Na današnji dan, 10. maj

1559 - Sinovi ostarelog turskog sultana Sulejmana II poveli su bitku za osmanski presto kod mesta Konja u Maloj Aziji. Vojska Selima, koji je 1566. postao sultan Selim II, potukla je snage Bajazita, primorav&scaron;i ga da s pristalicama pobegne u Persiju, gde je kasnije ubijen.1594 - Mo&scaron;ti oca Srpske crkve i prvog srpskog arhiepiskopa Svetog Save Turci su spalili na Vračaru u Beogradu. Spaljivanju mo&scaron;tiju 359 godina posle svečeve smrti prethodio je ustanak Srba u Banatu (koji je tada bio pod Turskom) pod episkopom banatskim Svetim Teodorom Vr&scaron;ačkim, u kojem su ustanici nosili ikone Svetog Save. Turski sultan Muhamed III naredio je Sinan pa&scaron;i da po svaku cenu ugu&scaron;i pobune Srba, a ovaj je, znajući za značaj Svetog Save za Srbe, naredio prenos mo&scaron;tiju iz manastira Mile&scaron;eva u Beograd i spalio ih je na Vračarskom brdu (tada izvan Beograda). Kako bi mesto spaljivanja bilo obeleženo u prvoj polovini 19. veka podignut je krst od crvenog granita, po kome je taj deo Beograda kolokvijalno nazvan. Bila je to privatna inicijativa Gligorija Vozarovića, poznatog izdavača i knjigovesca. Docnije je na Vračarskom brdu podignuta crkva posvećena Svetom Savi, sa istim ciljem, a zatim i dana&scaron;nji velelepni hram.1760 - Rođen je francuski oficir Klod Žozef Ruže de Lil koji je 1792. napisao reči i melodiju francuske himne. Pesmu, komponovanu kao mar&scaron;, prema narudžbini gradonačelnika Strazbura, odu&scaron;evljeno su pevali vojnici Francuske revolucije na mar&scaron;u iz Marselja u Pariz, pa je nazvana &quot;Marseljeza&quot;.1774 - Umro je francuski kralj Luj XV, koji je nasledio presto kao petogodi&scaron;njak 1715. posle smrti pradede Luja XIV. Vodio je neuspe&scaron;an Rat za austrijsko nasleđe i Sedmogodi&scaron;nji rat posle kojeg je Francuska morala da Velikoj Britaniji prepusti Kanadu. Ukinuo je jezuitski rimokatolički red i konfiskovao imovinu Jezuita.1844 - Ukazom Jovana Sterije Popovića, srpskog književnika, pravnika, lingviste, tada ministra prosvete Kneževine Srbije (Popečiteljstvo prosve&scaron;tenija) osnovan je Muzeum serbski, začetak dana&scaron;njeg Narodnog muzeja u Beogradu. Ministarstvo je tada naložilo svim okružnim načelstvima da se staraju o sakupljanju starina. Taj datum je kasnije prihvaćen kao dan osnivanja Narodnog muzeja u Beogradu.1849 - Umro je japanski slikar Kacu&scaron;ika Hokusaj, glavni predstavnik realizma u japanskom slikarstvu. Slikao je scene iz svakodnevnog života i predele, uključujući čuveni ciklus &quot;Trideset pogleda na Fuđijamu&quot;.1865 - Predsednika Konfederacije otcepljenih južnih država SAD Džefersona Dejvisa zarobile su u Američkom građanskom ratu trupe Severa.1871 - Mirovnim ugovorom u Frankfurtu poražena Francuska je posle Prusko-francuskog rata primorana da preda Nemcima pokrajine Alzas i Lorenu i da plati visoku ratnu od&scaron;tetu.1881 - Krunisan je rumunski kralj Karol I, prvi kralj Rumunije. Pripadao je porodici Hoencolern, vladarskoj porodici Pruske i Nemačke.1894 - Rođen je američki kompozitor ruskog porekla Dimitri Tjomkin, izuzetan autor filmske muzike, dobitnik vi&scaron;e Oskara. Filmovi: &quot;Gospodin Smit ide u Va&scaron;ington&quot;, &quot;Samo anđeli