Na današnji dan, 19. jul

1374 - Umro je italijanski pisac Frančesko Petrarka, najznačajniji prethodnik renesanse. U francuskom gradu Avinjon, gde je dugo živeo, sreo je lepu Lauru kojoj je posvetio zbornik od 366 soneta, kancona i madrigala, poznat kao &quot;Kanconijer&quot;. U tom intimnom dnevniku pesnički je oblikovao svoja najtananija osećanja. Snažno je uticao na italijansku i svetsku književnost, uključujući dubrovačke poete 15. i 16. veka. Bavio se i istorijom i filozofijom i iz tog opusa se ističe ep &quot;Afrika&quot; u kojem je opevao Drugi punski rat.1427 - Umro je srpski vladar i pisac Stefan Lazarević, nazvan Stefan Visoki, knez od 1389. do 1402. potom despot, sin kneza Lazara Hrebeljanovića. U prvo vreme vladao je očevim zemljama uz pomoć majke kneginje Milice i do 1402. priznavao je vlast turskog sultana Bajazita I, na čijoj se strani borio u bitkama na Rovinama 1395. kod Nikopolja 1396. i kod Angore 1402. Sultan mu je poklonio oblast Vuka Brankovića sa Pri&scaron;tinom i Peći. Posle poraza Bajazita kod Angore od strane Tamerlana, osamostalio se i približio Ugarskoj od koje je 1403. dobio Mačvu i Beograd koji je proglasio prestonicom a 1421. nasledio je Zetu. Godine 1412. objavio je Rudarski zakonik, važan pravni spomenik koji sadrži i statut grada Novo Brdo (najznačajniji rudnik srednjovekove Srbije). Podigao je manastir Manasiju, okupljao učene ljude i literate, nezavisno od porekla, poput Konstantina Filozofa. Podsticao je prepise i prevode knjiga, i sam se bavio književno&scaron;ću, napisao je poslanicu &quot;Slovo ljubve&quot;, delo izuzetne književne vrednosti. Sa grčkog je preveo &quot;(Povest) O budućim vremenima&quot;, napisao je &quot;Nadgrobno ridanje nad knezom Lazarom&quot;, i &quot;Natpis na kosovskom stubu&quot;. Srpska pravoslavna crkva ga je proglasila za svetitelja.1545 - Brod &quot;Meri Rouz&quot;, ponos ratne flote engleskog kralja Henrija VIII, potonuo je u kanalu Solent između obale južne Engleske i ostrva Vajt, odvukav&scaron;i u smrt vi&scaron;e od 700 ljudi.1814 - Rođen je američki pronalazač Semjuel Kolt, prema čijem je prezimenu nazvan revolver koji je konstruisao.1819 - Rođen je &scaron;vajcarski pisac Gotfrid Keler, najveći pripovedač nemačkog govornog područja u &Scaron;vajcarskoj. Originalnim plastičnim stilom s istančanim humorom i simpatijama je opisivao male ljude njegove rodne &Scaron;vajcarske, sitne građane, katkad i groteskne likove. Dela: zbirke pripovedaka &quot;Ljudi iz Zeldvile&quot;, &quot;Ciri&scaron;ke novele&quot;, &quot;Sedam legendi&quot;, &quot;Epigram&quot;, romani &quot;Zeleni Hajnrih&quot;, &quot;Martin Zalander&quot;.1834 - Rođen je francuski slikar, grafičar i vajar Iler Žermen Edgar Dega, virtuozni crtač, slikar kojeg je najvi&scaron;e zanimala živost i raznovrsnost pokreta. U početku realista, kasnije se približio impresionizmu. U uljanoj tehnici izradio je vi&scaron;e sjajnih portreta, naročito u mladosti, kasnije se vi&scaron;e služio pastelom. U zrelom dobu radio je gotovo isključivo figure (ciklusi &quot;Balerina&quot;, &quot;Kupačica&quot;, &quot;Pralja&quot;) a potkraj života