Na današnji dan, 19. oktobar

1216 - Umro je engleski kralj Džon Bez Zemlje, mlađi sin Henrija II, koji je 1215. morao da popusti u sukobu s plemstvom i potpi&scaron;e &quot;Magna kartu libertatum&quot; - veliku povelju sloboda. Poveljom je ograničena vlast kralja, u korist barona. 1469 - Kraljica Isabela od Kastilje udala se za aragonskog kralja Ferdinanda II, čime je započeto ujedinjenje &Scaron;panije pod jednom krunom.1745 - Umro je engleski pisac irskog porekla Džonatan Svift, jedan od najo&scaron;troumnijih kritičara ljudskih naravi i poroka. Njegovo glavno delo &quot;Guliverova putovanja&quot; izmi&scaron;ljeni svet Liliputanaca, satirični je prikaz sredine u kojoj je živeo. Imao je tegoban lični život pa je na okruženje gledao s gorčinom, pesimizmom i prezirom. Ostala dela: politički spisi &quot;Suknareva pisma&quot;, satire &quot;Bitka knjiga&quot;, &quot;Priča o buretu&quot;.1812 - Francuski car Napoleon I napustio je Moskvu i započeo povlačenje iz Rusije. Neuspela invazija na Rusiju i poraz u sudaru s ruskom vojskom pod komandom feldmar&scaron;ala Mihaila Kutuzova označili su početak kraja Napoleonove imperije. U pohod na Rusiju Napoleon je krenuo sa oko 600.000 vojnika iz gotovo svih evropskih nacija, a tamo je tako strahovito poražen da se iz Rusije vratilo svega nekoliko desetina hiljada vojnika.1813 - Ulaskom u Lajpcig pored kojeg je vođena bitka armija udruženih snaga Rusije, Pruske i Austrije, protiv Francuza, okončana je trodnevna &quot;Bitka naroda&quot;. Posle poraza Napoleon se povukao preko Rajne i nekoliko meseci potom prisiljen je da abdicira.1862 - Rođen je franucuski hemičar i industrijalac Ogist Limijer, koji je s bratom Lujem napravio prvu filmsku kameru i osnovao u Lionu fabriku za izradu fotografskog materijala. Braća su izumela postupak snimanja u prirodnim bojama i u pariskoj kafani &quot;Gran kafe&quot; priredila 28. decembra 1895. prvu filmsku predstavu u svetu (&quot;Ulazak voza u stanicu&quot;, &quot;Radnici izlaze iz fabrike&quot;).1872 - U Novom Južnom Velsu u Australiji nađen je &quot;Holtermanov grumen&quot;, ploča &scaron;kriljca težine 235,14 kilograma, u kojoj je bilo 82,11 kilograma zlata, najveća ikad pronađena količina tog metala.1875 - Umro je engleski fizičar Čarls Vitston, pionir telegrafije. Prona&scaron;ao je i metod za određivanje električnog otpora (&quot;Vitstonov most&quot;) i istraživao elektricitet, svetlost i zvuk.1876 - Rođen je srpski slikar Milan Milovanović, profesor Umetničke &scaron;kole u Beogradu, koji je radio pejzaže i portrete visokog impresionističkog dometa. Nekim delima se približio poentilizmu, težeći da postigne maksimalni efekat svetlosti. Slikarstvo je studirao u Beogradu, Minhenu i Parizu.1899 - Rođen je gvatemalski pisac Migel Anhel Asturijas, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1967. klasik realizma u latinoameričkoj prozi. Prikazao je potresnu bedu u svojoj otadžbini i ispisao snažnu optužnicu protiv latinoameričkih diktatura i dominacije multinacionalnih kompanija. Dela: &quot;Gospodin predsednik&quot;, &quot;Gvatemalske