Na današnji dan, 6. jul

1189 - Umro je engleski kralj Henri II Plantagenet, osnivač dinastije Plantageneta, koji je tokom vladavine započete 1154. ograničio ulogu Crkve u sferi sudstva i ojačao vlast krune. 1415 - U Konstancu, Nemačka, na lomači je spaljen Jan Hus, če&scaron;ki verski reformator, propovednik i nacionalni radnik. Izvr&scaron;io je reformu če&scaron;kog jezika i pravopisa. Bio je rektor Univerziteta u Pragu i borac protiv nemačkog uticaja u Če&scaron;koj. Strogo je osuđivao zloupotrebe unutar visoke rimokatoličke hijerarhije. U borbi za reformu crkve stekao je mno&scaron;tvo pristalica, uključujući če&scaron;kog kralja Vaclava IV. Papa ga je osudio kao jeretika 1410. 1533 - Umro je italijanski pisac Lodoviko Ariosto, čiji je vite&scaron;ki ep &quot;Besni Orlando&quot; s motivom ljubavnog ludila junaka Orlanda iz doba Karla Velikog, kla&scaron;ično delo italijanske renesansne književnosti. Ep o Rolandu (Orlandu) vekovima ranije bio je neizbežna tema srednjovekovne epske književnosti. Ostala dela: komedije &quot;Negromant&quot;, &quot;Kasarija&quot;, lirske pesme, satire. 1535 - Pogubljen je engleski pisac i državnik Tomas Mor, pisac socijalnih, istorijskih i teolo&scaron;kih spisa. Od 1529. do 1532. bio je lord-kancelar kralja Henrija VIII, ali je 1535. zbog odbacivanja crkvene reformacije i odbijanja da prizna kralja za poglavara novoustanovljene Anglikanske crkve, osuđen na smrt i pogubljen. U političko-filozofskom spisu &quot;Utopija&quot; objavljenom na latinskom 1516. prikazao je bedu Engleske, otimanje zemlje od seljaka od strane veleposednika odnosno rani kapitalizam. Tome nasuprot, naslikao je zami&scaron;ljeno ostrvo &quot;Utopiju&quot; oslobođeno privatne svojine, kao idealnu socijalnu državu sa savr&scaron;enim dru&scaron;tvenim i političkim sistemom. Termin Utopija postao je tako odrednica za neostvarljivo. 1600 - Mihailo Hrabri, knez Vla&scaron;ke, uspeo ja da ujedini pod svojom vla&scaron;ću pokrajine Vla&scaron;ku, Transilvaniju (Erdelj) i Moldaviju prvi put u istoriji. Konačno, te teritorije su ujedinjene u savremenoj Rumuniji posle Prvog svetskog rata. 1796 - Rođen je ruski car Nikolaj I Romanov. Vladao je od 1825. do smrti 1855. Ugu&scaron;io je 1825. ustanak dekabrista (pro liberalna pobuna petrogradskih pukova, pod uticajem modernih intelektualnih stremljenja) a 1831. ustanak u Poljskoj. Bio je izrazito reakcionarno orjentisan, tokom njegove vladavine sumnjičeni su mnogi ruski pisci, poput Pu&scaron;kina, Ljermontova, Belinskog, &Scaron;evčenka. U dogovoru s Austrijom, ugu&scaron;io je 1849. revoluciju u Mađarskoj. Rusiju je, uglavnom na račun Turske, pro&scaron;irio, pripojiv&scaron;i Jermeniju, Zakavkazje, istočne obale Crnog mora i u&scaron;će Dunava, ali je izgubio Krimski rat. Taj rat vođen od 1853. protiv Turske, kojoj su se pridružile Francuska, Britanija i Sardinija (Pijemont) okončan je godinu dana posle njegove smrti Pariskim mirom. Rusija je izgubila pravo da drži flotu u Crnom moru i podiže tvrđave na njegovim obalama, kao i deo Besarabije i protektorat nad dunavskim kneževinama (Vla&scaron;ka i Moldavija). 