imaju krila&quot;, &quot;Senka sumnje&quot;, &quot;Dvoboj na suncu&quot;, &quot;Nazovi M radi ubistva&quot;, &quot;Div&quot;, &quot;Starac i more&quot;, &quot;Rio Bravo&quot;, &quot;Tačno u podne&quot;, &quot;Čajkovski&quot;.1899 - Rođen je američki filmski glumac i igrač Frederik Austerlic, poznat kao Fred Aster, jedan od najvećih holivudskih zabavljača. Filmovi: &quot;Roberta&quot;, &quot;Vesela raspu&scaron;tenica&quot;, &quot;Vreme svinga&quot;, &quot;Cilinder&quot;, &quot;Brodvejska melodija&quot;, &quot;Nikad neće&scaron; postati bogat&quot;, &quot;Uskr&scaron;nja parada&quot;, &quot;Sme&scaron;no lice&quot;, &quot;Na plaži&quot;, &quot;Diži zavesu&quot;.1904 - Umro je engleski novinar i istraživač Henri Morton Stenli, koji se proslavio 1871. &quot;spasavanjem&quot; &scaron;kotskog istraživača Dejvida Livingstona, za kojeg se verovalo da se izgubio u Africi. Potom je putovao u Afriku vi&scaron;e puta do 1889. i otkrio je Albertovo, Edvardovo i Leopoldovo jezero, planinski masiv Ruvenzori i ispitao veliki deo basena reke Kongo.1923 - Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca i Grčka sklopile su konvenciju o osnivanju &quot;Slobodne zone u Solunu&quot;, koja je Beogradu predata na upotrebu 6. marta 1925. na period od 50 godina. Zona je obuhvatala 94.000 kvadratnih metara, na kojoj je Kraljevina S.H.S. dobila isljučivo pravo upotrebe i carinsku upravu, ali ne i policijsku, jer je područje ostalo pod grčkim suverenitetom. Novi aranžman SFRJ i Grčke o tranzitu jugoslovenske robe preko slobodne zone luke u Solunu potpisan je 3. februara 1975. u Atini, s važno&scaron;ću od 10 godina, posle čega se automatski produžavao svakih pet godina.1931 - Rođena je srpska slikarka Olja Ivanjicki, u Pančevu, u porodici &quot;belih&quot; Rusa. Zavr&scaron;ila je vajarstvo na Akademiji za likovne umetnosti u Beogradu, ali se čelog života bavila slikarstvom. Bila je među osnivačima grupe &quot;Mediala&quot; samosvojne pojave koju je osnovala grupa potpunih posvećenika umetnosti (Leonid &Scaron;ejka, Milovan Vidak, Svetozar Samurović, Kosta Bradić, Sini&scaron;a Vuković, Milić od Mačve i dr). Uživala je svetski ugled i njena dela nalaze se u brojnim muzejima i galerijama sveta, poput &quot;Metropoliten&quot;-a u Njujorku.1933 - Nacisti su u centru Berlina priredili prvo masovno spaljivanje knjiga, baciv&scaron;i na lomaču vi&scaron;e od 25.000 dela Karla Marksa, Zigmunda Frojda, Bertolda Brehta, Alberta Ajn&scaron;tajna i drugih autora, koje su nacisti označili kao &quot;dekadentne&quot;.1940 - Britanci su okupirali Island. Postojala je bojazan da ostrvo, tada zvanično pod danskom krunom, ne zaposednu Nemci. Po&scaron;to je vlada Islanda insistiralna na neutralnosti, odbaciv&scaron;i predloge iz Londona, Britanci su izvr&scaron;ili invaziju.1940 - Nemačka je u Drugom svetskom ratu bez objave rata napala Holandiju, Belgiju i Luksemburg.1940 - Posle ostavke Nevila Čemberlena, potpisnika &quot;Minhenskog sporazuma&quot; 1938. kojim je Čehoslovačka naterana da Nemačkoj ustupi takozvanu Sudetsku oblast, britanski premijer je postao Vinston Čerčil, koji je potom proveo naciju kroz Drugi svetski rat.1941 - Rudolf Hes, zamenik nemačkog vođe Adolfa Hitlera, spustio se padobranom u &Scaron;kotsku, u