Suboticu očekuje ekonomska i tehnološka transformacija

Više od jednog veka ovaj kompleks bio je nosilac hemijske industrije, ali i jedan od najznačajnijih zagađivača životne sredine, prenosi GradSubotica.co.rs.

Nakon privatizacije, proizvodnja je ugašena, većina objekata je nestajala nekontrolisanim rušenjem, a prostor je ostao devastiran i funkcionalno izolovan iz urbanog sistema. 

Istovremeno, Subotica danas raspolaže sa dva ključna javna resursa: velikim industrijskim zemljištem u zoni "Zorka" koje je grad otkupio i objektom bivšeg Doma vojske u samom gradskom jezgru. Povezivanje ova dva resursa u jedinstven koncept razvoja predstavlja realnu osnovu za dugoročnu ekonomsku i tehnološku transformaciju grada. 

Planski osnov za uređenje ovog područja definisan je Planom detaljne regulacije za deo radne zone "Zorka" severoistočno od Ulice Edvina Zdovca, broj 299-9/16, čiji je nacrt izrađen u decembru 2016. godine po nalogu Grada Subotice. Nosilac izrade bila je Gradska uprava – Sekretarijat za građevinarstvo, a plan je donet u skladu sa tadašnjim Generalnim planom Subotica–Palić do 2020. godine . 

Prema ovom planskom dokumentu: 

• ukupna bruto površina obuhvata iznosi 29,0 hektara; 
• površine javne namene (saobraćajnice, infrastrukturni koridori i koridor železničke pruge) zauzimaju 10,54 hektara, odnosno oko 35,8%; 
• neto površina namenjena zoni proizvodnje sa poslovanjem, odnosno zemljište unutar regulacionih linija koje je realno dostupno za privredni razvoj, iznosi 18,62 hektara ili oko 64,2% ukupnog obuhvata. 

Ovaj podatak je od suštinske važnosti, jer pokazuje da se radi o kompaktnoj i upravljivoj radnoj zoni, pogodnijoj za fazni i kontrolisani razvoj nego za nekontrolisano širenje klasične industrije. 

Železnička infrastruktura: od ograničenja do razvojne prednosti 

Plan detaljne regulacije konstatuje da kompleks "Zorke" preseca koridor lokalne železničke pruge Baja–Subotica, koji se zadržava u postojećem režimu korišćenja . Iako se u planu pruga tretira pre svega kao infrastrukturno ograničenje, njeno postojanje otvara mogućnost za strateško unapređenje zone. 

U kasnijim fazama razvoja, revitalizacija i funkcionalno aktiviranje ove pruge mogli bi da stvore uslove za intermodalni logistički terminal poput onog u Batajnici, koji ne bi služio isključivo kompanijama unutar zone „Zorka“, već i širem industrijskom okruženju. Na taj način železnička infrastruktura može postati konkurentska prednost, a ne prostorni problem. 

Paralelno sa razvojem proizvodne zone, značajan javni resurs predstavlja i bivši Dom vojske, objekat površine oko 5000 m², koji je u vlasništvu Grada Subotice. U javnosti se ovaj prostor često pominje isključivo kao potencijalni IT centar, međutim, takvo konceptualno sužavanje ne odražava njegov puni razvojni potencijal. 

Dom vojske bi mogao da funkcioniše kao multidisciplinarni razvojni i inovacioni hab, u kome bi bili koncentrisani: 

• startap i inkubacioni programi, 
• razvojni centri za IT, mašinstvo, automatizaciju i zelene tehnologije, 
• istraživačko-razvojne aktivnosti i prototiping. 

U tom modelu, Dom vojske bi predstavljao intelektualno i razvojno jezgro, dok bi se industrijska primena i proizvodnja razvijenih rešenja realizovala na Zorkinom zemljištu, u skladu sa važećim planom. 

Zagađenost zemljišta: urađene analize i potreba za konačnom naučnom verifikacijom 

Jedno od ključnih pitanja svake ozbiljne revitalizacije jeste stvarno stanje zagađenosti zemljišta. Zbog istorije proizvodnje veštačkih đubriva, herbicida i pesticida, ovaj prostor nosi opravdanu ekološku i zdravstvenu osetljivost. 

Prema podacima objavljenim u javnosti, Grad Subotica je sproveo inicijalne analize stanja zagađenosti, koje su ukazale da je zagađenje uočeno prevashodno u površinskim slojevima, dok nije utvrđeno zagađenje vodonosnih slojeva koji se koriste za pijaću vodu . 

Iako su ovi rezultati značajan korak napred, oni predstavljaju inicijalnu, a ne konačnu procenu. Za donošenje dugoročnih razvojnih odluka neophodno je da poslednju reč imaju naučno-obrazovne institucije, kroz multidisciplinarna i nezavisna istraživanja.

Uključivanje Prirodno-matematičkog fakulteta i istraživačkog centra Biosens Univerziteta u Novom Sadu omogućilo bi da se: 

• izvrši detaljna hemijska, toksikološka i geotehnička analiza, 
• definiše realan i održiv model sanacije i remedijacije, 
• obezbedi kredibilna osnova za apliciranje ka domaćim i evropskim fondovima. 

Kombinacija jasnog planskog okvira, realne neto površine od 18,62 hektara za proizvodnju, postojeće železničke infrastrukture i javnog vlasništva nad Domom vojske stvara retku priliku za Suboticu da razvije integrisan model lokalnog ekonomskog razvoja.

Taj model ne bi počivao na stihijskoj prodaji zemljišta, već na povezivanju razvoja, inovacija i proizvodnje, uz naučno utemeljenu sanaciju jednog od najstarijih industrijskih prostora u gradu.