Na današnji dan, 30. maj

1431 - Na lomači je spaljena Jovanka Orleanka, nacionalna heroina Francuske, posle procesa pred englesko burgundskim crkvenim sudom u Ruanu. Osuđena je pod optužbom da je jeretik, kao i za ve&scaron;tičarenje, pri čemu se držala izuzetno hrabro. Tokom Stogodi&scaron;njeg rata pridobila je francuskog kralja &Scaron;arla VII, ubediv&scaron;i ga da su joj &quot;glasovi s neba&quot; naredili da spase Francusku, da krene u oslobađanje Orleana, i 1429. je na čelu odreda od oko 800 ljudi naterala Engleze da obustave opsadu grada. Potukla ih je i kod Poatjea, a &Scaron;arla VII odvela u Rems, gde je krunisan. Burgunđani su je zarobili u maju 1430. i predali Englezima. Bes Francuza zbog njenog mučeni&scaron;tva i patriotskog odu&scaron;evljenja koje je probudila omogućili su proterivanje Engleza iz Francuske i 1453. zavr&scaron;etak Stogodi&scaron;njeg rata.1434 - Koaliciona armija Svetog Rimskog carstva porazila je u bici kod Lipana vojsku taborita, borbenog dela husitskog pokreta, čime je poražena ideja husitske crkvene reforme u Če&scaron;koj. Jan Hus, verski reformator i rektor Univerziteta u Pragu, koji se borio protiv zloupotreba i bogaćenja vrhova rimokatoličke crkve kao i nemačkog uticaja u Če&scaron;koj, spaljen je 1415. na lomači pod optužbom da je jeretik.1498 - &Scaron;panski moreplovac italijanskog porekla Kristifor Kolumbo isplovio je sa &scaron;est brodova iz &scaron;panske luke Sanlukar na treće putovanje u Novi svet, tokom kojeg je otkrio Trinidad i obale Južne Amerike (u&scaron;će reke Orinoko u Atlantski okean).1536 - Engleski kralj Henri VIII venčao se s trećom ženom Džejn Sejmor, samo 11 dana po&scaron;to je na gubili&scaron;te poslao drugu suprugu Anu Bolen.1574 - Umro je francuski kralj &Scaron;arl IX, posle čijeg su dolaska na presto 1560. počeli verski ratovi rimokatolika i hugenota (francuski protestanti kalvinisti). Na nagovor majke Katarine Mediči, koja je delovala u dogovoru s papom Grgurom XIII, odobrio je 1572. pokolj hugenota u Vartolomejskoj noći.1593 - Engleski pisac Kristofer Marlo, koji je usavr&scaron;io pisanje u jambskom desetercu i izuzetno uticao na Vilijama &Scaron;ekspira, ubijen je na misteriozan način u jednoj londonskoj taverni. Njegove tragedije prikazuju žudnju za vla&scaron;ću, odlikuju se zvučnom retorikom i na mahove poetskim žarom. Dela: &quot;Tamerlan Veliki&quot;, &quot;Dr Faustus&quot;, &quot;Jevrejin sa Malte&quot;, &quot;Edvard II&quot;.1640 - Umro je flamanski slikar Peter Paul Rubens, jedan od najvećih majstora baroka. Sjedinio je najbolje tradicije severnjačkog i italijanskog slikarstva. Stvarao je dela puna dramatike, čulnosti, rasko&scaron;i kostima i sjaja boja. Radio je istorijske, verske i mitolo&scaron;ke kompozicije, seoske i galantne scene, portrete i pejzaže. Živeo je pretežno u Antverpenu, ali je radio i u Francuskoj i &Scaron;paniji, gde je uticao na Velaskesa. Po&scaron;to je imao brojne porudžbine, neretko dela velikih dimenzija, deo posla prepu&scaron;tao je učenicima, među kojima su najznačajniji flamanski slikari Anton van Dajk i