legende&quot;, &quot;Kukuruzni ljudi&quot;, &quot;Uragan&quot;, &quot;Zeleni papa&quot;, &quot;Oči pokopanih&quot;, &quot;Vikend u Gvatemali&quot;.1917 - Uspostavljeni su diplomatski odnosi između Kraljevine Srbije i Portugalije. U Lisabonu je tada osnovano srpsko poslanstvo.1918 - U Zagrebu je Narodno veće donelo Deklaraciju o ujedinjenju svih Južnih Slovena. Zajednička država je konačno progla&scaron;ena od strane regenta Aleksandra Karađorđevića 1. decembra 1918. pod nazivom Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca (prvobitno ime bilo je Kraljevstvo Srba, Hrvata i Slovenaca).1931 - Rođen je engleski pisac Džon Le Kare, majstor modernog &scaron;pijunskog romana. Prikazivao je svet &scaron;pijunaže u vreme Hladnog rata. Dela: romani &quot;Poziv za mrtvaca&quot;, &quot;&Scaron;pijun koji se sklonio u zavetrinu&quot;, &quot;Rat u ogledalu&quot;, &quot;Mali grad u Nemačkoj&quot;, &quot;Naivni i sentimentalni ljubavnik&quot;, &quot;Dečko, dama, kralj, &scaron;pijun&quot;, &quot;Plemeniti đak&quot;, &quot;Smajlijevi ljudi&quot;, &quot;Mlada dobo&scaron;arka&quot;, &quot;Panamski krojač&quot;, &quot;Čist &scaron;pijun&quot;.1932 - U Beogradu je otvorena zgrada Kolarčevog narodnog univerziteta, zadužbine Ilije Milosavljevića Kolarca, koji je u tu svrhu testamentom zave&scaron;tao ogromnu svotu od oko 50.000 dukata. Zdanje Kolarčevog univerziteta projektovao je srpski arhitekta Petar Bajalović.1935 - Kineske komunističke snage Mao Cedunga okončale su u provinciji Severni &Scaron;ensi &quot;Dugi mar&scaron;&quot;, započet godinu dana ranije iz provincije Jangksi, tokom kojeg je probijena četvorostruka blokada Nacionalističke armije Čang Kaj &Scaron;eka. U proboju ka severu pod borbom pređeno je vi&scaron;e od 11.000 kilometara i mar&scaron; je zavr&scaron;en spajanjem delova kineske Crvene armije.1937 - Umro je novozelandski fizičar engleskog porekla Ernest Raterford, dobitnik Nobelove nagrade za hemiju 1908. jedan od utemeljivača moderne atomske teorije. Najvi&scaron;e se bavio prirodom radioaktivnosti, otkriv&scaron;i tri tipa radijacije, koje je označio kao alfa, beta i gama zrake. Bombardujući foliju zlata alfa zracima 1906. otkrio je postojanje snažno naelektrisanog atomskog jezgra koje je nazvao nukleus, a zajedno s nemačkim fizičarem Hansom Gajgerom je otkrio da alfa zraci sadrže pozitivno naelektrisane atome helijuma.1941 - U Užicu je u Drugom svetskom ratu (Užička republika) iza&scaron;ao prvi broj obnovljene &quot;Borbe&quot;.1954 - Zaključen je anglo-egipatski sporazum o povlačenju britanskih trupa iz zone Sueckog kanala u roku od 20 meseci.1957 - Savezna Republika Nemačka prekinula je diplomatske odnose s Jugoslavijom zato &scaron;to je Beograd priznao Nemačku Demokratsku Republiku. Odnosi su obnovljeni u februaru 1968. u vreme kada je &scaron;ef bonske diplomatije bio Vili Brant.1964 - U udesu sovjetskog aviona &quot;Ilju&scaron;in-18&quot; koji se sru&scaron;io na Avali, poginula je &scaron;estočlana delegacija sovjetske armije s mar&scaron;alom Sergejem Birjuzovom na čelu, koja