Železno, na nemačkom Ajzenštat (Eisenstadt), glavni je grad austrijske savezne pokrajine Gradišće i pripada mestima na kojem u jednom pogledu možete obuhvatiti veliki deo srednjoevropske istorije.
Železno se nalazi šezdesetak kilometara južno od Beča, onde gde se istočni obronci Alpa spuštaju u Panonsku niziju. Broji tek nešto više od deset hiljada stanovnika, ali uprkos svojoj veličini ima izuzetno bogato kulturno i istorijsko nasleđe, epitet Hajdnovog grada i važnu ulogu u identitetu gradišćanskih Hrvata.
Grad koji je promenio državu
Istorija Železnog seže u srednji vek, iako je područje bilo naseljeno još u rimsko doba. Prvi pisani pomen grada potiče iz 12. veka, a vekovima je bio deo Ugarskog kraljevstva. U 17. veku grad prelazi u posed plemićke porodice Esterhazi (Esterházy), koja će presudno uticati na njegov razvoj.
Esterhazijevi su Železno pretvorili u reprezentativno središte svoje moći i kulture, gradili su raskošne palate i velikodušno podržavali umetnost. Za grad je posebno značajan 18. vek, kada je njihov dvorski kompozitor postao Jozef Hajdn (Joseph Haydn).
Nakon raspada Austrougarske monarhije 1921. godine Gradišće postaje deo Austrije, a Železno glavni grad, što je ostao do danas – štaviše, najmanji je glavni grad neke austrijske pokrajine.
Najpoznatija znamenitost svakako je dvorac Esterhazi, impresivna barokna građevina koja dominira središtem grada. Dvorac je tokom vekova dograđivan i preuređivan, a danas je otvoren za posetioce. Posebno je poznata Hajdnova dvorana, čija se akustika ubraja među najbolje u Evropi, pa se u njoj i danas održavaju koncerti klasične muzike.
U gradu se nalazi i Crkva na bregu (Bergkirche), barokna crkva na uzvišenju u kojoj je Hajdn sahranjen, a u sklopu crkve nalazi se i slikovito Kalvarijsko brdo. Posetioci mogu razgledati i Hajdnovu kuću, u kojoj je kompozitor živeo više od trideset godina; danas je uređena kao muzej posvećen njegovom životu i radu.
Lepa arhitektura ovog malog grada, uređeni trgovi i mirna atmosfera već na prvi pogled odaju duh tipičnog malog srednjoevropskog grada. Okolina Železnog nudi brojne mogućnosti za izlete i aktivan odmor. Nežidersko jezero (Nojzidlersko jezero / Neusiedler See) jedno je od najvećih stepskih jezera u Evropi i deo je UNESCO-ove svetske baštine, udaljeno svega petnaestak minuta vožnje.
Dok razgledate Železno, moglo bi vam se učiniti da čujete hrvatski jezik, iako verovatno nećete biti sasvim sigurni. Hrvati su na prostor onoga što je mnogo kasnije postalo Burgenland, odnosno Gradišće, stigli još u 16. veku i ta je austrijska manjina poznata po tome što čuva stare narodne običaje i arhaični jezik.
Tokom gotovo pet vekova uspeli su da očuvaju svoj jezik, običaje i kulturni identitet, uprkos životu van matične domovine. U Železnom deluju hrvatske kulturne ustanove, mediji i udruženja, a postoje i dvojezične škole, kao i crkvene službe na hrvatskom jeziku. Od akademske 2018/2019. godine na Pedagoškoj akademiji u Železnom može se studirati i hrvatski jezik.
Gradišće je poznato po vinogradarstvu i kvalitetnim vinima, a poseta Železnom pruža priliku za degustaciju lokalnih sorti poput Grinera Veltlinera (Grüner Veltliner), Velšrizlinga (Welschriesling) i Blaufrankiša (Blaufränkisch). U gastronomiji te regije prepliću se ukusi austrijske, mađarske i hrvatske kuhinje. Restorani nude tradicionalna jela od divljači, razne varijante gulaša, domaće sireve i, naravno – štrudle.
