Hrvati besni zbog filma "Zlatni rez '42 – Djeca Kozare": "Velikosrpska propaganda i i istorijski falsifikat"

Novinari su prethodno imali priliku da pogledaju film, koji traje čak 249 minuta, dok će publika večeras prvi put moći da ga vidi u okviru svečanog otvaranja festivala. Ostvarenje je već pre premijere pokrenulo brojne polemike na društvenim mrežama i portalima, a posebno oštre reakcije stigle su iz dela hrvatske javnosti.

Pojedini hrvatski komentatori film su unapred ocenili kao "velikosrpsku propagandu" i "istorijski falsifikat", iako je reč o umetničkom delu čija će javna festivalska projekcija tek biti održana.

Kritike su usmerene i na hrvatske glumce koji su učestvovali u filmu, među kojima je najviše pažnje privukao Rene Bitorajac.

Dusan Milenkovic/ATAImages

Bura zbog hrvatskih glumaca

Učešće Bitorajca u filmu izazvalo je posebne polemike u Hrvatskoj, gde su se pojavili i pozivi na bojkot njegovih komercijalnih angažmana.

Jedan od glasnijih kritičara, Luka Šarić, optužio je Bitorajca da učestvuje u, kako je naveo, "velikosrpskom propagandnom uratku i povijesnom falsifikatu", kritikujući i način na koji se u Srbiji obrađuju teme iz Drugog svetskog rata.

"Rene Bitorajac, koji se prodaje pod zagrebačkog dečka koji navija za hrvatsku nogometnu reprezentaciju i Dinamo, a njegove usluge plaća i Ožujsko, glumi u velikosrpskom propagandnom uratku i povijesnom falsifikatu koji su sufinansirale Vučićeva i Dodikova vlast", napisao je Šarić.

On je u nastavku osporio način na koji se u srpskoj kinematografiji obrađuju teme iz Drugog svetskog rata i pozvao na bojkot proizvoda koje Bitorajac reklamira. Njegov komentar predstavlja lični politički stav autora, a ne utvrđenu ocenu sadržaja filma.

Sličan stav izneo je i Dominik Alpeza, koji je film nazvao "srpskom državnom propagandom", kritikovao Bitorajčevo učešće i pozvao publiku da projekat bojkotuje.

Važno je, međutim, naglasiti da su ovakve ocene politički stavovi pojedinaca, a ne utvrđene činjenice o samom sadržaju filma.

Zbog ranije preuzetih obaveza, neki od glumaca koji su učestvovali u filmu najavili su da neće prisustvovati večerašnjoj premijeri. Njihovo odsustvo, kako je objašnjeno, nije povezano sa polemikama koje su se pojavile u javnosti, već sa ranije zakazanim obavezama.

Lordan Zafranović gledao film sa novinarima

Dok su novinari već imali priliku da pogledaju film, večerašnja projekcija biće prvi susret šire festivalske publike sa Zafranovićevim ostvarenjem.

"Film prvi put gledam sa novinarima, a do juče u ponoć radio sam njegovu montažu. Svi su, zaista svi, od onog zadnjeg rekvizitera pa do ovih vrhunskih glumaca, bili opsednuti time da se radi film koji će ostati iza nas, da se radi film za jednu generaciju koja dolazi i da se radi, što se ono kaže, sveti film", izjavio je Zafranović i dodao da je poslednje atome snage posvetio ovom ostvarenju.

Dusan Milenkovic/ATAImages

On se posebno osvrnuo na ulogu umetnika u suočavanju sa najmračnijim stranama ljudske prirode.

"Hrabrost nije u tome da se iskazuje na bojnom polju ili bilo kojem političkom obračunu. Hrabrost je u umetnosti doći do nekih saznanja koja samo mogu da se objasne preko ovog medija kojim se mi bavimo, preko filma", objasnio je reditelj, dodajući da film služi kao opomena umetnika da se stravično zlo i užasi više nikada ne ponove.

Da je reč o remek-delu koje pomera granice, potvrdio je i bard našeg glumišta Miki Manojlović, koji nije krio duboko poštovanje prema reditelju.

"Pored mene sedi čovek koji se zove Lordan Zafranović, koji je snimio filmove koji su ušli u svetsku baštinu i koji su izdržali probu i ispit vremena. On je jedan od najvažnijih reditelja Evrope", istakao je Manojlović.

