Na današnji dan, 28. mart

1472 - Rođen je italijanski slikar Bartolomeo di Pagolo de Fatorino, poznat kao Fra Bartolomeo, takođe i kao Bačo dela Porta, jedan od poslednjih firentinskih renesansnih majstora, preteča baroka. Bio je spretan eklektik i najvi&scaron;e je slikao religiozne teme, pri čemu su ga posebno zanimali problemi kompozicije. Privremeno je napustio slikarstvo, oti&scaron;av&scaron;i 1500. u dominikanski manastir, ali ga je četiri godine docnije Rafael ubedio da nastavi da slika.1584 - Umro je ruski car Ivan Grozni, prvi car Rusije, koji je radi stvaranja jake centralizovane države ojačao samodržavlje i suzbio samovolju boljara. Reforme je sprovodio svim sredstvima, zbog čega je dobio nadimak &quot;Grozni&quot; (u značenju stra&scaron;ni, silni). Ustanovio je 1553. prvu &scaron;tampariju u Rusiji, a 1584. je radi jačanja trgovine sa zapadnom Evropom izgradio grad Arhangelsk na u&scaron;ću Severne Dvine u Belo more. Potukao je Mongole i osvojio Kazan 1552. i Astrahan 1556, tako da je Rusija ovladala celim vodenim putem Volge, a potom je pripojio Sibir.1776 - U Moskvi je osnovan Bolj&scaron;oj teatar - veliki teatar opere i baleta, po ugledu na Sankt-Peterburg, u kojem su od četrdesetih godina 18. veka izvođene operske predstave.1800 - Irski parlament je usvojio zakon o ujedinjenju Irske sa Engleskom.1824 - Rođen srpski pisac Branko Radičević, romantičarski lirski pesnik mladosti, ljubavi i patriotskog zanosa. Kao pristalica jezičke reforme Vuka Karadžića, prvije počeo da peva na narodnom jeziku i u duhu srpske narodnepoezije. &Scaron;kolovao se u Zemunu, Sremskim Karlovcima, Temi&scaron;varu i Beču, gde je studirao pravo i medicinu i u&scaron;ao u najuži krug Karadžićevih pristalica i prijatelja. U najpoznatijoj pesmi &quot;Đački rastanak&quot; opevao je Sremske Karlovce i đačke radosti. Umro je veoma mlad, bolestan od tada neizlečive tuberkuloze. Pojedina njegova dela govore o bliskoj smrti. Posmrtni ostaci Branka Radičevića preneti su 1883. iz Beča i sahranjeni na Stražilovu.1854 - Velika Britanija je, dan posle Francuske, objavila rat Rusiji i stala na stranu osmanske Turske u Krimskom ratu koji je izbio krajem 1853.1862 - Rođen je francuski državnik Aristid Brijan, 11 puta predsednik vlade, dobitnik Nobelove nagrade za mir 1926. U Prvom svetskom ratu zalagao se za formiranje Solunskog fronta, a posle rata za stvaranje &quot;Sjedinjenih Država Evrope&quot; i Dru&scaron;tva naroda.1868 - Rođen je ruski pisac Maksim Gorki, utemeljitelj socijalističkog realizma. Najče&scaron;ća tema njegovog stvarala&scaron;tva su ljudi sa dru&scaron;tvenog dna, pobunjenici svih vrsta, izgubljeni i prezreni. Posle 1917. iako je polemisao s Lenjinom i drugim bolj&scaron;evičkim prvacima, učestvovao je u intelektualnoj obnovi zemlje i smatra se najznačajnijim kulturnim poslenikom u postoktobarskoj epohi. Umro je 1936. pod okolnostima koje nisu potpuno rasvetljene. Dela: priče, pripovetke i romani &quot;Makar Čudra&quot;, &quot;Konovalov&quot;, &quot;Pesma o Sokolu&quot;, &quot;Foma Gordejev&quot;, &quot;Mati&quot;, &quot;Pesma o vesniku oluje&quot;, &quot;Leto&quot;, &quot;Trojica&quot;, &quot;Ispovest&quot;, &quot;Gradić Okurov&quot;, &quot;Supruzi Orlovi&quot;, &quot;Artomonovi&quot;, &quot;Život Klima Samgina&quot;, &quot;autobiografska&quot; trilogija &quot;Detinjstvo&quot;, &quot;Među ljudima&quot; i &quot;Moji univerziteti&quot;, drame &quot;Malograđani&quot;, &quot;Na dnu&quot;, &quot;Na letovanju&quot;, &quot;Neprijatelji&quot;, &quot;Vasa Železnova&quot;, &quot;Jegor Buličov i ostali&quot;, uspomene &quot;Lav Tolstoj&quot;.1880 - U Beču je potpisana &quot;Železnička konvencija&quot; na temu povezivanja železničke mreže Srbije i Austrougarske.1881 - Umro je ruski kompozitor Modest Petrovič Musorgski, član kompozitorske grupe &quot;Velika petorica&quot;, predstavnik ruske nacionalne muzičke &scaron;kole. Dela: opere &quot;Boris Godunov&quot;, &quot;Hovan&scaron;čina&quot;, &quot;Soročinski sajam&quot;, ciklus solo pesama &quot;Dečja soba&quot;, klavirska kompozicija &quot;Slike sa izložbe&quot;, orkestarska kompozicija &quot;Noć na golom brdu&quot;.1891 - Rođen je mađarski pisac Lajo&scaron; Zilahi, veoma plodan i popularan. Živeo je u emigraciji posle 1948. najvi&scaron;e u SAD, a umro je 1974. u Sremskoj Kamenici kod Novog Sada. Dela: romani i pozori&scaron;ni komadi &quot;Samrtno proleće&quot;, &quot;Ararat&quot;, &quot;Kad du&scaron;a zamre&quot;, &quot;Voda ne&scaron;to nosi&quot;, &quot;Du&scaron;a povratnica&quot;, &quot;Sunce sija&quot;, &quot;Drveni tornjevi&quot;, &quot;Sibir&quot;, &quot;General&quot;, &quot;Razbesneli anđeli&quot;, &quot;Purpurni vek&quot;, &quot;Zarobljenici&quot;.1909 - Rođena je srpska glumica Nevenka Urbanova. Prvu ulogu ostvarila je 1925. godine u predstavi &quot;Kod belog konja&quot; Narodnog pozori&scaron;ta, a poslednju 1965. u &quot;Tangu&quot; Jugoslovenskog dramskog pozori&scaron;ta. Tokom 40 godina na sceni Narodnog pozori&scaron;ta ostvarila je 150 likova, među kojima su Lola Montez (&quot;Opčinjeni kralj&quot;), Vaska (&quot;Ko&scaron;tana&quot;), Rina (&quot;Pokojnik&quot;) za koju je 1948. godine dobila nagradu Vlade Narodne republike Srbije. Bila je Keti Zajdl (&quot;Matura&quot;) i Barunica Kasteli (&quot;Gospoda Glembajevi&quot;), GospođaErlin (&quot;Lepeza ledi Vindermir&quot;), Ester Kolijer (&quot;Duboko plavo more&quot;), Julija (&quot;Obožavana Julija&quot;), Serafina (&quot;Tetovirana ruža&quot;). Muzej pozori&scaron;ne umetnosti i Savez dramskih umetnika Srbije, dodelili su joj 1984. godine Nagradu za životno delo &quot;Dobričin prsten&quot;. Objavila je sećanja: &quot;Svici koji slovima svetle&quot;.1911 - Rođen je srpski književni i pozori&scaron;ni kritičar jevrejskog porekla Eli Finci. Bio je učesnik NOP-a od 1941. Po oslobođenju zemlje bio je direktor &quot;Borbe&quot;, Jugoslovenske knjige, Nolita, Jugoslovenskog dramskog pozori&scaron;ta, glavni urednik časopisa &quot;Književnost&quot;. Dela: pozori&scaron;ne kritike u zbirkama &quot;Vi&scaron;e i manje od života I-V&quot;, &quot;Stvarnost i iluzije&quot;, studija &quot;Deni Didro&quot;, ogledi o Miroslavu Krleži, Augustu Cesarcu, Jovanu Skreliću, Đorđu Jovanoviću, Branimiru Ćosiću, Marinu Držiću.1914 - Rođen je če&scaron;ki književnik Bohumil Hrabal. Smatran je nastavljačem Jaroslava Ha&scaron;eka. Na osnovu njegove novele &quot;Strogo kontrolisani vozovi&quot; Jirži Mencl je snimio istoimeni film koji je 1968. dobio Oskara. Ostala dela: zbirke pripovedaka &quot;Govori ljudi&quot;, &quot;Biser na dnu&quot;, &quot;Časovi igranja za starije i