Jakov Jordans.1744 - Umro je engleski pisac Aleksander Poup, predstavnik klasicizma u engleskoj poeziji, koji je na engleski preveo grčke epove &quot;Ilijadu&quot; i &quot;Odiseju&quot;. Dela: &quot;Esej o čoveku&quot;, &quot;O kritici&quot;, &quot;Duncijada&quot;, &quot;Otmica uvojka&quot;.1778 - Umro je francuski filozof Fransoa Volter, prosvetitelj i jedan od najslobodoumnijih duhova Evrope 18. veka, veliki protivnik klerikalizma, ali ne i ateista, saradnik čuvene &quot;Enciklopedije&quot;. Dugo je živeo u izgnanstvu, izvesno vreme i na dvoru pruskog kralja Fridriha II Velikog, potom u Ferneju u &Scaron;vajcarskoj. Dela: filozofski romani &quot;Kandid&quot;, &quot;Zadig&quot;, &quot;Mikromegas&quot;, epopeje &quot;Anrijada&quot;, &quot;Devica Orleanska&quot;, istorijska dela &quot;Vek Luja XIV&quot;, &quot;Ogled o običajima i duhu nacija&quot;, &quot;Istorija Karla XII&quot;, tragedije &quot;Edip&quot;, &quot;Brut&quot;, &quot;Zaira&quot;, &quot;Cezar&quot;, &quot;Meropa&quot;, &quot;Tankred&quot;, komedije &quot;Senjorsko pravo&quot;, &quot;Nanina&quot;, filozofski spisi &quot;Traktat o metafizici&quot;, &quot;Rasprava o čoveku&quot;, &quot;Filozofski rečnik&quot;, &quot;Filozofska pisma&quot;.1814 - Rođen je ruski revolucionar Mihail Aleksandrovič Bakunjin, najznačajniji mislilac anarhizma. Posle vojne akademije služio je dve godine u gardi, a zatim je od 1841. do 1847. putovao po Nemačkoj, Francuskoj i &Scaron;vajcarskoj, istupajući protiv carskog samodržavlja i kmetstva u Rusiji. Carska vlada mu je naložila da se vrati u zemlju, a kad je to odbio li&scaron;ila ga je plemićke titule i oduzela mu svu imovinu. U revoluciji 1848. učestvovao je u pra&scaron;kom ustanku, a 1849. rukovodio je ustankom u Drezdenu. Posle propasti ustanka uhap&scaron;en je i osuđen na smrt, ali mu je kazna zamenjena doživotnom robijom, posle čega je izručen ruskim vlastima i prognan u Sibir. Odatle je uspeo da pobegne i u Zapadnoj Evropi se povezao s tajnom organizacijom ruskih revolucionarnih demokrata &quot;Zemlja i sloboda&quot;, a 1869. osnovao je tajnu organizaciju &quot;Alijansa socijalističke demokratije&quot;. Na Ha&scaron;kom kongresu 1872. isključen je iz Prve internacionale. Dela: &quot;Državnost i anarhija&quot;, &quot;Knutogermanska imperija i socijalna revolucija&quot;.1848 - SAD i Meksiko ratifikovali su sporazum, potpisan u februaru 1848. posle poraza Meksikanaca u Američko-meksičkom ratu, prema kojem su, uz naknadu od 15 miliona dolara, pod vlast SAD dospele do tada meksičke teritorije Novi Meksiko, Kalifornija, delovi Nevade, Jute, Arizone i Kolorada.1876 - Zbačen je turski sultan Abdul Azis, a na presto je stupio njegov nećak sultan Murat V.1909 - Rođen je američki klarinetista i kompozitor Bendžamin Dejvid Gudmen, poznat kao Beni Gudmen, jedan od prvih belih muzičara koji se usprotivio rasnoj segregaciji. Osnovao je 1934. džez orkestar u koji je pozvao i crne muzičare. Snimio je desetak filmova, a bavio se i klasičnom muzikom - snimio je koncert za klarinet Volfganga Amadeusa Mocarta i svirao sa simfonijskim orkestrima.1912 - Umro je američki pilot i konstruktor aviona Vilbur Rajt, pionir avijacije, koji je 1903. s bratom Orvilom, u avionu njihove izrade, izveo prvi let u istoriji vazduhoplovstva. Let je trajao 59 sekundi i avion je preleteo 285 metara. Braća Rajt su već 1905. konstruisala avion koji je preleteo 39 kilometara. Osnovali su 1909. &quot;Ameriken Rajt kompani&quot; za proizvodnju aviona i iste godine vojsci SAD isporučili prvi borbeni avion &quot;Signal Korps I&quot;.1913 - U Londonu je potpisan mirovni ugovor poražene Turske sa Srbijom, Grčkom, Bugarskom i Crnom Gorom, čime je okončan Prvi balkanski rat. Srbija je tada oslobodila Staru Srbiju (otprilike dana&scaron;nje Kosovo i Metohija) i Južnu Srbiju (danas Makedonija). Bugarska je pripojila Pirinsku, a Grčka Egejsku Makedoniju. Ustanovljena je i jedna nova država - Albanija, koja nikada ranije u istoriji nije postojala. Austrija je nametnula osnivanje Albanije kako bi onemogućila izlaz Srbije na more.1918 - Umro je ruski filozof i estetičar Georgij Valentinovič Plehanov, jedan od osnivača prve ruske socijaldemokratske organizacije i Druge internacionale. Dela: &quot;Razvitak monističkog pogleda na svet&quot;, &quot;Na&scaron;a razmimoilaženja&quot;, &quot;Anarhizam i socijalizam&quot;, &quot;Prilozi istoriji materijalizma&quot;, &quot;O ulozi ličnosti u istoriji&quot;, &quot;Osnovna pitanja marksizma&quot;, &quot;Pisma bez adrese&quot;, &quot;Umetnost i dru&scaron;tveni život&quot;, &quot;Književni pogledi V. G. Belinskog&quot;, &quot;Estetska teorija N. D. Černi&scaron;evskog&quot;, &quot;Dobroljubov i Ostrovski&quot;, &quot;Karl Marks i Lav Tolstoj&quot;.1930 - Rođen je Živorad Kovačević, političar i diplomata, vrlo uspe&scaron;an gradonačelnik Beograda. Studirao je novinarsko-diplomatsku &scaron;kolu u Beogradu. Postdiplomske studije zavr&scaron;io je u SAD na Berkli univerzitetu, a specijalizaciju na Harvardu 1963. Gradonačelnik Beograda bio je od 1974. do 1982. kada je izgrađen niz važnih objekata, nova naselja, Sava centar, Interkontinental. Potom je bio član Savezne vlade tada&scaron;nje Jugoslavije. Od 1987. do 1989. bio je ambasador u Va&scaron;ingtonu, kada je opozvan odlukom novog lidera Srbije. Predvodio je Evropski pokret u Srbiji devedesetih. Autor je vi&scaron;e knjiga: &quot;Srpsko-engleski rečnik idioma&quot;, &quot;Englesko-srpski frazeolo&scaron;ki rečnik&quot;, &quot;SAD i jugoslovenska kriza&quot;, &quot;Međunarodno pregovaranje&quot;, &quot;Lažni prijatelji u engleskom jeziku, zamke doslovnog prevođenja&quot;.1942 - Britansko ratno vazduhoplovstvo je sa 1.047 aviona bombardovalo nemački grad Keln, &scaron;to je bio prvi bombarderski napad RAF-a s vi&scaron;e od hiljadu letelica u Drugom svetskom ratu.1944 - Britanska vlada u Drugom svetskom ratu i zvanično obustavila (deklarativnu) pomoć četnicima Draže Mihailovića, oceniv&scaron;i da se u Jugoslaviji protiv nacista efikasno bore samo partizani.1956 - Jugoslovenska državno-partijska delegacija s Josipom Brozom na čelu doputovala je u Sovjetski Savez i tokom posete potvrđena su načela Beogradske deklaracije