1809 - Francuzi su uhapsili papu Pija VII, koji je ekskomunicirao iz rimokatoličke crkve francuskog cara Napoleona I. 1827 - Rusija, Britanija i Francuska u Londonu su potpisale sporazum o podr&scaron;ci borbi Grka za samostalnost. Tada je dogovoreno da se izvr&scaron;i pritisak na Tursku da pristane na mir s grčkim ustanicima. 1832 - Rođen je austrijski nadvojvoda Ferdinand Maksimilijan I Jozef Habzburg, kojeg je 1864. za cara Meksika nametnuo francuski car Napoleon III. Namera je bila da preko njega ostvari uticaj Francuske u toj zemlji. Meksički republikanci potukli su intervencionističke trupe i 1867. streljali su Maksimilijana I. Za predsednika Meksika ponovo je izabran Pablo Huares nazvan &quot;Va&scaron;ington Meksika&quot; koji je u vreme francuske intervencije od 1861. do 1867. predvodio meksički narod u borbi za suverenost zemlje. 1885 - Francuski biolog i hemičar Luj Paster prvi put je uspe&scaron;no primenio vakcinu protiv besnila na ljudskom biću, ubrizgav&scaron;i je devetogodi&scaron;njem Žozefu Majsteru iz Alzasa, kojeg je ujeo besan pas. 1893 - Umro je francuski pisac Gi de Mopasan, jedan od najizrazitijih predstavnika evropskog naturalizma. Pisao je pripovetke, oko 300, &scaron;est romana, pozori&scaron;ne komade, putne bele&scaron;ke, pesme. Tumačio je ljudske karaktere, psiholo&scaron;ke tipove, neretko uz dozu cinizma. Dela: romani &quot;Jedan život&quot;, &quot;Nova banja&quot;, &quot;Pjer i Žan&quot;, pripovetke &quot;Strasti&quot;, &quot;Naličja&quot;, &quot;Zamke&quot;, &quot;U ratu&quot;, &quot;Vodom&quot;. 1919 - Britanski dirižabl &quot;R-34&quot; spustio se na Ruzveltovu poljanu u Njujorku, postav&scaron;i prvi vazduhoplov koji je preleteo Atlantski okean. 1928 - U Njujorku je održana premijera filma &quot;Svetla Njujorka&quot; prvog zvučnog filma u istoriji kinematografije. 1935 - Rođen je tibetanski verski vođa Dalaj Lama, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1989. 1937 - U bici Viljanueve de la Kanjade, tokom bitke za Madrid u &Scaron;panskom građanskom ratu, poginuo je Blagoje Parović &quot;&Scaron;mit&quot; politički komesar 13. internacionalne (francuske) brigade i jedan od prvaka KPJ. 1944 - U požaru koji je u glavnoj &scaron;atri cirkusa &quot;Ringling Brothers and Barnum &amp; Bailey&quot; izazvao neve&scaron;ti gutač vatre, u američkom gradu Hartford u Konektikatu poginulo je 167 osoba. 1945 - Nikaragva je postala prva država koja je u skup&scaron;tini usvojila Povelju OUN. 1962 - Umro je američki pisac Vilijam Fokner, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1949. Prikazivao je dru&scaron;tvenu istoriju američkog Juga, degeneraciju i propadanje starosedelaca kao i surovost i bezobzirnost do&scaron;ljaka. Bio je hroničar propadanja, poročnosti, izopačenosti i svireposti. Dela: romani &quot;Sartoris&quot;, &quot;Buka i bes&quot;, &quot;Svetlost u avgustu&quot;, &quot;Komarci&quot;, &quot;Medved&quot;, &quot;Konjički gambit&quot;, &quot;Uljez u pra&scaron;inu&quot;, &quot;Divlje palme&quot;, &quot;Vojnikova plata&quot;, &quot;Starac&quot;, &quot;Gospodska kuća&quot;, &quot;Rekvijem za isku&scaron;enicu&quot;, &quot;Lupeži&quot;, &quot;Utoči&scaron;te&quot;, pripovetke &quot;Svetili&scaron;te&quot;, &quot;Nepobeđeni&quot;. 