iskusnije&quot;, &quot;Oglas na kuću u kojoj vi&scaron;e ne želim da živim&quot;, &quot;Va&scaron;arske pesme o ubistvu i legende&quot;, &quot;Praznik visibaba&quot;.1930 - Turski glavni grad Angora preimenovan je u Ankara. Do Ataturka turska prestonica bio je Istanbul.1936 - Rođen je Mario Vargas Ljosa, peruanski pisac, nobelovac, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 2010. godine. Prvi roman &quot;Vreme heroja&quot; objavio je 1963. da bi zatim stvorio desetine romana, dramskih dela, eseja. U ranoj fazi pristalica levice, u zrelim danima postao je oličenje liberala, sa sklono&scaron;ću ka konzervativizmu. Kandidovao se 1990. za predsednika Perua, kada je poražen od Alberta Fudžimorija, pa je razočaran napustio Peru put &Scaron;panije. Glavna dela: &quot;Teta Julija i scenarista&quot;, &quot;Smrt u Andima&quot;, &quot;Rat za kraj sveta&quot;.1939 - Predajom Madrida snagama generala Franciska Franka, potom dugogodi&scaron;njeg diktatora &Scaron;panije, &scaron;panska republika je doživela slom. Usledila je odmazda nad republikanskim odnosno komunističkim pristalicama.1939 - Adolf Hitler je poni&scaron;tio Pakt o nenapadanju, koji je Nemačka 1934. sklopila sa Poljskom, &scaron;to je bio uvod u napad na Poljsku u septembru 1939, čime je započet Drugi svetski rat.1941 - Zgrožena ratom, ubila se engleska književnica Virdžinija Vulf. Ostvarila je majstorske portrete, posebno žena iz vi&scaron;ih slojeva engleskog dru&scaron;tva. Dela: romani &quot;Izlet na svetionik&quot;, &quot;Gospođa Delovej&quot;, &quot;Godine&quot;, &quot;Talasi&quot;, &quot;Orlando&quot;, eseji &quot;Sopstvena soba&quot;, &quot;Između činova&quot;, &quot;Smrt moljca&quot;, &quot;Običan čitalac&quot;.1941 - Italijanska eskadra pretrpela je u Drugom svetskom ratu težak poraz od britanske mornarice kod rta Matapan, plativ&scaron;i visoku cenu za poku&scaron;aj sprećavanja britanskog pomorskog saobraćaja u istočnom Sredozemlju. Potopljeno je vi&scaron;e italijanskih krstarica, a ratni brod &quot;Vitorio Veneto&quot; je te&scaron;ko o&scaron;tećen. Posle te bitke italijanska flota nije izlazila na pučinu, čak ni kad su izgledi na uspeh bili povoljni.1941 - Italijanski diktator Benito Musolini obavestio je nemačkog vođu Adolfa Hitlera da su njegove snage spremne da učestvuju u napadu na Jugoslaviju, posle čega su počele ubrzane pripreme za agresiju koju su Nemci započeli 6. aprila 1941. bombardovanjem Beograda.1942 - U pomorskoj bazi Sen Nazar u Francuskoj, skrovi&scaron;tu nemačkih ratnih brodova i podmornica koji su napadali savezničke konvoje na Atlantiku, izvedena je najuspe&scaron;nija saveznička diverzantska akcija u Drugom svetskom ratu. Saveznici su neopaženo dovukli stari razarač, pun eksploziva sa tempiranim mehanizmom za paljenje, i u snažnoj eksploziji uni&scaron;tena su sva lučka postrojenja i o&scaron;tećen bojni brod &quot;Admiral Tirpic&quot;. Luka u Sen Nazaru ostala je neupotrebljiva za vojne potrebe do kraja rata.1943 - Umro je ruski kompozitor, dirigent i pijanista Sergej Vasiljevič Rahmanjinov, čija su dela sinteza evropskog duha i ruske narodne osećajnosti. Komponovao je opere, simfonijske kompozicije i druga dela, ali se najoriginalnije izrazio u klavirskim kompozicijama i solo pesmama. Iz Rusije je emigrirao 1918. i potom je živeo u SAD.1945 - Vlada