Sto metara ispod zemlje sagrađen grad za 4.000 ljudi: Strogo čuvana tajna u napuštenom kamenolomu

Reč je o ogromnom podzemnom kompleksu koji je britanska vlada decenijama držala u tajnosti, a koji je u slučaju nuklearnog napada trebalo da postane njeno alternativno sedište. U njemu je bilo predviđeno mesto za čak 4.000 ljudi, među kojima su bili premijer, članovi vlade, vojni zvaničnici i državni službenici.

Kompleks poznat pod kodnim imenom Burlington izgrađen je ispod mesta Koršam, u grofoviji Viltšir, a njegova osnovna namena bila je da omogući nesmetano funkcionisanje britanske države čak i u slučaju da London bude uništen u nuklearnom napadu. Danas je reč o napuštenom objektu koji je nekada bio pod najstrožim stepenom tajnosti, a čije su postojanje britanske vlasti zvanično priznale tek krajem 2004. godine.

Podzemni grad nije izgrađen od nule. Njegovu osnovu čini nekadašnji kamenolom Spring Quarry, koji je tokom Drugog svetskog rata preuređen u ogromnu podzemnu fabriku avionskih motora. Nakon završetka rata, britanske vlasti odlučile su da postojeću infrastrukturu iskoriste za izgradnju zaštićenog komandnog centra iz kojeg bi moglo da se upravlja državom u slučaju nuklearnog sukoba.

Prema podacima organizacije Historic England, planovi za izgradnju ratnog sedišta završeni su 1957. godine, dok je najveći deo radova okončan do aprila 1959. godine. Kompleks je projektovan tako da u njemu može da boravi čak 4.000 pripadnika vojnog i državnog aparata.

Zamišljen kao pravi podzemni grad

Burlington nije bio zamišljen samo kao sklonište u kojem bi političari mogli da se sakriju od nuklearnih eksplozija. Bio je to potpuno funkcionalan podzemni grad, opremljen svom infrastrukturom neophodnom za dugotrajan boravak velikog broja ljudi.

U kompleksu su se nalazile kuhinje, menze, pekara, vešernica, medicinski centar, stomatološka ordinacija, skladišta, kancelarije i spavaonice. Posebno važnu ulogu imao je komunikacioni sistem, koji je trebalo da omogući održavanje veze sa regionalnim centrima vlasti širom zemlje.

Podzemnim prostorijama prolazile su svojevrsne ulice, dok su pojedini delovi bili uređeni poput pravog, malog grada. Kompleks je imao i posebne prostorije namenjene britanskom premijeru, uključujući njegov privatni smeštaj, kao i operativne centre iz kojih bi se koordinisao rad vlade.

Prema dokumentaciji organizacije Historic England, u kompleksu su se nalazile premijerove prostorije, soba za pregled karata i prostorija namenjena operativnim sastancima. Ovi delovi objekta danas imaju status zaštićene istorijske baštine.

U slučaju nuklearnog napada bilo je predviđeno da ljudi u skloništu budu potpuno izolovani od spoljnog sveta. Kompleks je raspolagao sistemima za ventilaciju, snabdevanje vodom i električnom energijom, kao i komunikacionom infrastrukturom i prostorijama za održavanje svih važnih sistema.

Britanska vlada računala je na mogućnost da se iz ovog podzemnog centra nastavi upravljanje državom i organizuje obnova zemlje nakon katastrofe. Prema podacima organizacije Historic England, bilo je planirano da stanovnici skloništa provedu 30 dana zatvoreni pod zemljom.

Drugi istorijski izvori navode da je infrastruktura bila projektovana za još dužu samostalnost, ali treba razlikovati planirane mogućnosti kompleksa od potvrđenog perioda njegovog funkcionisanja.

Kompleks nosio nekoliko kodnih imena

Tokom decenija kompleks je nosio nekoliko različitih kodnih imena, među kojima su bili Stockwell, Subterfuge, Turnstile, Chanticleer i Burlington. Njegova lokacija čuvana je kao stroga državna tajna, a pristup je bio ograničen čak i unutar državnog aparata.

Koliko se ozbiljno vodilo računa o tajnosti govori i podatak iz istorijske dokumentacije objavljene u publikaciji britanskog Ministarstva odbrane. Pojedini državni zvaničnici koji su učestvovali u planiranju funkcionisanja vlade u slučaju rata nisu znali gde se sklonište zapravo nalazi. Čak ni ministrima tokom šezdesetih godina nije bilo dozvoljeno da posete kompleks.

Bunker je vremenom izgubio strateški značaj zbog razvoja vojne tehnologije i promena u planovima za upravljanje državom u slučaju napada. Već tokom šezdesetih godina britanske vlasti počele su da odustaju od ideje oslanjanja na jedno veliko centralno sklonište i da se okreću sistemu manjih, geografski raspoređenih komandnih centara.

Nakon završetka Hladnog rata, Ministarstvo odbrane preuzelo je kompleks 1991. godine, uz plan da se održava na minimalnom nivou i po potrebi ponovo stavi u funkciju.

Međutim, vremenom su uklonjene zalihe goriva i hrane, a ispražnjen je i veliki podzemni rezervoar za vodu. U decembru 2004. godine objekat je zvanično skinut sa liste poverljivih državnih lokacija.

Današnja namena je složenija

Iako ga pojedini mediji opisuju kao napušteni kompleks, njegova današnja namena nešto je složenija. Područje Koršama i dalje ima vojnu funkciju, a pojedini delovi podzemne infrastrukture ostali su pod nadzorom Ministarstva odbrane.

Prema podacima organizacije Subterranea Britannica, delovi povezanih kamenoloma koriste se za potrebe računarskog centra Corsham Computer Centre i druge vojne infrastrukture. To znači da nije reč o jedinstvenom podzemnom gradu koji je u potpunosti napušten i prepušten propadanju.

Zbog svog istorijskog značaja, pojedini delovi kompleksa zaštićeni su kao spomenici kulture. Organizacija Historic England navodi da je nekoliko zasebnih celina uvršteno u registar zaštićene baštine, uključujući prostorije namenjene premijeru i operativne centre.

Britanski mediji ranije su pisali i o mogućnosti da pojedini delovi podzemnog prostora dobiju novu namenu, između ostalog za skladištenje vina i izgradnju data centara.