1964 - Britanski protektorat u Africi Njasalend postao je pod nazivom Malavi nezavisna država u okviru Britanskog komonvelta. Do tada on je bio sastavni deo Federacije Rodezija i Njasa. 1967 - U Nigeriji je buknuo građanski rat, okončan u januaru 1970. porazom oružanih snaga Biafre koja je poku&scaron;ala da se otcepi. Biafra, jugoistočni deo Nigerije, nakon pronalaska značajnih količina nafte na njenoj teritoriji odlučila je da se odvoji od Nigerije. 1971 - Umro je Luis Armstrong &quot;Sačmo&quot; afroamerički muzičar, najveći trubač u istoriji džeza. Tokom karijere duge vi&scaron;e od pola veka proslavio se i kao pevač neponovljivog hrapavog i toplog glasa, a mnogobrojne turneje &scaron;irom sveta, uključujući Beograd, donele su mu nezvaničnu titulu &quot;ambasadora dobre volje&quot;. Snimio je i vi&scaron;e filmova u kojima je takođe iskazao rasko&scaron;ni talenat izuzetnog zabavljača. 1986 - Dvojica Australijanca su kao prvi Zapadnjaci obe&scaron;eni u Maleziji, na osnovu drakonskog zakona te zemlje o trgovini drogom, pod optužbom da su &scaron;vercovali drogu. 1988 - U najgoroj nesreći od početka eksploatacije nafte na moru, u eksploziji naftne platforme &quot;Pajper Alfa&quot; u britanskom sektoru Severnog mora, poginulo je 167 osoba. 1989 - Umro je mađarski državnik Jano&scaron; Kadar, komunistički lider Mađarske od 1956. do 1988. U Drugom svetskom ratu je kao sekretar Centralnog komiteta Komunističke partije Mađarske učestvovao u organizovanju slaba&scaron;nog pokreta otpora snagama nacističke Nemačke. Tokom vladavine Maća&scaron;a Rako&scaron;ija postavljen je za ministra unutra&scaron;njih poslova, ali je uhap&scaron;en 1951. u vreme čistki u političkom vrhu povodom rezolucije Informbiroa 1948. i optužbi protiv KPJ, nakon čega je u zatočeni&scaron;tvu proveo nepune tri godine. Posle pobune protiv Rako&scaron;ijevog režima 1956. i intervencije sovjetskih trupa, vraćen je u politički vrh i zaslužan je za postupno izvlačenje Mađarske iz velike dru&scaron;tvene krize. 2000 - Umro je jugoslovenski političar Lazar Koli&scaron;evski, prvi Predsednik vlade u istoriji Makedonije i takođe prvi predsednik SFRJ posle smrti Josipa Broza maja 1980. godine. 2005 - Umro je francuski književnik i nobelovac Klod Simon koji se na književnoj sceni pročuo 1960-ih kao jedan od tvoraca &quot;novog romana&quot; literarnog stila karakterističnog po brojnim unutra&scaron;njim monolozima i izostanaku znakova interpunkcije. Dela: &quot;Trava&quot;, &quot;Flandrijski put&quot;, &quot;Palata&quot;, &quot;Istorija&quot;, &quot;Vetar&quot;, &quot;Triptih&quot;, &quot;Akacija&quot;. 2008 - Umrla je Olga Bruči, prvakinja Opere Srpskog narodnog pozori&scaron;ta u Novom Sadu. Diplomirala je 1951. na Muzičkoj akademiju u Beogradu u klasi profesora Nikole Cvejića. Docnije je solo pevanje usavr&scaron;avala u Novom Sadu i Beču kod Todora Dinja&scaron;kog i Marije Gerhard. Upamćena je po ulogama Đilde (u operi Rigoleto), Lučije (Lučija od Pamermura), Violete (Travijata), Leonore (Trubadur), Nede (Pajaci), Abigaile (Nabuko) i Dona Elvire (Don Žuan). Dobitnica je Ordena rada sa srebrnim vencem i Nagrade grada Novog Sada (Oktobarske). 