i sitne figure u vosku i glini.1855 - Rođen je vojvoda srpske vojske Živojin Mi&scaron;ić, učesnik svih ratova Srbije od 1876. do 1918. jedan od najbriljantnijih vojskovođa Prvog svetskog rata. Vojno obrazovanje stekao je na Artiljerijskoj &scaron;koli u Beogradu i austrijskoj Streljačkoj &scaron;koli, a na Vojnoj akademiji u Beogradu od 1898. do 1904. predavao je strategiju. U srpsko-turskim ratovima od 1876. do 1878. uspe&scaron;no je komandovao bataljonom, kao i u Srpsko-bugarskom ratu 1885. a 1904. je penzionisan zbog sumnje da je neprijateljski raspoložen prema oficirima-zaverenicima koji su 1903. ubili kralja Aleksandra Obrenovića. Zbog situacije u kojoj se Srbija na&scaron;la posle austrougaske aneksije Bosne i Hercegovine aktiviran je 1909. U Prvom balkanskom ratu iskazao se kao sjajan strateg i jedan je od najzaslužnijih za pobedu nad Turcima 1912. u Kumanovskoj bici. U Balkanskim ratovima i na početku Prvog svetskog rata bio je pomoćnik načelnika &scaron;taba Vrhovne komande. Na sopstvenu molbu 15. novembra 1914. tokom Kolubarske bitke, postavljen je za komandanta Prve armije koja je zapala u veoma te&scaron;ku situaciju. Uspeo je izuzetnim taktičkim potezima da zaposedne Suvoborski greben, a potom energičnim dejstvima potpuno razbije austrougarske trupe. Kolubarska bitka, posle koje je Mi&scaron;ić dobio čin vojvode, bila je sukob 300.000 austrougarskih vojnika sa 120.000 srpskih vojnika. Kao načelnik &scaron;taba Vrhovne komande srpske vojske rukovodio je 1918. pripremama za proboj Solunskog fronta i potom nezadrživom ofanzivom srpske vojske. Proboj Solunskog fronta koji je izvr&scaron;ila srpska vojska doveo je do kapitulacije prvo Bugarske i Austrougarske, a zatim i drugih, &scaron;to je dovelo do pobede saveznika u Prvom svetskom ratu. Dela: &quot;Strategija&quot;, &quot;Srpsko-turski rat&quot;. Preveo je &quot;Taktiku&quot; Vilijema Balka. Posthumno su objavljena njegova sećanja: &quot;Moje uspomene&quot;.1866 - Umro je nemački matematičar Georg Fridrih Bernhard Riman, koji je otvorio nove pravce razvitka matematike i njene primene u fizici i mehanici. Značajno je doprineo matematičkoj analizi, teoriji kompleksnih funkcija, teoriji parcijalnih jednačina, geometriji, teoriji brojeva. Njegovo ime nosi niz matematičkih pojmova: Rimanov integral, Rimanova diferencijalna jednačina, Rimanova povr&scaron;, Rimanova sfera, Rimanova funkcija, Rimanova geometrija.1870 - Odgovarajući na uvredljivu depe&scaron;u kancelara Ota fon Bizmarka, koji je priželjkivao rat u želji da slomi prevlast Francuske u Evropi i ubrza ujedinjenje Nemačke pod vođstvom Pruske, francuski car Napoleon III je Pruskoj objavio rat. Poraz Francuske u ovom ratu označiće kraj takozvanog Drugog carstva i okončanje bonapartističkih tradicija.1877 - Engleski teniser Spenser Gor pobedio je u finalu prvog turnira u Vimbldonu.1883 - Na brdu Stražilovo iznad Sremskih Karlovaca sahranjeni su posmrtni ostaci srpskog pisca Branka Radičevića, 30 godina posle njegove smrti u Beču. Bio je to povod za veliku nacionalnu manifestaciju Srba sa teritorije tada&scaron;nje Austrougarske monarhije.1893 - Rođen je ruski pisac Vladimir Vladimirovič Majakovski, utemeljivač ruskog futurizma, koji je uticao na brojne ruske i evropske pesnike. Dela: zbirke pesama i poema &quot;Ja!