Slavni glumac se osvrnuo i na činjenicu da rad na ovakvom delu nije bio nimalo lak.

"Nije ovaj film došao ovako lako. Ovaj film je imao svoj put, svoje teškoće i to bi morali svi da shvate. Kada u ovom vremenu u kojem živimo, ovakav jedan čovek dođe da radi i uradi to što uradi, on zaslužuje apsolutno podršku svih", poručio je Manojlović.

Dusan Milenkovic/ATAImages

Uloga Maksa Luburića

Rene Bitorajac, pozorišni, filmski i televizijski glumac, reditelj, dvostruki dobitnik Zlatne arene, kao i suosnivač i direktor pozorišta Luda kuća, u filmu igra Vjekoslava Maksa Luburića, pokretača i okrutnog šefa sistema logora NDH, među kojima je bio i Jasenovac.

Luburić je bio visok jedva 160 centimetara, a u istoriji je ostao upamćen kao "jasenovački krvolok", bezosećajni sadista, koljač, ustaški fanatik i Pavelićev poslušnik koji je bez pogovora izvršavao njegove naredbe.

Kao i njegov rođak Miloš, lično je učestvovao u pokoljima i odgovoran je za masovna ubistva, mučenja i teror nad Srbima, Jevrejima, Romima i antifašistima. Njegova krvnička uloga u aparatu NDH, kao i brutalnost i zločini, proširili su se i na Sarajevo. UDBA ga je likvidirala 1969. godine u Španiji.

"Film smo snimali pre više od tri godine, pa su uspomene već pomalo izbledele. Sa zadovoljstvom sam se odazvao pozivu Lordana Zafranovića, smatrajući ga rediteljskom legendom sa ovih prostora. Zaista je bilo posebno i potpuno novo iskustvo raditi sa njim, ali i u tako snažnoj glumačkoj ekipi. Scenario je, naravno, potresan, ali dopalo mi se što se radnja prati iz ugla dece i što izrazito drži pažnju", kaže Bitorajac i dodaje da nije mnogo razmišljao o prihvatanju uloge.

"Kada radiš ulogu istorijske ličnosti koja ima tako teško nasleđe, proces često podrazumeva mnogo istraživanja i razgovora sa rediteljem o tome kako pristupiti toj osobi bez ulepšavanja, ali i bez površnog osuđivanja. Nije smelo da se upadne u zamku i da se lik igra ni kao 'heroj' ni kao 'čudovište', već kao čovek koji sa punim uverenjem čini zločine smatrajući ih ispravnim. Ovo mi nije prvi susret sa likom u filmu u kojem je teško pronaći i trunku pozitivnog. S druge strane, stvarali smo lik u kojem čak ima i neke čudne poetike", naglasio je Bitorajac.

Iako još nije pogledao ceo film, ističe da se on dotiče teme koja je i danas osetljiva.

"Mislim da je važno da se o tome govori, zašto ne i kroz film kao fikciju i umetničko delo oslonjeno na istorijske činjenice i sramotu jednog sistema od pre samo 80 godina", zaključio je Rene Bitorajac.

"Lordan hrabro istražio šta se događa kada se u ideologiji probije ljudskost"

Zafranović je angažovao i Leona Lučeva, nagrađivanog i izrazito angažovanog filmskog i pozorišnog glumca, dobitnika brojnih priznanja, među kojima su Zlatna arena i Srce Sarajeva, kao i bivšeg ratnog veterana. On u filmu tumači ulogu, kako sam kaže, jedinog potpuno fiktivnog lika.

"Moj lik je ustaša, čovek sa terena, koji počinje da otkriva šta se događa, ali ne može nazad. Uzima dete sa Kozare i usvaja ga, i kroz to doživljava emotivnu promenu, ali na kraju pogine", kaže Lučev.

Dodaje da je Zafranović u filmu "Zlatni rez 42 – Deca Kozare" hrabro istražio šta se događa kada se u ideologiji probije ljudskost.

Dusan Milenkovic/ATAImages

"Film se bavi zlom u čoveku i onim što zlo i ideologija mogu da učine od čoveka. Propituje kako to zlo utiče na čoveka, kako ga menja i kako čovek reaguje kada više nema povratka jer su mu ruke krvave do ramena. Film se bavi jednim segmentom naše prošlosti i zasnovan je na činjenicama, ali to nije pitanje samo '41. ili '45, ili '91. To je univerzalna tema koja postoji i danas, tu oko nas. Zbog toga je to užasno važan film, koji mora da se prikazuje širom regiona, čak i u školama, kako bi današnja deca videla šta se zapravo događalo", istakao je Leon Lučev.

