Na današnji dan, 10. mart

1452 - Rođen je &scaron;panski kralj Ferdinand Katolički (kao Ferdinand II vladar Aragonije, a kao Ferdinand V od Kastilje), čiji je dolazak na presto Aragonije 1479. označio početak istorije ujedinjene &Scaron;panije. Njegova supruga Isabela I postala je 1474. kraljica Kastilje, a on je nasledio oca Huana II u Aragonu i tako su sjedinjene dve pirinejske države. U nastojanju da ojača rimokatoličku crkvu i monarhiju, 1480. utemeljio je sud inkvizicije (koji je u toj zemlji postojao do 1834.) a 1492. proterao je Jevreje iz &Scaron;panije. Borbe s Mavrima pobedonosno je okončao 1492, proterav&scaron;i ih iz južne &scaron;panske pokrajine Granade, iste godine opremio je ekspediciju Kristifora Kolumba koja je otkrila Ameriku, a 1503. od Francuske je preoteo Napuljsku kraljevinu (Kraljevina Dveju Sicilija).1628 - Rođen je italijanski lekar i botaničar Marčelo Malpigi, tvorac mikroskopske anatomije. Prona&scaron;ao je jako konveksna sočiva, jednostavan mikroskop koji uveličava do 180 puta.1772 - Rođen je nemački pisac Fridrih fon &Scaron;legel, najznačajniji teoretičar nemačkog romantizma i jedan od prvih evropskih modernista. S bratom Augustom Vilhelmom &Scaron;legelom uređivao je glavni romantičarski časopis &quot;Ateneum&quot;. Pored radova o antičkoj književnosti, eseja, pesama i pripovedaka, pisao je aforizme. Dela: roman &quot;Lucinda&quot;, &quot;Istorija stare i nove književnosti&quot; (jedan od prvih pregleda celokupne svetske literature).1856 - Umro je srpski pisac Jovan Sterija Popović, prvi srpski komediograf. Posle zavr&scaron;enih studija prava u Kežmarku u Slovačkoj (tada Gornja Ugarska), radio je kao advokat u rodnom Vr&scaron;cu, potom je pre&scaron;ao u tada&scaron;nju Kneževinu Srbiju i postao profesor prava na Liceju, prvo u Kragujevcu pa u Beogradu. Kao načelnik Ministarstva prosvete Srbije obavio je pionirski rad u organizovanju &scaron;kolstva, pokrenuo inicijativu za osnivanje Akademije nauka, Narodne biblioteke i Narodnog muzeja. Izradio je i čitav rečnik nove srpske pravno-filozofske terminologije, ali ga na žalost intelektualna javnost nije prihvatila. Učestvovao je u organizovanju prvog beogradskog teatra koji je otvoren izvođenjem njegove tragedije &quot;Smrt Stefana Dečanskog&quot;. U početku je pisao pod uticajem Lukijana Mu&scaron;ickog i Milovana Vidakovića, ali je &quot;Romanom bez romana&quot; napustio romantičarsku i avanturističku književnost. Ostala dela: komedije &quot;Laža i paralaža&quot;, &quot;Pokondirena tikva&quot;, &quot;Zla žena&quot;, &quot;Tvrdica&quot;(Kir-Janja), &quot;Rodoljupci&quot;, zbirka pesama &quot;Davorje&quot;. Napisao je i jedan udžbenik retorike.1861 - Umro je ukrajinski pisac i slikar Taras Grigorjevič &Scaron;evčenko, najveći ukrajinski pesnik 19. veka, osnivač nove ukrajinske književnosti, romantičar, revolucionar, vatreni borac za slobodu naroda. Poezijom inspirisanom narodnim stvarala&scaron;tvom utemeljio je književni ukrajinski jezik. Kao ukrajinski nacionalista proveo je vi&scaron;e godina u progonstvu u Sibiru, a mnoga njegova dela na&scaron;la su se na udaru carske cenzure. Ruski režim je, u to vreme, Ukrajince smatrao sastavnim