&quot;, &quot;Oblak u pantalonama&quot;, &quot;Rat i svet&quot;, &quot;Čovek&quot;, &quot;Sve &scaron;to je napisao Vladimir Majakovski&quot;, &quot;150.000.000&quot;, &quot;Majakovski se sme&scaron;ka&quot;, &quot;Majakovski se smeje&quot;, &quot;Majakovski se ruga&quot;, &quot;Pesme o revoluciji&quot;, &quot;O tome&quot;, &quot;Vladimir Iljič Lenjin&quot;, &quot;Dobro!&quot;, drame &quot;Stenica&quot;, &quot;Hladan tu&scaron;&quot;.1896 - Rođen je &scaron;kotski pisac Arčibald Džozef Kronin, u čijim je delima, prožetim blagim romantizmom i dru&scaron;tvenom kritikom, opisan život rudara i britanske srednje klase. Dela: romani &quot;&Scaron;e&scaron;irdžijin zamak&quot;, &quot;Citadela&quot;, &quot;Zvezde gledaju s neba&quot;, &quot;&Scaron;panski vrtlar&quot;, &quot;Gospođa sa karanfilima&quot;, &quot;Tri ljubavi&quot;, &quot;Pregr&scaron;t raži&quot;, &quot;Herojske godine&quot;, &quot;Judino drvo&quot;, drama &quot;Jupiter se smeje&quot;, memoari &quot;Pustolovine u dva sveta&quot;.1900 - Otvoren je pariski metro.1918 - Nemci su počeli povlačenje preko reke Marne, posle propasti ofanzive na Francusku u Prvom svetskom ratu.1925 - Rođen je Borivoje Bora Roković, srpski džez muzičar, pijanista, kompozitor, koji je postigao međunarodni uspeh. Rođen u Banatu, vodio je džez ansamble u Novom Sadu pa Beogradu, gde je bio pijanista orkestra Radio Beograda. Među pionirima je srpske džez scene. Prve nastupe imao je kao jedanaestogodi&scaron;njak. Osim klavira, svirao je harmoniku, trubu, bio perkusionista. Godine 1962. postaje pijanista u orkestru Kurta Edelhagena u tada&scaron;njoj Zapadnoj Nemačkoj, za koji je radio kao aranžer prethodno godinama. Od 1972. nalazi se u orkestru zapadnonemačkog državnog radija (WDR) sa kojim potom učestvuje u formiranju WDR Big bend orkestra u Kelnu. Radio je takođe sa holandskim Metropol orkestrom, Hajncom Kislingom, Katerinom Valente, Helmutom Veglinskim, Du&scaron;kom Gojkovićem, Lalom Kovačevim, Milivojem Markovićem i nizom drugih velikana muzike.1929 - Rođen je Emanuel Le Roa Ladiri, francuski istoričar, medievista, najistaknutiji predstavnik treće generacije znamenite &quot;&Scaron;kole Anala&quot;. Globalno ga je proslavila studija o selja&scaron;tvu oblasti Langedok &quot;Montaju, oksitansko selo od 1294 do 1324&quot;. Po uzoru na njegovog učitelja i mentora Fernana Brodela bio je zastupnik takozvane &quot;totalne istorije&quot;. Pored činjenice da je bio izraziti predstavnik takozvane mikroistorije pisao je i sinteze, poput dvotomne političke istorije Francuske od 1460. do 1770. Bio je član 7 akademija nauka i dobitnik 16 počasnih doktorskih titula. Autor je vi&scaron;e od 30 monografskih dela. Godine 2014. objavio je sećanja &quot;Jedan život sa istorijom&quot;.1936 - Umro je srpski geolog i političar Jovan Žujović, utemeljivač geolo&scaron;ke nauke u Srbiji, predsednik Srpske kraljevske akademije, profesor Beogradskog univerziteta, član