"Najmračniji i najsramniji trenutak naše istorije"

Bojan Navojec, nagrađivani pozorišni i filmski glumac i prvak drame zagrebačkog Hrvatskog narodnog kazališta, ističe da film "Zlatni rez '42" tematizuje najmračniji i najsramniji trenutak hrvatske istorije.

"Lik koji igram je Blaž Pavlek. On je mali čovek velikog srca, jedan od ljudi kojima u takvim zlim vremenima nije potrebna ideologija da bi znali da razlikuju dobro od zla, stavljajući tuđi život ispred svog. On je predstavnik malobrojnih u ljudskoj vrsti, a to je Čovek. Dakle, reč je o nesumnjivo pozitivnom liku u filmu. Međutim, da me Lordan pozvao da glumim negativca, jednako bih pristao jer imam veliko poverenje u tog reditelja", istakao je Bojan Navojec.

Dusan Milenkovic/ATAImages

Film govori o stradanju dece sa Kozare

"Zlatni rez '42 – Djeca Kozare" istorijska je ratna drama u režiji Lordana Zafranovića, nastala prema scenariju koji potpisuju Arsen Diklić i sam reditelj.

U filmu igraju Leon Lučev, Rene Bitorajac, Milan Marić, Miki Manojlović, Anica Dobra, Aleksej Bjelogrlić, Irfan Mensur, Katarina Radivojević, Gorica Popović, Bojan Navojec i brojni drugi glumci iz regiona.

Radnja je smeštena u 1942. godinu i prati stradanje stanovništva Kozare nakon nemačko-ustaške ofanzive, kada su ljudi zarobljavani, odvajani od svojih porodica i deportovani u logore i druga mesta na teritoriji tadašnje Nezavisne Države Hrvatske.

Posebno mesto u filmu zauzima sudbina dece koja su odvajana od roditelja.

Zafranović se temom zločina iz perioda Drugog svetskog rata bavio i u ranijim ostvarenjima, a kroz ovaj film pokušava da prikaže i žrtve i počinioce. Kako se navodi u zvaničnom opisu FEST-a, cilj je i istraživanje "anatomije zla".

TANJUG/CEBEF/ Marina Ilić/ bg

Šta istorijski izvori govore o Jasenovcu?

Polemike koje su pratile najavu filma ponovo su otvorile i pitanja o karakteru sistema logora Jasenovac i broju njegovih žrtava.

Prema podacima Javne ustanove Spomen-područje Jasenovac, u njihovom poimeničnom popisu trenutno se nalazi 83.145 žrtava. Među njima je 47.627 Srba, 16.173 Roma i 13.116 Jevreja, kao i više hiljada Hrvata, muslimana i pripadnika drugih grupa.

Američki Memorijalni muzej Holokausta Jasenovac opisuje kao najveći kompleks logora koji su uspostavile vlasti ustaškog režima NDH. Prema proceni tog muzeja, u kompleksu Jasenovac između 1941. i 1945. ubijeno je između 77.000 i 99.000 ljudi.

Među žrtvama su bili Srbi, Jevreji i Romi, kao i Hrvati i drugi protivnici ustaškog režima.

Zbog toga tvrdnje da je Jasenovac bio samo "radni logor" nisu u skladu sa nalazima relevantnih memorijalnih i istorijskih institucija koje dokumentuju masovna ubistva, mučenje i progon zatočenika.

Film stiže pred publiku

Premijera "Zlatnog reza '42 – Djeca Kozare" zakazana je za večeras, 2. oktobra, u Plavoj dvorani Sava centra, a film će njome otvoriti 53. FEST, koji traje do 11. oktobra.

Već narednog dana ostvarenje će biti prikazano i u Banjaluci.

Bez obzira na burne reakcije koje su ga pratile pre premijere, tek nakon javnih projekcija biće moguće sagledati kako je reditelj umetnički obradio jednu od najtraumatičnijih tema istorije ovog prostora.

Za sada je izvesno da je "Zlatni rez '42 – Djeca Kozare" već otvorio stare regionalne polemike – i to pre nego što je večerašnja projekcija u Sava centru uopšte počela.