delom ruskog naroda, kao Maloruse. Dela: zbirka pesama i poema &quot;Kobzar&quot;, poema &quot;Hajdamaki&quot;, romani (na ruskom) &quot;Najamnica&quot;, &quot;Kneginja&quot;, &quot;Muzikant&quot;, &quot;Blizanci&quot;, &quot;Umetnik&quot;.1872 - Umro je italijanski revolucionar Đuzepe Macini, glavni ideolog nacionalnog pokreta Italijana u 19. veku i jedan od tvoraca moderne italijanske države. U Marselju je 1831. osnovao revolucionarno udruženje italijanskih nacionalista &quot;Mlada Italija&quot; i aktivno je učestvovao u borbama za ujedinjenje, naročito 1848. i 1849. Ostao je do kraja života veran republikanskim načelima i idejama Francuske revolucije i protivio se 1861. ujedinjenju Italije pod Savojskom dinastijom.1875 - Umro je srpski politički mislilac i pisac Svetozar Marković, osnivač socijalističkog pokreta u Srbiji i prvi teoretičar realizma u srpskoj literaturi. Po povratku sa studija u &Scaron;vajcarskoj i Rusiji, gde je upoznao Karla Marksa, Nikolaja Černi&scaron;evskog, Dmitrija Pisareva, pokrenuo je 1871. prvi socijalistički list na Balkanu &quot;Radenik&quot;. Bio je pod uticajem ruskog &quot;narodnja&scaron;tva&quot;. Ubrzo odlazi iz Srbije i godinu dana živi u Novom Sadu. Po povratku je 1873. i 1874. pokrenuo listove &quot;Javnost&quot; i &quot;Glas Javnosti&quot;, a 1875. &quot;Oslobođenje&quot;. Zbog navodne &scaron;tamparske krivice odležao je devet meseci u požarevačkom zatvoru, odakle je iza&scaron;ao te&scaron;ko bolestan. Člancima &quot;Realni pravac u nauci i životu&quot;, &quot;Pevanje i mi&scaron;ljenje&quot; i &quot;Realnost&quot; snažno je uticao na srpsku književnost krajem 19. veka. Političke ideje razradio je u delu &quot;Srbija na istoku&quot;, najznačajnijem i najoriginalnijem spisu.1908 - Rođen je srpski pravnik Jovan Đorđević, profesor Pravnog fakulteta u Beogradu, član Srpske akademije nauka i umetnosti, stručnjak za ustavno pravo. Od 1945. učestvovao je u pisanju ustava i zakona u biv&scaron;oj SFRJ i bio jedan od glavnih urednika &quot;Arhiva za pravne i dru&scaron;tvene nauke&quot;. Jedan je od tvoraca ustava SFRJ iz 1974. Dela: &quot;Državno uređenje FNRJ&quot;, &quot;Narodni odbori&quot;, &quot;Ustavno pravo SFRJ&quot;, &quot;Osnovna pitanja federalne države&quot;, &quot;Novo ustavno pravo&quot;.1922 - Na Evropskoj ekonomskoj konferenciji u Đenovi zapadne sile su uslovile priznavanje Sovjetskog Saveza isplatom 12 milijardi zlatnih franaka carskih državnih zajmova i &scaron;tete zbog nacionalizacije stranih firmi posle Oktobarske revolucije. &Scaron;ef sovjetske diplomatije Georgij Čičerin predočio je da su zapadne sile Sovjetskoj Rusiji nanele &scaron;tetu vojnom intervencijom od 30 milijardi zlatnih franaka, pa je skup zapao u ćorsokak.1940 - Umro je ruski pisac Mihail Afanasjevič Bulgakov. Po obrazovanu lekar, najveći deo života radio je kao dramaturg. Postao je poznat romanom s fabulom iz građanskog rata &quot;Bela garda&quot;. Iako ga ideolo&scaron;ki pravoverna sovjetska kritika nije povoljno ocenila, delo se dopalo Staljinu, zapravo dramski komad nastao na osnovu romana &quot;Dani Turbinovih&quot;. Gnev je izazvao i romanom &quot;Majstor i Margarita&quot;, &scaron;tampanom