niza inostranih dru&scaron;tava i akademija. Osnovao je Srpsko geolo&scaron;ko dru&scaron;tvo, Mineralo&scaron;ko-geolo&scaron;ki zavod i časopis &quot;Geolo&scaron;ki anali Balkanskog poluostrva&quot;. Autor je brojnih radova iz oblasti geologije i prve geolo&scaron;ke karte Srbije i Jugoslavije. Bio je ministar prosvete i spoljnih poslova Srbije i jedan od osnivača Republikanske demokratske stranke. U politiku je u&scaron;ao pod uticajem Živojina Žujovića i Svetozara Markovića. Dela: &quot;Geologija Srbije I i II&quot;, &quot;Topografska i petrografska geologija&quot;, &quot;Op&scaron;ta geologija&quot;.1937 - U Beogradu su održane velike demonstracije povodom podno&scaron;enja Skup&scaron;tini na ratifikaciju konkordata između Vatikana i Kraljevine Jugoslavije. U događaju nazvanom kasnije &quot;Krvava litija&quot;, žandarmerija je sprečila manifestacije sve&scaron;tenstva i grupe vernika Srpske pravoslavne crkve. Konkordat koji je 1935. sklopila vlada Milana Stojadinovića nije ratifikovan zbog pritiska javnog mnjenja. Prvi takav ugovor poznat kao &quot;Vormski konkordat&quot; sklopili su 1122. papa Kalikst II i car &quot;Svetog Rimskog Carstva&quot; Henrih V. Kraljevina Srbija je potpisala Konkordat sa Vatikanom 1914. Pod tim terminom podrazumevaju se pravni sporazumi pojedinih država sa Rimskom stolicom, kojima se reguli&scaron;e status Katoličke crkve i njenih vernika.1943 - U nameri da oslabe italijanski fa&scaron;istički režim, saveznici su u Drugom svetskom ratu sa 700 aviona zasuli tovarima bombi aerodrome i vojne poligone u blizini Rima, &scaron;to je imalo te&scaron;ke posledice na raspoloženje vojske, moral stanovni&scaron;tva i stav dvora.1947 - Ubijen je burmanski predsednik vlade Aung San, tvorac moderne Burme (danas Mjanmar). Atentat je izveden tokom sednice vlade, kojom prilikom je ubijeno i &scaron;est ministara. Pre Drugog svetskog rata Aung San je bio najistaknutiji vođa pokreta za oslobođenje zemlje od britanske kolonijalne uprave a 1942. u Tajlandu je osnovao Burmansku armiju nezavisnosti. S Japancima je učestvovao u proterivanju Britanaca, nadajući se nezavisnosti, ali je uvidev&scaron;i da će Japan izigrati pokret za nezavisnost, poku&scaron;ao da organizuje antijapanski pokret otpora. Osnovao je 1944. Antifa&scaron;ističku ligu narodnog oslobođenja, koja je 1945. pomogla saveznicima u oslobođenju Burme. Potom je predvodio pokret za dekolonizaciju i u aprilu 1947. sklapa sporazum s britanskom vladom, na osnovu kog je Burma &scaron;est meseci posle njegove smrti postala nezavisna.1956 - Lideri Jugoslavije, Indije i Egipta Josip Broz, Džavaharlal Nehru i Gamal Abdel Naser potpisali su tzv. Brionsku deklaraciju kojom su osudili blokovsku podelu sveta, &scaron;to je bio prvi korak ka stvaranju Pokreta nesvrstanosti.1965 - Umro je korejski državnik Singman Ri, prvi predsednik Južne Koreje, koji je kao vođa Liberalne partije, posle podele korejskog poluostrva, 1948. postao &scaron;ef države. S vlasti se povukao 1960. pod pritiskom studentskih protesta &scaron;irom zemlje zbog izbornih manipulacija.1974 - &Scaron;panski diktator