Plzenjski "Sokol" i hrvatski "orlovi" - gde to Zvezda gostuje?

"Dosan arena" se nalazi u Štruncovom parku (pod tim imenom stadion takođe poznat), nazvanom po Emilu Štruncu, jednom od najistaknutijih sokolskih radnika u Plzenju.

I upravo preko Štrunca može se doći do priče o jednom od najvažnijih društvenih pokreta koji su se tokom druge polovine 19. i prve polovine 20. veka širili među Slovenima – Sokolu.

Emil Štrunc rođen je 1887. godine u Mirošovu, a kao školovani tipograf radio je u Plzenju.

U Sokol se uključio još 1905. godine, a od 1914. bio je župni načelnik Sokola u Skvrnjanima, da bi kasnije postao jedan od vodećih ljudi plzenjske sokolske župe. Njegova priča, međutim, nije završena u sportskim salama.

Drugi svetski rat doneo je tragičan kraj njegovom životu. Štrunc je uhapšen tokom nacističkog progona sokolskih funkcionera u noći između 7. i 8. oktobra 1941. godine.

Prebačen je u Terezin, a zatim deportovan u logor Aušvic, gde je umro nekoliko meseci kasnije na osvitu nove godine. Posle rata njegovo ime dobili su gradski parkovi u Plzenju.

Po njemu je tako danas poznat i prostor u kojem se nalazi stadion Viktorije.

Ali, šta je zapravo bio Sokol?

B92.sport/DĐ

Sokol je nastao u Pragu 16. februara 1862. godine. Sama reč sokol na češkom znači – soko.

Pokret je počivao na ideji da snažno telo treba da bude povezano sa snažnim duhom, odnosno sa moralnim i intelektualnim razvojem pojedinca i čitavog naroda.

To, dakle, nije bio običan sportski klub.

Telesno vaspitanje je trebalo da bude sredstvo za stvaranje fizički sposobnog, obrazovanog, disciplinovanog i nacionalno svesnog čoveka.

Ugledali su se na telesno vaspitanje antičke Grčke, ali i na nemački gimnastički pokret Turnverein.

Njegovi članovi su zbog organizovanosti, discipline i uniformisanih vežbi u jednom trenutku čak počeli da dobijaju nadimak „češka nacionalna vojska“.

Jedna od najprepoznatljivijih tradicija Sokola bio je slet – veliko masovno okupljanje sokola.

Prvi je održan u Pragu 1882. godine. Sam naziv potiče od ideje okupljanja „jata“, što se prirodno nadovezivalo na simboliku sokola.

Ono što je posebno važno jeste da se kroz sletove razvijala i ideja slovenske međusobne povezanosti.

Do početka 20. veka na sokolskim manifestacijama nisu učestvovali samo Česi.

Na velikom sletu 1901. godine pojavili su se, između ostalih, Slovenci, Hrvati, Srbi, Bugari, Rusi, Poljaci i Ukrajinci.

I tu dolazimo do dela priče koji je za naše prostore posebno zanimljiv.

Južni Sloveni prihvataju Sokola

B92.sport/DĐ

Sokol se iz čeških zemalja veoma brzo proširio među Južne Slovene.

Prvi su bili Slovenci. Već 1. oktobra 1863. godine, samo godinu dana nakon osnivanja prvog praškog Sokola, u Sloveniji je osnovano gimnastičko društvo koje je dobilo simbolično ime Južni Sokol.

S vremenom se, međutim, pojavilo pitanje koje će pratiti Sokol među Južnim Slovenima: da li je on pre svega nacionalna organizacija svakog pojedinačnog naroda ili sredstvo za stvaranje šireg jugoslovenskog zajedništva?

To pitanje postalo je naročito važno posle 1918. godine, kada je formirana Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca.

Tada su se hrvatski Sokoli 1919. godine ujedinili sa srpskim i slovenačkim sokolskim organizacijama. Ali, upravo tu počinju i ozbiljni problemi.

Sokol je promovisao ideju bratstva i saradnje Južnih Slovena bez obzira na to da li su njegovi članovi katolici, pravoslavci ili muslimani.

Upravo je to izazvalo snažan otpor dela hrvatskog katoličkog klera.

Od 1919. do 1920. godine deo hrvatskih sokolskih organizacija napustio je jugoslovenski savez, dok su katolički krugovi počeli da razvijaju sopstvenu omladinsku organizaciju – Orlove.

Posle stvaranja Kraljevine SHS, odnosno kasnije Kraljevine Jugoslavije, ideja je dodatno institucionalizovana.

U decembru 1929. godine sva sokolska društva u Kraljevini Jugoslaviji objedinjena su u Savez Sokola Kraljevine Jugoslavije.

Zanimljivo je i da jedan poznati beogradski fudbalski klub ima sokolske korene. FK BASK svoje poreklo vezuje upravo za srpska sokolska društva.

B92.sport/DĐ

Zato je zanimljivo što će upravo na stadionu koji se nalazi u Štruncovim sadovima Crvena zvezda igrati evropsku utakmicu.

Jer iza imena koje se danas najčešće vezuje za fudbalski stadion Viktorie Plzenj krije se čitava istorija srednjoevropskog nacionalnog buđenja – od češkog Sokola, preko panslavizma, do njegovog širenja među Južne Slovene i pokušaja da kroz fizičko vaspitanje, kulturu i zajedničke manifestacije izgradi osećaj pripadnosti jednom širem slovenskom, a kasnije i jugoslovenskom prostoru.

Od Praškog Sokola do Južnog Sokola, od gimnastičke sale do jugoslovenske ideje – priča o Sokolu pokazuje kako sport ponekad postane mnogo više od sporta.