iz 1955. Moskovskom deklaracijom o odnosima SKJ i KPSS istaknuto je da će biti nastavljena saradnja dveju vladajućih partija, u skladu s načelom o različitim putevima socijalističkog razvoja i dobrovoljnosti i ravnopravnosti.1960 - Umro je ruski pisac Boris Leonidovič Pasternak, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1958. o&scaron;tar kritičar bolj&scaron;evizma. Odrastao je u intelektualnoj sredini, uprkos bliskosti futuristima nije prihvatio njihovu revolucionarnu angažovanost. Bio je opčinjen Hristovim putem stradanja i žrtve, ali i temama prve i druge ruske revolucije. Zbirke pesama &quot;Iznad barijera&quot; i &quot;Brat moj - život&quot; donele su mu svrstavanje među klasike evropske poezije 20. veka. Najveći uspeh kod publike i književne kritike doneo mu je roman &quot;Doktor Živago&quot;, objavljen u inostranstvu, posle čega su ga izbacili iz ruskog Saveza pisaca. U Sovjetskom Savezu je &quot;Doktor Živago&quot; &scaron;tampan tek 1988. Iskazao se i kao teoretičar književnosti i sjajan prevodilac &Scaron;ekspira, Getea, Petefija i gruzijskih pesnika. Njegova filozofska lirika snažno je uticala na brojne ruske, evropske i američke pesnike. Ostala dela: roman u stihovima &quot;Spektorski&quot;, zbirke pesama i poeme &quot;Blizanac u oblacima&quot;, &quot;Teme i varijacije&quot;, &quot;Poručnik &Scaron;mit&quot;, &quot;Devetstotina peta godina&quot;, &quot;Uzvi&scaron;ena bolest&quot;, &quot;Drugo rođenje&quot;, &quot;Kad se razvedri&quot;, &quot;Umetnik&quot;, pripovetke &quot;Detinjstvo Liversove&quot;, &quot;Povest&quot;, autobiografije &quot;Za&scaron;titna povelja&quot;, &quot;Ljudi i situacije&quot;, drama &quot;Slepa lepotica&quot;.1961 - U zasedi blizu Siudad Truhilja ubijen je dominikanski diktator generalisimus Rafael Leonidas Truhiljo Molina. Dominikanskom Republikom je kao &scaron;tićenik SAD, o&scaron;tro gu&scaron;eći opoziciju, vladao od 1930.1973 - Zapadna Nemačka i Čehoslovačka postigle su dogovor o normalizaciji odnosa, okončav&scaron;i 32-godi&scaron;nje neprijateljstvo.1981 - U Banglade&scaron;u je u poku&scaron;aju državnog udara ubijen predsednik Ziaur Rahman. Zaverenike je predvodio general Muhamed Abdul Manzur, ali je poku&scaron;aj udara suzbijen 1. juna, Manzur je uhap&scaron;en i ubijen pod misterioznim okolnostima, a dužnost &scaron;efa države preuzeo je potpredsednik Abdus Satar.1987 - Gomila razbesnelih seljaka, pripadnika niže kaste, masakrirala je najmanje 42 člana porodica zemljoposedničke vi&scaron;e kaste u indijskoj istočnoj državi Bihar.1992 - Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio je rezoluciju kojom su nametnute sankcije Saveznoj Republici Jugoslaviji, na osnovu tvrdnje da snosi najveću odgovornost za građanski rat u Bosni i Hercegovini.1994 - Umro je srpski fizičar i hemičar Pavle Savić, jedan od pronalazača procesa nuklearne fisije (cepanje atomskog jezgra), profesor Beogradskog univerziteta, predsednik Srpske akademije nauka i umetnosti od 1971. do 1981. Svetski poznat naučnik postao je kad je sa Irenom Žolio Kiri 1937. i 1938. otkrio izotope poznatih