Nadežda Petrović: Nacionalna misija heroine moderne

Foto: N. Popov

Izvor: Dnevnik.rs

Jednodnevni skup okupiće deset eminentnih stručnjaka za oblast moderne umetnosti iz Ljubljane, Zagreba, Splita, Beograda, Valjeva, Čačka i Novog Sada koji će u svojim izlaganjima prvi put u javnosti predstaviti nova saznanja o životu i delu Nadežde Petrović sa aspekta istorije umetnosti, istorije, fotografije i zadužbinarstva, objedinjena u bogato ilustrovanom zborniku radova. Naučni skup se održava u ambijentu gostujuće izložbe “Valjevo – grad bolnica (1914–1915)” Narodnog muzeja iz Valjeva.

Revolucionarno za svoje vreme, visokih umetničkih dometa, slikarstvo Nadežde Petrović je avangardnim karakterom ugrađeno u same korene srpske moderne. Delima u kojima boja poprima samostalnu ekspresivnu vrednost, ona uvodi srpsku umetnost u savremene evropske tokove, mada nailazi na nerazumevanje okoline. Prisutna u javnom životu Beograda, uz nastavnički posao ,piše kritike, organizuje izložbe i kolonije, budi patriotski duh, učestvuje u ratovima, putuje, slika i fotografiše. Kao pasionirani fotograf, prva je srpska umetnica koja se kontinuirano bavi ovim medijem. Nadeždin slikarski doživljaj čoveka i prirode može se pratiti kroz četiri razdoblja: minhensko (1898–1903), koje podrazumeva građenje ličnog stila; srpsko (1903–1910), gde pejzaž i čovek ostaju centralna tema, a koloristički ekspresionizam dobija prevagu; parisko (1910–1912), u kome ostvaruje sintezu ekspresionističko-fovističke poetike; u poslednjem, ratnom razdoblju (1912–1915), njena slikana vizija oličena je u svedenosti i izrazitom intenzitetu palete, navode organizatori skupa.

Uvek korak ispred savremenika, Nadežda Petrović je prva u nacionalnoj umetnosti u potpunosti otkrila slikarsku misiju transponovanja prirode u sliku i gotovo podjednaku pažnju posvetila angažmanu na nacionalnom i političkom planu. Početak Prvog svetskog rata zatiče Nadeždu s bratom Rastkom u Veneciji, gde se oporavlja od bolesti i iznurenosti usled učestvovanja u balkanskim ratovima. Želeći da se ponovo posveti nezi ranjenika, vraća se u domovinu i stavlja na raspolaganje srpskoj Vrhovnoj komandi kao vojna bolničarka. Ratne događaje beleži na skicama, crtežima i slikama. Provodeći danonoćno vreme uz bolesnike u Prvoj valjevskoj rezervnoj bolnici bila jejedna od tragičnih žrtava epidemije pegavog tifusa 1915.

Prepoznajući značaj celokupnog stvaralaštva Nadežde Petrović za nacionalnu umetnost, Pavle Beljanski je kao svojevrstan omaž umetnici u svoju kolekciju uvrstio četrnaest vrhunskih Nadeždinih dela, kao što su, na primer, Resnik (1905), Beogradsko predgrađe (1908), Anđa (1906), Guslar (1906), Jaša Tomić (1910) ili Ksenija Atanasijević (1912). Spomen-zbirka je priredila izložbu fotografske zaostavštine „Nadežda Petrović: s obe strane objektiva“ autorke dr Jasne Jovanov, koja je gostovala u mnogim gradovima u Srbiji, kao i u Banjaluci, a ove godini nastavlja da gostuje u drugim mestima. Ove godine predviđeno je i predstavljanje izložbe u Modernoj galeriji u Zagrebu.