2009 - Umro je Robert Maknamara, biv&scaron;i američki državni sekretar za odbranu. Maknamara je vi&scaron;e nego bilo ko drugi, izuzev možda predsednika SAD Lindona Džonsona, bio simbol američke intervencije u Vijetnamu, pojedini kritičari su taj rat čak nazivali &quot;Maknamarinim ratom&quot;. Docnije je izvesno vreme bio predsednik Svetske banke. 2009 - Američki predsednik Barak Obama i ruski predsednik Dmitrij Medvedev potpisali su u Moskvi dokument pod nazivom &quot;Zajednički memorandum o razumevanju o budućem smanjenju strate&scaron;kog naoružanja&quot;. Dokumentom se predviđa smanjenje na 1.500 do 1.675 nuklearnih bojevih glava sa svake strane a dogovoreni nivo je trebalo da bude postignut u roku od sedam godina od potpisivanja sporazuma.2016 - Zvanična britanska komisija objavila da je Toni Bler, tada&scaron;nji premijer, uveo zemlju u rat u Iraku na osnovu lažnih optužbi. Penzionisani britanski zvaničnik Džon Čilkot, predstavljajući Izve&scaron;taj o ulozi Britanije u iračkom ratu objasnio je da se odluka o uključenju u američku invaziju u Iraku temeljila na neispravnim obave&scaron;tajnim podacima. Tokom istrage, Komisija je održala vi&scaron;e javnih saslu&scaron;anja, pozvala je oko 150 svedoka i pregledala je 150.000 dokumenata. Biv&scaron;i premijer &Scaron;kotske Aleks Salmond izjavio je tim povodom da bi Toniju Bleru moglo da se sudi za ratne zločine. 2016 - Nova vrsta pauka, otkrivena na planinskom području Arakatake, uz severnu obalu Kolumbije, nazvana je po Gabrijelu Garsiji Markesu, piscu, dobitniku Nobelove nagrade. Telo tog insekta dugacko je tri centimetra s nogama iste duzine, a kao odbrambeni mehanizam pauk aktivira žarece dlačice. Grupa urugvajskih i kolumbijskih naucnika, predvođena Karlosom Perefanom sa Urugvajskog univerziteta, prona&scaron;la je ovu vrstu na visini 2.200 metara, u ki&scaron;ovitom i hladnom okruzenju. 2019 - Preminuo je Žoao Žilberto, brazilski pevač, tekstopisac, gitarista. &Scaron;ezdesetih godina 20. veka doživeo je globalnu popularnost. Jedan je od tvoraca muzičkog pravca bosa nova. U Brazilu je bio znamenit po nadimku O Mito (Legenda). Najpoznatiji je po pesmi Garota De Ipanema (Devojka sa Ipaneme). Univerzitet Kolumbija, SAD, dodelio mu je titulu počasnog doktora nauka zbog izuzetnih dometa u muzici. 2020 - Preminuo je Enio Morikone, italijanski kompozitor, dobitnik Oskara. Tokom vi&scaron;edecenijske karijere Morikone je stvorio muziku za filmove &quot;Za &scaron;aku dolara&quot;, &quot;Bilo jednom u Americi&quot;, &quot;Malena&quot;, &quot;Nedodirljivi&quot; i mnoge druge. Počasnog Oskara dobio je 2007. za op&scaron;ti doprinos kinematografiji, a Oskara je, kao najstariji dobitnik primio 2016. godine za film &quot;The Hateful Eight&quot;. Stvarao je simfonijsku i kamernu muziku, ali je svetsku slavu stekao radom na filmu. 2024 - Predstavnici Nigera, Malija i Burkine Faso, potpisali su sporazum o obrazovanju konfederalne zajednice zemalja Sahela. Tri države na čijem čelu se nalaze vojne uprave, odlučile su se za blisku saradnju, međusobno pomaganje, kao i na zajedničku odbranu. Odbačeno je dotada&scaron;nje pripadni&scaron;tvo zajednici zemalja Zapadne Afrike ECOWAS, kao i prethodna bliskost sa negda&scaron;njom metropolom Francuskom koja je donedavno u tim zemljama bila vojno prisutna.

Na današnji dan, 6. jul

0 Komentari