Bojanić: Gde su naša mesta sećanja?

Mongoli su svom najvećem vladaru podigli veličanstveni spomenik koji se vidi kilometrima unaokolo.

U podnožju spomenika nalazi se muzej, prostor za okupljanje i učenje, mesto gde nove generacije saznaju ko su i odakle potiču.

To nije samo čelik, kamen ili arhitektura. To je poruka jednog naroda samom sebi: "Ne zaboravi svoje korene."

Kada pogledamo Srbiju, nameće se pitanje: gde su naša velika mesta nacionalnog pamćenja?

Imali smo cara Dušana, pod čijom se krunom Srbija prostirala od Dunava do Korintskog zaliva.

Imali smo Nemanjiće koji su postavili temelje srpske državnosti, Svetog Savu koji je utemeljio našu duhovnost,

Kneza Lazara koji je stao pred Osmanlije kao bedem, Karađorđa koji je podigao narod na ustanak protiv Osmanskog okupatora i brojne druge velikane koji su oblikovali istoriju srpskog naroda.

Pa ipak, decenijama smo živeli bez velikih nacionalnih memorijalnih centara koji bi svedočili o njihovom značaju, piše Đorđe Bojanić, glavni urednik sajta Srpskaistorija.

Dok su drugi narodi podizali monumente svojim vladarima, vojskovođama i duhovnim velikanima, mi smo često okretali glavu od sopstvene prošlosti ili je prepuštali zaboravu.

Jevrejski narod ima Jad Vašem – mesto sećanja, obrazovanja i nacionalnog sabranja.

Jermeni imaju svoj nacionalni memorijalni kompleks u Jerevanu, gde se svake godine okupljaju kako bi odali poštu svojim stradalnicima i sačuvali istorijsku istinu.

A gde je srpsko mesto sabranja?

Gde je nacionalni memorijalni centar posvećen svim srpskim mučenicima i stradalnicima dvadesetog veka?

Gde je srpski mauzolej koji bi svedočio o milionima (preko ti miliona stradalih Srba u 20.veku) stradalih u balkanskim ratovima, Prvom svetskom ratu, genocidu u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, stradanjima u Drugom svetskom ratu, kao i žrtvama ratova i progona na kraju dvadesetog veka?

Nažalost, takvo mesto još uvek nemamo… kao da nemamo snage da ga izgradimo, da ne bi povredili brata ,,dželata”.

Još je bolnije što ni posle više od osam decenija nemamo centralni nacionalni memorijal posvećen jasenovačkim mučenicima i svim srpskim žrtvama ustaškog režima Nezavisne Države Hrvatske… nemamo ni spomenik u Srbiji.

Dok drugi narodi svoja najveća stradanja pretvaraju u temelje nacionalne svesti, kod nas se i dalje vode rasprave oko samog prava na sećanje. Nemamo ni opšteprihvaćen naziv za stradanje srpskog naroda u NDH.

Jevreji imaju Holokaust, Romi, Jermeni imaju svoj naziv za genocid, a Srbi ni danas nisu postigli nacionalni konsenzus kako će imenovati jedno od najstrašnijih poglavlja svoje istorije… pa naše žrtve svrstavamo u Jevrejski Holokaust.

Posebno zabrinjava činjenica da se u javnosti često umanjuju razmere jasenovačkog stradanja. Umesto da se sa dužnim poštovanjem odnosimo prema nevinim žrtvama i da istorijska istraživanja prepustimo nauci, često se stiče utisak da sami potiskujemo sopstveno pamćenje i umanjujemo već utvrđeni i prihvaćen broj stradalih u Jasenovcu a to je 700.000… i preko 800.000 stradalih Srba u NDH od Hrvata-ustaša.

Još uvek nismo smogli snage ni da na najvišem državnom nivou (u Skupštini) donesemo i izglasamo posebnu rezoluciju kojom bi se jasno i nedvosmisleno potvrdilo sećanje na stradanje srpskog naroda u Jasenovcu i sistemu logora Nezavisne Države Hrvatske.

To nije pitanje dnevne politike. To je pitanje poštovanja prema nevino postradalima i odgovornosti prema budućim pokolenjima.