SAD priznala je vladu Demokratske Federativne Jugoslavije, devet dana posle Velike Britanije, koja je to prva učinila.1969 - Umro je američki general i državnik Dvajt Dejvid Ajzenhauer, vrhovni komandant savezničkih snaga u Drugom svetskom ratu u Evropi, predsednik SAD od 1953. do 1961. Komandant NATO bio je od 1950. do 1952, kad je dao ostavku zbog predsedničkih izbora, koje je dobio kao kandidat Republikanske stranke.1970 - U zemljotresu koji je razorio turski grad Gediz u zapadnoj Anadoliji poginulo je najmanje 1.100 osoba.1973 - Američki glumac Marlon Brando odbio je da primi Oskara za glavnu ulogu u filmu &quot;Kum&quot;, poslav&scaron;i na ceremoniju dodele nagrade indijansku glumicu Sačin Litlfeder - Sačin &quot;Malo pero&quot; - kako bi ona prikazala tragično stanje američkih Indijanaca.1979 - U najgorem nuklearnom incidentu u SAD, u elektrani &quot;Ostrvo tri milje&quot; kod Herisburga u Pensilvaniji je, posle delimičnog topljenja jednog reaktora, radioaktivni gas iscureo u atmosferu i stanovnici Herisburga su evakuisani.1985 - Umro je Mark &Scaron;agal, ruski slikar jevrejskog porekla, izuzetan kolorista i crtač, jedan od najoriginalnijih slikara 20. veka. Veći deo života proveo je u Parizu, ali se inspirisao ruskim folklorom i uspomenama iz detinjstva. U grafičkim ciklusima ilustrovao je &quot;Mrtve du&scaron;e&quot; Nikolaja Gogolja, &quot;Hiljadu i jednu noć&quot; i Bibliju. Takođe je oslikao parisku Operu, sinagogu u Jerusalimu, zgradu UN a izradio je i vitraže u katedrali u Mecu.1989 - Usvojeni su amandmani na Ustav Srbije kojim je uspostavljen državno-pravni suverenitet Srbije na celoj teritoriji republike.1991 - Desetine hiljada Moskovljana demonstriralo je ulicama u znak podr&scaron;ke Borisu Jeljcinu, najvećem rivalu sovjetskog predsednika Mihaila Gorbačova, prkoseći zabrani javnog okupljanja.1994 - Umro je francuski pisac rumunskog porekla Ežen Jonesko, član Francuske akademije, čije su tzv. antidrame preobrazile teatar 20. veka. Njegova dela &ndash; svojevrsna antidramaturgija prožeta satiričnim duhom, bave se apsurdno&scaron;ću mnogih &quot;vrednosti&quot; savremenog sveta. Dela: drame &quot;Ćelava pevačica&quot;, &quot;Žak ili pokornost&quot;, &quot;Lekcija&quot;, &quot;Stolice&quot;, &quot;Žrtve dužnosti&quot;, &quot;Pastirov kameleon ili Pariska improvizacija&quot;, &quot;Makbet&quot;, &quot;Novi stanar&quot;, &quot;Nosorog&quot;, &quot;Ubica bez plate&quot;, &quot;Kralj umire&quot;, &quot;Leteći pe&scaron;ak&quot;, &quot;Spavaćica&quot;, &quot;Igra pokolja&quot;, &quot;Žeđ i glad&quot;, &quot;Kuga&quot;, &quot;Čovek s koferima&quot;&quot;Crno i belo&quot;, radio drama &quot;Salon automobila&quot;, roman &quot;Usamljenik&quot;.1994 - Rusija je potpisala ugovor sa Kazahstanom o kori&scaron;ćenju kosmodroma u Bajkonuru.1997 - Savet bezbednosti UN ovlastio je međunarodne snage, predvođene italijanskim trupama, da stanovni&scaron;tvu Albanije, ugroženom dvomesečnom masovnom antivladinom pobunom, obezbede snabdevanje hranom i ostalim potrep&scaron;tinama.2002 - Umro je američki filmski scenarista, producent irežiser austrijskog porekla Bili Vajlder, prvi filmski stvaralackoji je u jednoj godini dobio tri Oskara, 1960. za režiju, scenarioi fotografiju filma &quot;Apartman&quot;. Najče&scaron;će je režirao lakekomedije