Francisko Franko privremeno je zbog bolesti predao vlast princu Huanu Karlosu, koji je 1975. posle Frankove smrti, postao vladar &Scaron;panije.1980 - U Moskvi su otvorene 22. Olimpijske igre na kojima je učestvovalo 6.000 sportista iz 80 zemalja, ali se vi&scaron;e od 45 država pridružilo SAD u bojkotu zbog sovjetske invazije na Avganistan 1979.1992 - U eksploziji automobila bombe u Palermu ubijen je Paolo Borselino, vodeći italijanski sudija u borbi protiv mafije.1996 - Predsednik Republike Srpske Radovan Karadžić podneo je ostavku na sve javne funkcije.2006 - U samoubilačkum napadu automobilom bombom u neposrednoj blizini &scaron;iitske džamije Kufa, 160 kilometara južno od Bagdada poginule su 43 a povređene 64 osobe.2006 - Libanski predsednik vlade Fuad Seniora izjavio je da je 300 lica ubijeno, 1.000 ranjeno, dok je pola miliona raseljeno tokom izraelskog napada na Liban, i da će od izraelske vlade tražiti od&scaron;tetu zbog nemerljivog gubitka.2010 - Umro je Dejvid Voren, australijski izumitelj, pronalazač &quot;crne kutije&quot;. Voren je počeo da radi na takvom uređaju 1953. nakon uče&scaron;ća u istrazi nesreće jednog aviona. Reč je o napravi za snimanje podataka o letu aviona kao i razgovora u pilotskoj kabini. Prototip koji se pojavio 1956. australijska Uprava za civilno vazduhoplovstvo odbacila je kao bezvredan. &quot;Crna kutija&quot; je danas obavezan, sastavni deo svih aviona.2014 - Baskijska separatistička grupa ETA saop&scaron;tila je da je rasfomirala &quot;logističke i operativne strukture&quot; koje je koristila u oružanoj borbi, kao dalji korak ka potpunom razoružanju. Predstavnici ETA-e naglasili su pritom da je njihov cilj &quot;tranzicija od oružane konfrontacije ka demokratskoj&quot;. ETA se smatra odgovornom za smrt 829 osoba tokom četiri decenije bomba&scaron;kih i oružanih napada, a prestanak oružanih dejstava ta organizacija objavila je oktobra 2011.2019 - Ramu&scaron; Haradinaj, čelnik vlade privremenih institucija u Pri&scaron;tini, podneo je neopozivu ostavku. Kao razlog ostavke naveo je poziv Specijalnog suda, koji ga je odredio kao osumnjičenog za zločine.2019 - Umro je Rutger Hauer, holandski filmski glumac. Hauer se globalno proslavio brojnim ulogama u mahom akcionim filmovima, poput filmova &quot;Noćni sokolovi&quot; ili &quot;Bekstvo iz Sobibora&quot; 1988. kada je dobio nagradu &quot;Zlatni globus&quot;. Najpoznatiji je po ulozi ubistvenog androida u filmu &quot;Blejd raner&quot;.2022 - Parlament Mađarske usvojio je Rezoluciju o budućnosti EU kojom je nagla&scaron;eno da se od Evropske komisije očekuje politička i ideolo&scaron;ka neutralnost, pri čemu se poziva da zvanični Brisel u formalnim dokumentima EU po&scaron;tuje vrednosti evropskih hri&scaron;ćanskih korena i kulture. Rezolucijom je takođe predloženo obrazovanje zajedničke evropske vojske, kao i drugačiji izbor poslanika Evropskog parlamenta. Sugerisano je da bi trebalo da ga sačinjavaju delegacije zemalja članica namesto postojećeg sistema izbora. Rezolucija sadrži i poziv na prijem zemalja tzv Zapadnog Balkana.

Na današnji dan, 19. jul

0 Komentari