Veličanstveni kanjon Uvca iz godine u godinu privlači sve više domaćih, ali i stranih turista. Ova destinacija postala je jako popularna, naročito zbog svojih divljih i netaknutih predela.
Opština Čajetina danas predstavlja jedan od najdinamičnijih i najuspešnijih primera strateškog razvoja. Strateški centar Zlatibor privlači razne goste, veliki broj stranaca. Kinezi koji obožavaju ovu planinu žele da ulažu u razvoj turizma.
Velika pravoslavna svetinja manastir Tumane, u nedelju, 24. maja 2026. godine obeležava dva velika jubileja - 90 godina od obretenja moštiju Svetog Zosima Tumanskog Čudotvorca i 10 godina od obnove velike tumanske litije i presvlačenja moštiju.
Plavo-bele kuće na grčkim ostrvima nisu samo turistički simbol, već rezultat praktičnih odluka, istorijskih mera i lokalne tradicije. Bela boja korišćena je zbog hlađenja i higijene, dok su plavi detalji nastali iz dostupnih materijala.
Srbi koji su putovali u Grčku objavili su juče sliku sa graničnog prelaza Evzoni. Uz prikaz nepregledne kolone vozila, napisali su "Evzoni trenutno, 2,5h čekanje". Ova slika preplašila je one koji tek treba da putuju. Šta li nas tek čeka na leto, pitaju.
Veličanstveni kanjon Uvca iz godine u godinu privlači sve više domaćih, ali i stranih turista. Ova destinacija postala je jako popularna, naročito zbog svojih divljih i netaknutih predela.
Opština Čajetina danas predstavlja jedan od najdinamičnijih i najuspešnijih primera strateškog razvoja. Strateški centar Zlatibor privlači razne goste, veliki broj stranaca. Kinezi koji obožavaju ovu planinu žele da ulažu u razvoj turizma.
Velika pravoslavna svetinja manastir Tumane, u nedelju, 24. maja 2026. godine obeležava dva velika jubileja - 90 godina od obretenja moštiju Svetog Zosima Tumanskog Čudotvorca i 10 godina od obnove velike tumanske litije i presvlačenja moštiju.
Oskarovac Havijer Bardem oštro je kritikovao svetske lidere na Filmskom festivalu u Kanu, među kojima su Donald Tramp, ruski predsednik Vladimir Putin i izraelski premijer Benjamin Netanjahu, piše HuffPost.
Jakov Jozinović na nedavnom, desetom po redu koncertu u beogradskom Sava centru nije mogao da sakrije emocije. Nakon što je publici otkrio da će održati koncert u Beogradskoj areni, mladi pevač je pao na kolena i zaplakao pred publikom.
Bruklin Pelc Bekam čestitao je 80. rođendan svom dedi Entoniju Adamsu, ocu ViktorijeBeckham, dok je ostatak porodice Bekam, po svemu sudeći, slavio bez njega.
I kratko i dugo spavanje povezani su s hroničnom opstruktivnom plućnom bolešću, astmom, kao i sa problemima sa varenjem, poput gastritisa i gastroezofagealne refluksne bolesti.
Probleme sa visokim pritiskom ima gotovo polovina odraslog stanovništva Srbije, a stručnjaci upozoravaju da hipertenzija i dalje smatra "tihim ubicom" jer godinama može da prolazi bez simptoma, dok istovremeno ozbiljno oštećuje srce i krvne sudove.
Epidemija ebole, koja je odnela najmanje 131 život u Demokratskoj Republici Kongo, širi se brže nego što se mislilo, upozorila je danas predstavnica Svetske zdravstvene organizacije (SZO) An Ansija.
Dijagnostiku bolesti endometrijuma (unutrašnje sluzokože materice) razvili su ruski naučnici analizom krvi uz korišćenje minimalno invazivne metode koja se zove Ramanova spektroskopija (SERS), saopštila je pres služba Univerziteta "Sečenov".
