno i istorijsko nasleđe, epitet Hajdnovog grada i važnu ulogu u identitetu gradišćanskih Hrvata.
Grad koji je promenio državu
Istorija Železnog seže u srednji vek, iako je područje bilo naseljeno još u rimsko doba. Prvi pisani pomen grada potiče iz 12. veka, a vekovima je bio deo Ugarskog kraljevstva. U 17. veku grad prelazi u posed plemićke porodice Esterhazi (Esterházy), koja će presudno uticati na njegov razvoj.
Esterhazijevi su Železno pretvorili u reprezentativno središte svoje moći i kulture, gradili su raskošne palate i velikodušno podržavali umetnost. Za grad je posebno značajan 18. vek, kada je njihov dvorski kompozitor postao Jozef Hajdn (Joseph Haydn).
Nakon raspada Austrougarske monarhije 1921. godine Gradišće postaje deo Austrije, a Železno glavni grad, što je ostao do danas – štaviše, najmanji je glavni grad neke austrijske pokrajine.
Najpoznatija znamenitost svakako je dvorac Esterhazi, impresivna barokna građevina koja dominira središtem grada. Dvorac je tokom vekova dograđivan i preuređivan, a danas je otvoren za posetioce. Posebno je poznata Hajdnova dvorana, čija se akustika ubraja među najbolje u Evropi, pa se u njoj i danas održavaju koncerti klasične muzike.
U gradu se nalazi i Crkva na bregu (Bergkirche), barokna crkva na uzvišenju u kojoj je Hajdn sahranjen, a u sklopu crkve nalazi se i slikovito Kalvarijsko brdo. Posetioci mogu razgledati i Hajdnovu kuću, u kojoj je kompozitor živeo više od trideset godina; danas je uređena kao muzej posvećen njegovom životu i radu.
Lepa arhitektura ovog malog grada, uređeni trgovi i mirna atmosfera već na prvi pogled odaju duh tipičnog malog srednjoevropskog grada. Okolina Železnog nudi brojne mogućnosti za izlete i aktivan odmor. Nežidersko jezero (Nojzidlersko jezero / Neusiedler See) jedno je od najvećih stepskih jezera u Evropi i deo je UNESCO-ove svetske baštine, udaljeno svega petnaestak minuta vožnje.
Dok razgledate Železno, moglo bi vam se učiniti da čujete hrvatski jezik, iako verovatno nećete biti sasvim sigurni. Hrvati su na prostor onoga što je mnogo kasnije postalo Burgenland, odnosno Gradišće, stigli još u 16. veku i ta je austrijska manjina poznata po tome što čuva stare narodne običaje i arhaični jezik.
Tokom gotovo pet vekova uspeli su da očuvaju svoj jezik, običaje i kulturni identitet, uprkos životu van matične domovine. U Železnom deluju hrvatske kulturne ustanove, mediji i udruženja, a postoje i dvojezične škole, kao i crkvene službe na hrvatskom jeziku. Od akademske 2018/2019. godine na Pedagoškoj akademiji u Železnom može se studirati i hrvatski jezik.
Gradišće je poznato po vinogradarstvu i kvalitetnim vinima, a poseta Železnom pruža priliku za degustaciju lokalnih sorti poput Grinera Veltlinera (Grüner Veltliner), Velšrizlinga (Welschriesling) i Blaufrankiša (Blaufränkisch). U gastronomiji te regije prepliću se ukusi austrijske, mađarske i hrvatske kuhinje. Restorani nude tradicionalna jela od divljači, razne varijante gulaša, domaće sireve i, naravno – štrudle.
Srbija, koju pojedini opisuju kao "skriveni dragulj Evrope", našla se i na listi destinacija koje britansko udruženje putničkih agencija ABTA izdvaja za 2026. godini.
Snimci sletanja iz pilotske kabine postali su viralni na TikToku, a mnoge gledaoce je zbunila neobična reč koju automatizovani sistem izgovara neposredno pre prizemljenja.
Drama u grčkom letovalištu Stavros. 29-godišnji Srbin izvučen je iz mora bez svesti. Zahvaljujući brzoj reakciji i CPR-u, ponovo je dobio puls i spontano prodisao.
Ostrvo Middle Percy u Australiji traži volontere koji bi najmanje godinu dana živeli u raju bez plaćanja kirije. Saznajte šta se očekuje od budućih stanovnika.
NTSB objavio nove detalje incidenta Ryanaira iznad Grčke. Motor Boeinga 737 imao je četiri moguća udara ptica, a na puknutoj lopatici pronađeni tragovi zamora.
Ostrvo Tenerife, najveće među Kanarskim ostrvima, poznato po prijatnoj klimi tokom cele godine, impresivnim vulkanskim pejzažima i peščanim plažama, idealna je destinacija za odmor u svakom periodu godine.
Britanski "San" preporučuje Hvar kao idealnu destinaciju za jesenji odmor. Čisto more, skrivene uvale, lavanda, istorijska sela i živ noćni život samo su deo onoga što privlači turiste.
Ako ste se ikada pitali zašto kabinsko osoblje traži da podignete roletne na prozorima pre poletanja i sletanja, odgovor nema veze sa pogledom. Ovo pravilo postoji iz važnog bezbednosnog razloga.
Srbija, koju pojedini opisuju kao "skriveni dragulj Evrope", našla se i na listi destinacija koje britansko udruženje putničkih agencija ABTA izdvaja za 2026. godini.
Snimci sletanja iz pilotske kabine postali su viralni na TikToku, a mnoge gledaoce je zbunila neobična reč koju automatizovani sistem izgovara neposredno pre prizemljenja.
Drama u grčkom letovalištu Stavros. 29-godišnji Srbin izvučen je iz mora bez svesti. Zahvaljujući brzoj reakciji i CPR-u, ponovo je dobio puls i spontano prodisao.
Ostrvo Middle Percy u Australiji traži volontere koji bi najmanje godinu dana živeli u raju bez plaćanja kirije. Saznajte šta se očekuje od budućih stanovnika.
NTSB objavio nove detalje incidenta Ryanaira iznad Grčke. Motor Boeinga 737 imao je četiri moguća udara ptica, a na puknutoj lopatici pronađeni tragovi zamora.
Advokatska kancelarija Šona Didija Kombsa zatražila je da se povuče iz njegove tužbe za klevetu vredne 100 miliona dolara, navodeći da reper duguje značajan iznos za pravne usluge.
Vitantonio Lovalo, najstariji muškarac u Italiji, preminuo je u 112. godini. Bio je pastir i poljoprivrednik, a tokom Drugog svetskog rata završio je u nemačkom zarobljeništvu na Rodosu.
Zvanični uzrok smrti Hejden Panetijer zasad nije objavljen. Obdukcijom nisu pronađene povrede koje bi doprinele njenoj smrti, a konačni zaključci očekuju se nakon završetka istrage i toksikoloških analiza.
"Tragična greška. I moram da pretpostavim da je to jednostavno bila užasna greška. Ali moja prva pomisao bila je na Đinu i porodicu, kao i na njegove obožavaoce."
Smrtnost od srčanih bolesti u Nemačkoj ponovo je blago opala, pokazuju podaci iz najnovijeg izdanja Nemačkog izveštaja o srcu na osnovu podataka iz 2024.