Zato je podizanje veličanstvenog spomenika Stefanu Nemanji u Beogradu predstavljalo važan korak u obnovi nacionalne svesti. Posle mnogo decenija Srbija je dobila spomenik koji nas podseća na korene srpske državnosti i na činjenicu da naša istorija nije počela u dvadesetom veku niti sa bilo kojom ideologijom, već vekovima ranije.

Nije počela ni ustancima početkom 19. veka… već mnogo ranije.

Srbija nije nastala 1804. godine

Jedna od najvećih zabluda koja se decenijama ponavlja u javnom prostoru jeste da je srpska državnost počela Prvim srpskim ustankom 1804. godine ili donošenjem Sretenjskog ustava 1835. godine. Iako su ti događaji od izuzetnog značaja za obnovu moderne srpske države posle vekova osmanske okupacije, oni ne predstavljaju početak srpske državnosti.

Srpska država postojala je vekovima pre Karađorđevog ustanka. Imala je svoje vladare, svoju crkvu, svoje zakone, diplomatiju, vojsku i međunarodno priznate institucije.

Još u srednjem veku Srbi su izgradili snažnu državu pod Nemanjićima, koja je dostigla svoj vrhunac u vreme cara Dušana.

Dok mnogi evropski narodi još nisu imali uređene pravne sisteme, Srbija je imala Miroslavljevo jevanđelje kao dragoceni spomenik pismenosti, Zakonopravilo (Nomokanon) Svetog Save kao temelj crkvenog i državnog prava i Dušanov zakonik kao jedan od najznačajnijih pravnih spomenika srednjovekovne Evrope…

Zato je ispravnije govoriti da su Prvi srpski ustanak i Sretenjski ustav označili obnovu srpske državnosti, a ne njen početak.

Srbija nije nastala 1804. godine… ona je tada vaskrsla nakon vekova ropstva.

Naravno, Sretenje i danas zasluženo ostaje jedan od najvažnijih državnih praznika, jer simbolizuje borbu za slobodu i stvaranje moderne srpske države.

Ali ako želimo da budemo verni istorijskoj istini, moramo znati da su temelji srpske državnosti postavljeni mnogo vekova ranije… u doba Svetog Save, Stefana Nemanje, kralja Milutina, cara Dušana i čitave loze Nemanjića.

Srbija nije nastala u ustaničkom zbegu u Orašcu. Srbija je u Orašcu obnovljena i sabrana u zajedništvu za slobodu od okupatora.

Nastala je vekovima ranije, a uklesali su je, ojačali i izgradili Nemanjići, Sveti Sava i generacije naših predaka.

U svetosavskom duhu, kultura sećanja nije poziv na mržnju niti na osvetu. Ona je poziv na istinu, dostojanstvo i samopoštovanje.

Sveti Sava nas je učio da bez istine nema pravde, a bez pravde nema ni trajnog mira.

Zato Srbiji nisu potrebni spomenici iz sujete, već mesta sabranja. Potrebni su muzeji posvećeni Nemanjićima, memorijalni centri posvećeni srpskim stradanjima, nacionalni mauzolej posvećen mučenicima i stradalnicima, kao i prostor u kojem će mladi naraštaji učiti o Kosovskom zavetu, Prvom srpskom ustanku, Golgoti preko Albanije, Jasenovcu, Prebilovcima, Jadovnu, junacima sa Košara i svim onim mestima koja su obeležila istoriju našeg naroda.

Mongoli su shvatili značaj nacionalnog pamćenja kada su podigli veličanstveni spomenik DŽingis-kanu. Jevreji su to shvatili u Jad Vašemu. Jermeni u svom nacionalnom memorijalu.

Vreme je da i Srbija učini isto.

Ne radi prošlosti, već radi budućnosti.

Jer narod koji zna ko je bio, znaće i kuda treba da ide. Narod koji čuva uspomenu na svoje pretke i svoje mučenike ostaje narod. Narod koji ih zaboravi rizikuje da izgubi i svoje ime, i svoje pamćenje, i svoju dušu.

*Spomnik DŽings Kanu u Mogoliji najveći je na svetu, visok oko 50 metrara i 250 tona čelika.