sa satiričnom crtom, ali je pravo stvaralačko umećeiskazao u dru&scaron;tvenim dramama. Nagrađivan je na festivalima u Kanu i Veneciji i osvojio je &scaron;est Oskara. Filmovi: &quot;Propali izlet&quot;, &quot;Bulevar sumraka&quot;, &quot;Stalag 17&quot;, &quot;Sabrina&quot;, &quot;Duh Sent Luisa&quot;, &quot;Ljubav popodne&quot;, &quot;Svedok optužbe&quot;, &quot;Neki to vole vruće&quot;, &quot;Jedan, dva, tri&quot;, &quot;Slatka Irma&quot;, &quot;Privatni život &Scaron;erloka Holmsa&quot;, &quot;Fedora&quot;, &quot;Sedam godina vernosti&quot;.2003 - Srpska policija saop&scaron;tila je da je na Fru&scaron;koj Gori otkrila posmrtne ostatke Ivana Stambolića, negda&scaron;njeg predsednika Predsedni&scaron;tva Socijalističke republike Srbije.2004 - Umro je britanski glumac, režiser i pisac rusko-francuskog porekla Piter Aleksander Justinov, ambasador dobre volje UNICEF-a i UNESKO-a. Pre Drugog svetskog rata u pozori&scaron;tu je najče&scaron;će igrao u svojim komedijama: &quot;Ljubav četvorice pukovnika&quot;, &quot;Romanov i Đulijeta&quot;, &quot;Foto-fini&scaron;&quot;, &quot;Deseta simfonija&quot;. Napisao je i autobiografiju &quot;Dear me&quot;. Filmovi: &quot;Quo vadis&quot;, &quot;Spartak&quot; (Oskar), &quot;Topkapi&quot; (Oskar), &quot;Ljubičasti taksi&quot;.2005 - U zemljotresu jačine 8,7 stepeni po Rihteru, koji je pogodio severni deo Sumatre, poginulo je oko hiljadu ljudi.2009 - Umro je Ranko Munitić, publicista, kritičar,filmski poslenik. &Scaron;kolovao se na Filozofskom fakultetu u Zagrebu.Od rane mladosti bavio se filmskom kritikom, istorijom i teorijomfilma, publicistikom, dramaturgijom, radio je kao scenarista, aoprobao se i u filmskoj režiji. &Scaron;ira publika pamti ga kaoautora i voditelja serijala &quot;Veče sa zvezdama&quot; na TV Beograd 90-ih. Priredio je vi&scaron;e monografija o srpskim glumcima, među kojima o Miodragu Petroviću Čkalji, Pavlu Vuisiću, Bori Todoroviću. Iz oblasti teorije značajne su njegove knjige &quot;Fantastika na ekranu&quot;, &quot;Alisa na putu kroz podzemlje i kroz svemir&quot;, &quot;Te slatke filmske laže&quot;, &quot;Jugoslovenski filmski slučaj&quot;, &quot;Zagrebački krug crtanog filma&quot;, &quot;Uvod u estetiku kinematografske animacije&quot;, &quot;Pola veka filmske animacije u Srbiji&quot;.2017 - Senat SAD ratifikovao je Protokol o pristupanju Crne Gore NATO. Rezolucija o članstvu usvojena je ogromnom većinom glasova senatora, iz obe stranke, a samo dvojica senatora, Rend Pol i Majk Li, bili su protiv. Članstvo u NATO-u, prema proceduri, moraju da odobre svih 28 članica Alijanse.2024 - Skup&scaron;tina Indonezije donela je odluku da dodeli poseban status prestonici Džakarti, nakon &scaron;to je odlučeno da novi glavni grad, administrativno sredi&scaron;te, bude Nusantara, na istoku ostrva Borneo. Džakarta je ugrožena usled sleganja, gotovo polovina povr&scaron;ine grada nalazi se ispod nivoa mora. Izgradnja Nusantare, nove prestonice, zamisao je predsednika Džoka Vidoda.2025 - Mjanmar je pogodio razoran zemljotres. Zvanično, ukupan broj žrtava bio je 5.456, pri čemu se jo&scaron; 538 osoba vode kao nestali. Povređeno je preko 11.000 lica. Zemljotres jačine 7,7 stepeni po Rihteru, osetio se i u Indiji, Kini, čak Banglade&scaron;u, Tajlandu.

Na današnji dan, 28. mart

0 Komentari