Ovde je sahranjen čovek koji je bio desna ruka kneza Lazara? Najznačajnije arheološko otkriće u Srbiji FOTO

U ruševinama monumentalne srednjovekovne crkve arheolozi su otkrili grob broj 355 sa mermernim nadgrobnim spomenikom i očuvanim skeletom plemića ili visokog velikodostojnika sa kraja 14. veka.

Na spomeniku isklesanom od lokalnog belog venčačkog mermera uočljiv je vešto urezan ćirilični natpis u tri reda. Prema rečima stručnjaka, tekst pominje ime pokojnika i njegovu službu: "Ovde leži Bratisav (ili Vratisav) Bolić, čovek Lazarev".

Iako je deo sa imenom delimično oštećen, paleografske i morfološke odlike slova sa sigurnošću smeštaju natpis u drugu polovinu 14. veka. To ukazuje da se pomenuti "Lazar" najverovatnije odnosi upravo na srpskog kneza Lazara Hrebeljanovića, u čijoj je službi pokojnik boravio kao vlastelin ili visoki dvoranin.

Nadgrobni spomenik u obliku nepravilnog četvorougla (dimenzija 195 cm x 30-40 cm x 11 cm) pokrivao je grobnu raku orijentisanu u pravcu istok-zapad, smeštenu uz severni zid priprate.

Ispod spomenika pronađen je potpun skelet pokojnika, položen na leđa sa prekrštenim rukama na stomaku. Za razliku od mnogih drugih grobova na ovoj lokaciji, ovaj plemić je bio slobodno ukopan bez drvenog kovčega, dok je raka bila delimično ograđena lomljenim kamenom, uz ulomak opeke postavljen ispod stopala. U samom grobu nisu pronađeni pokretni arheološki nalazi, ali sam natpis svedoči o visokom statusu sahranjenog viteza.

Zanimljivo je da je grob otkriven ispod mlađe površine popločane sekundarno iskorišćenim srednjovekovnim nadgrobnicima, koja je u kasnijim vekovima služila kao pod drvenog trema dograđenog uz pripratu.

Lokalitet Dvorine podno Venčaca već godinama privlači ogromnu pažnju stručne i šire javnosti. Glavni razlog je otkriće monumentalne crkve - dugačke čak 27 metara i široke 14 metara - koja po svojim dimenzijama i arhitekturi odgovara zadužbinama najviših srpskih vladara i velikaša.

Najveća misterija Dvorina leži u činjenici da se ova reprezentativna građevina ne pominje ni u jednom sačuvanom srednjovekovnom pisanom izvoru. Budući da su zadužbine srpskih župana, kraljeva, careva i despota uglavnom detaljno zabeležene u poveljama i letopisima, Dvorine predstavljaju arheološki zagonetku bez presedana.

Shutterstock/Snezana Vasiljevic

Naučni rad publiciran u Glasniku Srpskog arheološkog društva za 2024. godinu (autora koji su sumirali istraživanja od 2021. do 2023. godine) otkriva da je velika crkva razorena sredinom 15. veka, tokom osmanskih osvajanja koja su kulminirala padom Srpske despotovine 1459. godine.

Ipak, sveti prostor nije zaboravljen. Lokalno stanovništvo nastavilo je da sahranjuje svoje pokojnike unutar ruševina i u neposrednoj okolini crkve tokom narednih nekoliko vekova.

Sve ukupno 197 grobova istraženo je na celom lokalitetu. 55 grobova otkriveno je unutar same crkve. Grobne rake bile su ispunjene građevinskim šutom i fragmentima bogatog živopisa (fresaka) koji je nekada krasio unutrašnje zidove.

Sudeći po nalazima gvozdrenih klinova i tragova drveta, većina kasnijih pokojnika polagana je u drvene kovčege. Arheolozi su u grobovima pronašli raznovrsne pokretne nalaze - ostatke odeće, nakit, ukrasnu dugmad, lončarske posude, kao i srebrni novac srpskih, mađarskih i turskih vladara iz 14. i 15. veka, što pruža precizan uvid u burnu istoriju i ekonomiju ovog dela Šumadije u poznom srednjem veku.