Američki film u evropskom rukopisu: Mančester na moru

Lonergan se dokazao kao scenarista filmova Mafijaš na terapiji (Analyze This) i Mafijaš pod stresom (Analyze That), te kao jedan od scenarista filma Bande Njujorka (Gangs of New York) Martina Skorsezea, ali je svakako najpoznatiji po filmovima koje je sam režirao. Višestruko nagrađivana drama Računaj na mene (You can count on me) jedan je od Lonerganovih filmova u kojima je njegov autorski pečat najprepoznatljiviji. Kao scenarista i reditelj potpisuje i film Margaret, da bi prošle godine izašao i njegov poslednji film, Mančester na moru, koji je vrlo brzo osvojio nekoliko prestižnih nagrada, među kojima je i BAFTA nagrada za originalni scenario. Kejsi Aflek izvanredno tumači glavnu ulogu Lija Čendlera, kog na početku filma zatičemo kao samotnjaka u Kvinsiju (Masačusets), koji živi u jednoj sobici veličine kutije i koji se bavi održavanjem stambenih zgrada. Tačnom i preciznom glumačkom igrom Aflek odaje utisak čoveka koji nosi tajnu, iako u samom filmu ništa ne nagoveštava šta bi tajna mogla da bude. Ubrzo Lija pozivaju da se vrati u rodni grad Mančester (Masačusets) jer je njegov brat Džordž (Kajli Čendler) umro od srčanog udara. Li dolazi kako bi organizovao sahranu i pomogao bratancu Patriku, kog izvanredno tumači mlad Lukas Hedžes, koji je takođe nominovan od Akademije za najbolju sporednu mušku ulogu. Odmah po Lijevom dolasku,postaje jasno da on nema dobar odnos sa Patrikom, niti sa bilo kim u svom rodnom gradu, dok uzrok ostaje nejasan. Autor, zatim, ubacuje sekvence, za koje shvatamo da vremenski potiču iz prošlosti, jer zatičemo Lija u braku sa Rendi (Mišel Vilijams, takođena nominovana za Oskara) i njihovo troje dece.

Ovde do izražaja dolazi nekoliko vrlo zanimljivih elemenata. Autor kombinuje dva vremenska toka. U prvom, koji je smešten u sadašnjost, vidimo Lija koji pokušava da organizuje sahranu za svog brata dok u isto vreme ne može da uspostavi normalan odnos sa Patrikom. Patrik proživljava adolescentsku fazu potpunog buđenja seksualnosti i suočavanje sa smrću svog oca, dok Li ne zna kako da mu pomogne. Sa druge strane tok priče smešten u prošlost prikazuje Lija koji voli da pije i da uživa, dok Rendi ne može da mu objasni da mora da se smiri.

I sa druge strane, autor često, kao neku vrstu lajt-motiva, koristi scenu na brodu, na kom se nalaze Li, njegov brat Džo i Patrik (vidno mlađi). Li i Patrik vode dijalog, dok Lonergan koristi total kako bi poetičnost svih replika došla do izražaja, zbog čega scena dobija jednu vrstu bajkovitosti. Iz kombinacije te bajkovitosti i saznanja da su Lijeva deca umrla tako što je izbio požar koji je on izazvao, film dobija tačku posle koje nema povratka nazad. Scenario je napisan toliko precizno da se slobodno može reći da je scena u kojoj Li Čendler otima pištolj policajcu kako bi se ubio – ravna pojmu katarze kod Aristotela.

Ono po čemu su prepoznatljivi filmovi novog evropskog talasa jeste precizno napisan scenario, koji, da bi priča bila uverljiva do kraja, mora da ima otvoren kraj. Pored toga, stanje glavnog junaka često ostaje nepromenjeno do samog kraja, ili promenjeno samo u naznaci, kakav je slučaj sa Lijem Čendlerom, koji napušta svog bratanca, ali mu govori da može da ga poseti kad god poželi.

Kada se pogleda radnja filma, postaje jasno da je ceo film zasnovan na samo jednom događaju (organizovanju sahrane), kako je često slučaj u novom talasu. Mančester na moru prati priču o nikada preživljenoj smrti dece Lija Čendlera, u kombinaciji sa nepretencioznom, skoro nevidljivom režijom Kenete Lonergana, koji postavlja kameru tako da ona bude samo nemi posmatrač.

I još kada se na sve to pridoda izvrsna gluma Afleka, Vilijamsa i Hedžesa, kao i jasni motivi u scenariju – identifikacija je zasigurno omogućena. Pored svega ovog, emociji će sigurno doprineti i izvrsna muzika Lesli Barber, koja filmu donosi onu konačnu emociju, a to je lepota življenja.

Autor je student treće godine dramaturgije Fakulteta dramskih umetnosti