nameri da kod britanske vlade izdejstvuje separatni mir s Nemačkom. Njegov predlog nije prihvaćen i Hes je kraj Drugog svetskog rata dočekao kao zarobljenik u Velikoj Britaniji. Na suđenju u Nirnbergu 1946. osuđen je na doživotnu robiju.1958 - Rođen je Vlada Divljan, muzičar. Divljan je bio frontmen sastava &quot;Idoli&quot; i istaknuti muzičar novog talasa. Od 1991. do 1997.godine živeo je u Sidneju a od 1999. u Beču. Autor je niza pesama koje su obeležile jugoslovensku muzičku scenu osamdesetih. &quot;Odbrana i poslednji dani&quot; album &quot;Idola&quot; objavljen 1982. progla&scaron;en je najboljim albumom jugoslovenske rok i pop muzike.1967 - Američko vazduhoplovstvo je prvi put u Vijetnamskom ratu bombardovalo luku Hajfong u Severnom Vijetnamu.1977 - Umrla je američka filmska glumica Džoan Kraford, jedna od najvećih holivudskih zvezda tridesetih godina 20. veka. Filmovi: &quot;Mildred Pirs&quot; (Oskar), &quot;Lice jedne žene&quot;, &quot;Humoreska&quot;, &quot;Prokletnici ne plaču&quot;, &quot;Strah&quot;, &quot;Nežna pesma&quot;, &quot;Demonska žena&quot;, &quot;&Scaron;ta se dogodilo Bebi Džejn&quot;.1979 - Umrla je filmska glumica Italina-Ida Kravanja, poznata kao Ita Rina, posle udaje Tamara Đorđević, najpoznatija filmska glumica u Kraljevini Jugoslaviji, prva na&scaron;a glumica koja je u&scaron;la u svetsku enciklopediju filma. Pre Drugog svetskog rata igrala je u nizu filmova uglavnom nemačke i če&scaron;ke produkcije, a posle rata epizodne uloge u nekoliko domaćih filmova. Filmovi: &quot;Erotikon&quot;, &quot;Galgentoni&quot;, &quot;Pesma crnih brda&quot;, &quot;A život teče dalje&quot;.1981 - Socijalista Fransoa Miteran pobedio je u drugoj rundi predsedničkih izbora u Francuskoj dotada&scaron;njeg &scaron;efa države Valerija Žiskara D&#39;Estena, čime je levica u toj zemlji do&scaron;la na vlast posle tri decenije.1988 - SAD su stavile veto na rezoluciju Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija kojom je Izrael osuđen zbog invazije na jug Libana.1993 - Vi&scaron;e od 200 radnika, mahom žena, poginulo je u požaru koji je zahvatio jednu fabriku igračaka u tajlandskoj provinciji Nakon Patom.1994 - Nelson Mandela je kao prvi crnac inaugurisan za predsednika Južne Afrike.1994 - Italijanski medijski magnat Silvio Berluskoni preuzeo je dužnost premijera Italije na čelu koalicione vlade u kojoj su se na&scaron;li i neofa&scaron;isti.1995 - Najmanje 100 lica je poginulo kada se lift koji je prevozio rudare u jednom rudniku zlata u blizini Orknija u Južnoj Africi iznenada otkačio i stropo&scaron;tao na dno rudnika.1996 - Premijer Indije Nara&scaron;ima Rao podneo je ostavku posle izbornog poraza njegove Kongresne stranke.1997 - U zemljotresu u istočnom Iranu poginulo je najmanje 1.560 osoba.1999 - Avioni NATO su prilikom bombardovanja industrijske zone Čačka, nepun kilometar od centra grada, usmrtili četvoro civila.2002 - Zbog prodavanja tajni Moskvi, na doživotnu robiju osuđen je biv&scaron;i FBI agent Robert Hansen.2006 - Umro je Zoran Glu&scaron;čević, srpski književnik, kritičar, esejista. Rođen je 1926. u Užičkoj Požegi, diplomirao je na Filolo&scaron;kom fakultetu u Beogradu na katedri za germanistiku. Veoma rano se afirmisao na književnoj i kulturnoj sceni