u Moskvi tek 1966. Ostala dela: priče i pripovetke &quot;Bele&scaron;ke mladog lekara&quot;, &quot;Đavolijada&quot;, &quot;Kobna jaja&quot;, &quot;Pseće srce&quot;, romani &quot;Život gospodina de Molijera&quot;, &quot;Pozori&scaron;ni roman&quot; (nedovr&scaron;en), drame &quot;Bekstvo&quot;, &quot;Zojkin stan&quot;, &quot;Purpurno ostrvo&quot;, &quot;Adam i Eva&quot;, &quot;Blaženstvo&quot;, &quot;Ivan Vasiljevič&quot;, &quot;Bratstvo licemera&quot;, &quot;Poslednji dani&quot;, &quot;Batum&quot;, scenariji &quot;Revizor&quot;, &quot;Mrtve du&scaron;e&quot;, dramatizacije &quot;Mrtve du&scaron;e&quot;, &quot;Rat i mir&quot;.1945 - Tokio je u Drugom svetskom ratu razoren napadom 300 američkih bombardera tipa B-29, u kojem je ubijeno oko 100.000 stanovnika japanske prestonice. 1948 - Umro je Jan Garig Masarik, &scaron;ef čehoslovačke diplomatije, sin prvog predsednika Čehoslovačke Toma&scaron;a Masarika. Postoji verovatnoća da je počinio samoubistvo. Bio je predratni ambasador Čehoslovačke u SAD i Velikoj Britaniji, a potom od 1940. ministar inostranih poslova. Protivio se ustrojstvu koje su sovjeti nametnutnuli njegovoj zemlji.1952 - Kubansku vladu zbacio je biv&scaron;i predsednik Fulhensio Batista, koji je potom kao diktator vladao Kubom do 1959.1968 - Prilikom potonuća feribota koji se prevrnuo u luci novozelandskog grada Velington poginulo je najmanje 200 osoba. 1969 - Džejms Erl Rej osuđen je na 99 godina robije, pod optužbom da je ubio američkog crnačkog lidera Martina Lutera Kinga u aprilu 1968. Kasnije je nezavisna istraga pokazala da je verodostojnost &quot;dokaza&quot; FBI veoma nepouzdana i da nije sigurno da je Rej atentator na Kinga.1974 - Japanski poručnik Hiro Onoda se, posle 29 godina skrivanja u džungli na jednom filipinskom ostrvu, predao. Onoda je decenijama nakon Drugog svetskog rata odbijao da položi oružje po&scaron;to nije dobio takvo naređenje.1982 - Jugoslavija je osvojila prvo mesto u evropskoj stonoteniskoj superligi.1985 - Umro je sovjetski državnik Konstantin Ustinovič Černjenko, samo 13 meseci po&scaron;to je postao lider Sovjetskog Saveza. Na najmoćniji položaj u državi, mesto generalnog sekretara sovjetske Komunističke partije, dospeo je posle smrti Jurija Andropova u februaru 1984. Do&scaron;ao je na vlast već sasvim zdravstveno onemoćao. Bio je godinama &scaron;ef kabineta sovjetskog lidera Leonida Brežnjeva.1990 - Britanskom novinaru Farzadu Bazoftu irački sud je, zbog navodne &scaron;pijunaže, izrekao smrtnu kaznu izvr&scaron;enu pet dana docnije, uprkos talasu protesta u inostranstvu i apela Bagdadu da mu po&scaron;tedi život.1993 - Suharto je &scaron;esti put izabran za predsednika Indonezije.1997 - Vatikan je uspostavio diplomatske odnose sa Libijom.2004 - Umro je Vukadin Jelić, pilot ratnog vazduhoplovstva Kraljevine Jugoslavije. Branio je Beograd 6. aprila 1941, kada je oborio jedan nemački avion. Pobegao je iz nemačkog zarobljeni&scaron;tva i pridružio se savezničkim snagama. Posle Drugog svetskog rata bio je pripadnik vazduhoplovstva SAD.2004 - Libija je potpisala protokol kojim je Međunarodnoj agenciji za atomsku energiju dato pravo nenajavljenih inspekcija libijskih