Naučnici otkrili neobičnu promenu: Dve evropske zemlje se okreću u potpuno neočekivanom smeru

Ova pojava posledica je približavanja afričke i evroazijske tektonske ploče, koje se sudaraju brzinom od četiri do šest milimetara godišnje.

Ispod teritorije Španije i Portugala odvija se proces koji ljudsko oko ne može da primeti, ali naučnicima pruža važan uvid u promene geološke strukture Evrope. Pirinejsko (Iberijsko) poluostrvo postepeno se rotira u smeru kazaljke na satu, a ovaj pomak povezan je sa pritiskom koji nastaje usled približavanja afričke i evroazijske tektonske ploče.

Do ovog otkrića došli su istraživači analizirajući satelitska merenja i podatke o seizmičkoj aktivnosti.

Studija je objavljena u naučnom časopisu Gondwana Research, a njeni rezultati pokazuju da se tektonske promene ne odvijaju ravnomerno na čitavom poluostrvu. Rotacija je najizraženija u njegovim zapadnim i jugozapadnim delovima.

Prema rečima Asijera Madarijete, istraživača sa Univerziteta Baskije i glavnog autora studije, afrička i evroazijska ploča približavaju se jedna drugoj brzinom od četiri do šest milimetara godišnje. Iako je granica između njih prilično jasno definisana u Atlantskom okeanu i u blizini Alžira, geološka situacija južno od Španije i Portugala znatno je složenija.

Današnji položaj Pirinejskog poluostrva rezultat je višemilionskih tektonskih promena. Pre nego što je došlo do otvaranja Atlantskog okeana, prostor na kojem se danas nalaze Španija i Portugal bio je povezan sa delom Evrope koji pripada današnjoj zapadnoj Francuskoj. Kako je severni Atlantik počeo da se otvara, Iberijski blok postepeno se odvajao od evroazijskog kontinenta.

Istovremeno se formirao Biskajski zaliv, dok se novonastala mikroploča pomerala ka jugozapadu i rotirala u smeru suprotnom od kazaljke na satu. U kasnijim geološkim periodima pomerila se približno 200 kilometara ka istoku, do područja na kojem se nalazi i danas. Sudar sa evropskim kontinentom doprineo je i nastanku Pirineja, planinskog lanca koji danas razdvaja Španiju i Francusku.

Shutterstock/Sahabi Ware

Šire područje Sredozemlja takođe je oblikovano dugotrajnim sudaranjem afričke i evroazijske tektonske ploče. Njihovo približavanje dovelo je do zatvaranja drevnog okeana Tetis, a kasnije i do formiranja Alpa.

Ovi procesi još nisu završeni. Tektonske ploče nastavljaju da se pomeraju, a pritisak koji stvaraju postepeno menja Zemljinu koru. Posebno značajnu ulogu u novom istraživanju ima Gibraltarski luk, zakrivljena geološka struktura koja se prostire oko Gibraltarskog moreuza. Na ovom području susreću se i međusobno deluju različiti delovi Zemljine kore, zbog čega je granicu između afričke i evroazijske ploče teško precizno utvrditi.

Kako bi utvrdili na koji način se tlo danas pomera, naučnici su kombinovali geodetska merenja dobijena pomoću satelita sa podacima o zemljotresima. Analizirali su deformacije Zemljine kore, kao i raspored naprezanja na prostoru između Evrope i severozapadne Afrike.

Rezultati istraživanja pokazuju da se zapadno od Gibraltarskog moreuza pritisak afričke ploče prenosi ka Pirinejskom poluostrvu. Istočnije se deo tog pritiska raspoređuje kroz Zemljinu koru Gibraltarskog luka i područje Alboranskog mora. Upravo ovakav raspored sila objašnjava zbog čega se različiti delovi poluostrva ne pomeraju istom brzinom.

Prema rezultatima studije, rotacija je izuzetno spora i iznosi približno 0,1 do 0,2 stepena tokom milion godina. To znači da promene nisu primetne u svakodnevnom životu, ali naučnicima pružaju značajan uvid u geološke procese koji su i dalje aktivni.

Ovo istraživanje moglo bi da doprinese otkrivanju aktivnih raseda i preciznijoj proceni seizmičkog rizika na širem području, uključujući i Pirineje.

Naučnici, međutim, upozoravaju da još uvek postoje oblasti za koje nema dovoljno detaljnih geoloških i geofizičkih podataka, zbog čega će biti potrebna dodatna istraživanja kako bi se tektonski procesi u potpunosti razumeli.