tada&scaron;nje Jugoslavije i bio je urednik vi&scaron;e književnih časopisa. Posebno se bavio izučavanjem nemačke književnosti. Pored eseja pisao je drame za radio i televiziju. Dela: &quot;Putevi humaniteta &quot;I i II, &quot;Perom u rabo&scaron;&quot;, &quot;Alfa i omega&quot;, &quot;Književnost i rituali&quot;, &quot;Okultna moć&quot;, &quot;Sava Rakočević&quot;, &quot;Mefisto i on&quot;. Priredio je i uredio &quot;Sabrana dela Isidore Sekulić&quot;, kao i sabrana dela Hermana Hesea. Važio je za najboljeg poznavaoca Heseovog opusa kod Srba.2006 - Hamas i Fatah postigli su primirje. Palestinski premijer Ismail Hanije saop&scaron;tio je da je njegova vladajuća radikalna islamistička organizacija Hamas postigla dogovor sa rivalskim Fatahom o okončanju dugogodi&scaron;njeg sukoba.2006 - Umro je ruski filozof Aleksandar Zinovjev, jedan od prvih sovjetskih disidenata. U Rusiju se vratio 1999. i od tada je predavao na Filozofskom fakultetu Moskovskog univerziteta. Prvi put je hap&scaron;en jo&scaron; 1939. zbog antistaljinističkih istupa. Borio se u Drugom svetskom ratu i odlikovan je. Po&scaron;to je 1976. u &Scaron;vajcarskoj objavio satirično delo &quot;Zjapeće visine&quot;, dve godine potom proteran je iz Sovjetskog Saveza i naredne dve decenije provodi u izgnanstvu. Jedini je ruski dobitnik ugledne nagrade &quot;Aleksis de Tokvil&quot;, a autor je preko 40 knjiga. Dela: &quot;Parabelum&quot;, &quot;Homo sovjetikus&quot;, &quot;Ruka Kremlja&quot;, &quot;Katastrojka&quot;, &quot;Komunizam kao realnost&quot;, &quot;Kriza komunizma&quot;, &quot;Zapad&quot;.2017 - Preminuo je Oliver Potežica, te&scaron;ko povređen u saobraćajnoj nesreći u Tunisu prethodnog dana. Potežica, karijerni diplomata, tada ambasador Srbije u Libiji, stradao je tokom službenog boravka u Tunisu. Bio je priznati stručnjak za Bliski Istok, i uop&scaron;te islam, član UNS, generalni sekretar Centra za proučavanje religije i versku toleranciju, predsednik Srpsko libijskog dru&scaron;tva, potpredsednik Jugoslovensko arapskog dru&scaron;tva, član Upravnog odbora Srpsko iranskog dru&scaron;tva i počasni predsednik Srpsko palestinskog dru&scaron;tva. Kao diplomata boravio je u Iranu, Jordanu, Palestini, Libiji. Dela: &quot;Drevna Persija&quot;, &quot;Vehabije-između istine i predrasuda&quot;, &quot;Organizacija islamske konferencije&quot;.2020 - Preminuo je Trivo Inđić, sociolog, diplomata, hispanolog. Bio je predavač na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu odakle je odstranjen 1975. sa jo&scaron; sedam kolega. Pripadao je krugu intelektualaca oko časopisa &quot;Praksis&quot; i Korčulanske filozofske &scaron;kole. Radio je u Zavodu za proučavanje kulturnog razvitka, Institutu za međunarodnu politiku i privredu, kao i u Institutu za evropske studije u Beogradu. Od 1992. do 1994. obavljao je dužnost pomoćnika ministra za prosvetu u Saveznoj vladi Jugoslavije. Od 2001. do 2004. bio je amba&scaron;ador SRJ u &Scaron;paniji, da bi docnije bio savetnik predsednika Srbije do 2012. Dela: &quot;Savremena &Scaron;panija&quot;, &quot;Uspon masa&quot;, &quot;Trži&scaron;te dela likovne umetnosti&quot;, &quot;Za novo prosvetiteljstvo&quot;, &quot;Tehnologija i kulturni identitet&quot;.

Na današnji dan, 10. maj

0 Komentari