postrojenja.2005 - U samoubilačkom napadu u iračkom gradu Mosulu, tokom sahrane jednog od &scaron;iitskih verskih lidera, život je izgubilo 47 osoba, a preko 100 je ranjeno.2019 - Putnički avion Etiopian erlajnza, Boing 737 MAX, koji se kretao od Adis Abebe ka Najrobiju u Keniji, sru&scaron;io se kod grada Bi&scaron;oftu u centralno Etiopiji. Poginulo je 157 lica, koliko se nalazilo u letelici. Stradao je 21 službenik OUN, među njima i građanin Srbije Đorđe Vdović.2020 - U Italiji je stupio na snagu dekret kojim su zbog &scaron;irenja korona virusa ograničena sva kretanja osim u izuzetnim slučajevima. Prethodnog dana zabeležen je drastičan porast broja zaraženih u toj zemlji, a umrle su 463 osobe.2022 - Izviđačka bespilotna letelica tipa Tupoljev Tu-141, sovjetske proizvodnje, sru&scaron;ila se u Zagrebu. Letelica je pala u &scaron;irem rejonu Jaruna, pedesetak metara od lokalnog studentskog doma. O&scaron;tećeno je četrdesetak parkiranih vozila, a na tlu je ostala velika rupa. Doletela je sa područja Ukrajine. Činjenica da protivvazdu&scaron;ne snage Hrvatske, ali ni Rumunije ni Mađarske, odnosno NATO snaga, nisu reagovale, ako su je uop&scaron;te uočile, izazvala je brojne reakcije i kontroverze. Slučaj je otuda poređen s dolaskom Matijasa Rusta sportskim avionom na moskovski Crveni trg maja 1987. godine.2023 - Preminuo je Tanasije Uzunović, glumac. Rođen je u Ni&scaron;u 1942, a glumu je studirao na Akademiji za pozori&scaron;te, film i televiziju u Beogradu. Član Jugoslovenskog dramskog pozori&scaron;ta postao je 1967, da bi od 2002. bio u stalnom angažmanu u Narodnom pozori&scaron;tu u Beogradu. Upamćen je po ulogama Hamleta, Kasija u &quot;Otelu&quot;, Razumihina u &quot;Zločinu i kazni&quot;, Verhovenskog u &quot;Zlim dusima&quot; Dostojevskog, Zarije Vučića u &quot;Velikoj drami&quot; Sini&scaron;e Kovačevića, u teatru, kao i po filmskim ulogama &quot;Leptirica&quot;, &quot;Trener&quot;, &quot;Lager Ni&scaron;&quot;, &quot;Atoski vrtovi&quot;, &quot;Kosovski boj&quot;, &quot;Sabirni centar&quot;, &quot;Gorki plodovi&quot;, &quot;Moj rođak sa sela&quot;, &quot;Miris ki&scaron;e na Balkanu&quot;, &quot;Aleksa &Scaron;antić&quot;, &quot;Povratak otpisanih&quot;. Dobitnik je brojnih priznanja, poput nagrade grada Beograda (Oktobarska), Sterijine, ili Pečata Narodnog pozori&scaron;ta.2023 - Bankrotirala je Banka Silicijumske doline. Kalifornijsko regulatorno telo, odeljenje za finansijsku za&scaron;titu i inovacije (DFPI) izdalo je nalog za preuzimanje Banke Silicijumske doline, zbog nesolventnosti. Ulagači su prethodnog dana povukli iz SVB 42 milijarde dolara depozita, pa je banka dan zavr&scaron;ila s negativnim bilansom od gotovo milijardu dolara. SVB je krajem 2022, rangirana kao 16. najveća banka u SAD, sa oko 209 milijardi dolara imovine i 175,4 milijardi depozita. Počela je da klizi prema nesolventnosti po&scaron;to su klijenti, uglavnom tehnolo&scaron;ke kompanije kojima je bila potrebna gotovina, počeli da povlače sredstva, pa je banka bila prinuđena da prodaje obveznice kako bi pokrila gubitke. Reč je o najvećem krahu američke banke od finansijske krize 2008. godine.

Na današnji dan, 10. mart

0 Komentari