je trebalo da učestvuje na proslavi 20-godi&scaron;njice oslobođenja Beograda.1986 - Predsednik Mozambika Samora Ma&scaron;el poginuo je u avionskom udesu u blizini granice s Južnom Afrikom.1987 - U sudaru dva putnička voza u predgrađu Džakarte poginule su 102 osobe a povređeno je vi&scaron;e od 5.000.1987 - Na njujor&scaron;koj berzi &quot;Dau Džons&quot; vrednost akcija pala je u toku jednog dana rekordnih 508 poena, odnosno 22,6 odsto. Taj dan berzanski stručnjaci opisali su kao &quot;Crni ponedeljak&quot;.1994 - Od eksploziji bombe, koju je u gradskom autobusu u Tel Avivu aktivirao islamski terorista-samoubica, poginule su 22 osobe.2001 - Najmanje 350 osoba, mahom iračkih izbeglica, poginulo je kad je u blizini obala Jave potonuo prenatrpani brod koji je iz Lampunga na indonežanskom ostrvu Sumatra plovio u pravcu Australije.2003 - Umro je Alija Izetbegović, lider bosanskih muslimana, predsednik Bosne i Hercegovine 1990-1996, član tročlanog Predsedni&scaron;tva BiH 1996-2000. Prethodno je osuđivan zbog islamskog fundamentalizma i ekstremizma. Sa Milo&scaron;evićem i Tuđmanom, potpisnik je Mirovnog sporazuma kojim je zavr&scaron;en građanski rat u BiH, sklopljen 21.novembra 1995. u Dejtonu, Ohajo, SAD, a potpisan 14. decembra 1995. u Parizu. Autor je spisa: &quot;Islamska deklaracija&quot;, zbog kojeg je bio osuđen.2004 - Nepoznata lica otela su u Bagdadu, i mesec dana kasnije pogubila, &scaron;efa međunarodne humanitarne organizacije &quot;Karitas&quot; Margaretu Hasan.2005 - Počelo je suđenje biv&scaron;em iračkom predsedniku Sadamu Huseinu.2008 - Umro je Ričard Blekvel, holivudski dizajner i kreator, tvorac liste &quot;Deset najgore odevenih žena sveta&quot;. Prvu listu te vrste objavio je 1960. i na njoj se na prvom mestu na&scaron;la italijanska glumica Ana Manjani, a na drugom Brižit Bardo. Naredne godine drugo mesto je pripalo Sofiji Loren. Godine 1969. britanska kraljica Elizabeta II na&scaron;la se na prvom mestu Blekvelove liste.2013 - Prvi avion Erbas A319 aviokompanije &quot;Er Srbija&quot; (Air Serbia) u pratnji dva aviona Vojske Srbije MIG 29, sleteo je na beogradski aerodrom &quot;Nikola Tesla&quot;. 2021 - Preminuo je Branko Mamula, admiral. Bio je Savezni sekretar za odbranu SFR Jugoslavije od 1982. do 1988. Prethodno, od 1979. do 1982. nalazio se na poziciji načelnika General&scaron;taba JNA. Bio je učesnik NOB-a tokom Drugog svetskog rata, počev od 1941. Objavio je vi&scaron;e stručnih knjiga, kao i sećanja: &quot;Slučaj Jugoslavija&quot;.2023 - Ukrajinska Vrhovna rada (skup&scaron;tina) usvojila je Zakon o zabrani kanonske Ukrajinske pravoslavne crkve pod jurisdikcijom Moskovske patrijar&scaron;ije, koja je i inace bila žrtva o&scaron;trih progona pod optužbom &quot;antiukrajinskih aktivnosti&quot;. Svetski savet crkava prethodno je saop&scaron;tio da se time naru&scaron;ava sloboda veroispovesti.2025 - U pariskom muzeju Luvr dogodila se spektakularna pljačka kada je ukradeno vi&scaron;e reprezentativnih komada vladarskog nakita.

Na današnji dan, 19. oktobar

0 Komentari

Najnovije