elemenata bombardovanjem atoma urana sporim neutronima. Rezultat je bio neočekivan i epohalan - otkriveni su i elementi srednje atomske mase (lantan i drugi), a ne samo tzv. transuranski elementi kako se očekivalo, a drugi naučnici su ponavljanjem tog eksperimenta ustanovili da je bombardovanje neutronima proizvelo cepanje jezgra atoma urana. U Drugom svetskom ratu bio je od početka aktivni pristalica Partizanskog pokreta i 1942. je izabran za potpredsednika na Prvom zasedanju AVNOJ-a, a nakon rata organizovao je Institut za nuklearne nauke u Vinči nedaleko od Beograda.1994 - Izrael je oslobodio stotine palestinskih zatvorenika, &scaron;to je bio deo sporazuma s PLO o palestinskoj autonomiji.1995 - Rusija je formalizovala odnose s NATO, ali je ponovila upozorenje da bi &scaron;irenje zapadnog vojnog saveza na istok moglo da podeli Evropu.1998 - U severnoj avganistanskoj provinciji Tahar u zemljotresu je poginulo najmanje 3.000 osoba.1999 - Avioni NATO su kod Varvarina s četiri projektila, ispaljena za manje od pet minuta, sru&scaron;ili most preko Velike Morave i ubili najmanje 11 civila, među kojima Sanju Milenković (16), jednog od najtalentovanijih mladih matematičara u svetu. Napad je otpočeo u 13.25 časova, pri vedrom vremenu, a most je zbog pijačnog dana u Varvarinu bio pun ljudi. U istom napadu ubijen je i protojerej stavrofor Milivoj Ćirić, prva žrtva NATO agresije među sve&scaron;tenstvom Srpske pravoslavne crkve, koji je usmrćen na pragu obližnjeg hrama Uspenja Presvete Bogorodice.1999 - U napadu NATO avijacije na konvoj britanskih, italijanskih i portugalskih novinara na putu Prizren-Brezovica ubijen je vozač Neboj&scaron;a Radojević, a dvoje ljudi je ranjeno.1999 - U Minsku su poginule 54 osobe u stampedu nekoliko hiljada mahom mladih žitelja glavnog grada Belorusije, koji su po okončanju koncerta rok muzike jurnuli u ulaz stanice podzemne železnice da se za&scaron;tite od iznenadne provale oblaka.2002 - Utakmicom svetskog &scaron;ampiona Francuske protiv reprezentacije Senegala, koju je &scaron;irom planete posmatralo najmanje 500 miliona televizijskih gledalaca, u Seulu je otvoreno prvo svetsko fudbalsko prvenstvo na tlu Azije, koje su zajednički organizovali Južna Koreja i Japan. Senegal je priredio prvorazredno iznenađenje pobediv&scaron;i rezultatom 1:0.2007 - Umro je francuski glumac i režiser Žan-Klod Brijali. Smatran je jednim od stubova francuske kinematografije u rangu s Filipom Noareom. Rodom iz Alžira, Brijali je 1959. skrenuo pažnju na sebe ulogom u &quot;Lepom Seržu&quot; Kloda &Scaron;abrola. Tokom bogate karijere glumio je u vi&scaron;e od 200 filmova, koje su, između ostalih režirali i Trifo, Romero, Lelu&scaron;, Žan-Klod Godar. Bio je vlasnik i direktor pariskog pozori&scaron;ta &quot;Le Buf&quot;. Režirao je i sam nekoliko filmova, od kojih je poslednji &quot;Gospodin Maks&quot;, snimljen 2006.2020 - Broj zaraženih korona virusom u svetu prema&scaron;io je &scaron;est miliona. Virusom je do tog dana bilo zaraženo 6.009.148 osoba, a 366.039 je preminulo.

Na današnji dan, 30. maj

0 Komentari