Na današnji dan, 22. maj

337 - Umro je rimski car Konstantin I Veliki, prvi rimski car koji je dozvolio slobodno ispovedanje hri&scaron;ćanstva. Konstantin je rođen na tlu sada&scaron;nje Srbije 280. u Naisusu (Ni&scaron;). Carem su ga 306. proglasili rimski legioni u Britaniji, posle čega je u nizu sukoba savladao suparnike i sam zavladao zapadnim delom Rimskog carstva. Od 312. vladao je zajedno s carem Istočnog Rimskog carstva Valerijem Likinijem, a posle pobede nad njim 324. sam celim Carstvom do smrti. S Likinijem je 313. izdao Milanski edikt o slobodi veroispovedanja hri&scaron;ćana. Na Prvom vaseljenskom saboru u Nikeji 325. pomogao je Crkvi da suzbije arijanizam. Osnivač je Konstantinopolja (Carigrad), nove prestonice carstva.1455 - Bitkom kod Sent Albansa, u kojoj je vojska dinastije Lankaster potukla snage kuće Jork, u Engleskoj je počeo četrdesetogodi&scaron;nji dinastički &quot;Rat dveju ruža&quot;.1813 - Rođen je nemački kompozitor Vilhelm Rihard Vagner, tvorac nemačke muzičke drame, uz Đuzepea Verdija najznačajniji romantičarski operski kompozitor 19. veka. Pisao je i tekst i muziku za muzičke drame, pretežno iz nemačke mitologije. Vrednosno oslonjen na učenja nemačkih filozofa Artura &Scaron;openhauera i Fridriha Ničea, stvorio je &quot;jedinstveno umetničko delo&quot; (Gesamtkunstwerk) u kojem su sjedinjeni tekst, muzika, igra, slika i inscenacija. Umesto &scaron;iroko raspevanih arija, upotrebljavao je dramatični ariozo, a orkestar je postao osnovni činilac u tumačenju događaja. Dela: muzičke drame &quot;Parsifal&quot;, &quot;Tanhojzer&quot;, &quot;Holanđanin lutalica&quot;, &quot;Rienci&quot;, &quot;Tristan i Izolda&quot;, &quot;Loengrin&quot;, &quot;Nirnber&scaron;ki majstori pevači&quot;, &quot;Nibelun&scaron;ki prsten&quot;, koji se sastoji od četiri drame - &quot;Rajnsko zlato&quot;, &quot;Valkira&quot;, &quot;Zigfrid&quot;, &quot;Sumrak bogova&quot;, muzičko-filozofske studije &quot;Umetničko delo budućnosti&quot;, &quot;Umetnost i revolucija&quot;, &quot;Opera i drama&quot;.1833 - U Čileu je usvojen ustav kojim su povećana ovla&scaron;ćenja predsednika, a rimokatolicizam je progla&scaron;en državnom religijom.1859 - Rođen je engleski pisac Artur Konan Dojl, lekar po profesiji, koji se proslavio kao autor kriminalističkih romana i pripovedaka u kojima su glavni junaci izmi&scaron;ljeni detektiv &Scaron;erlok Holms i njegov prijatelj dr Votson. Začetnik je tog specifičnog književnog žanra. Bitno manju pažnju privukao je najboljim delima, solidnim istorijskim romanima. Plemićku titulu dobio je 1902. za zasluge u odbrani britanskih interesa, posebno u Drugom burskom ratu. Posle pogibije sina u Prvom svetskom ratu, odao se misticizmu. Dela: romani &quot;Grimizna studija&quot;, &quot;Pustolovine &Scaron;erloka Holmsa&quot;, &quot;Uspomene &Scaron;erloka Holmsa&quot;, &quot;Baskervilski pas&quot;, &quot;Beli odred&quot;, &quot;Izgubljeni svet&quot;, &quot;Veliki burski rat&quot;, istorijska studija &quot;Istorija britanskog pohoda u Francuskoj i Flandriji&quot;, delo o spiritualizmu &quot;Istorija spiritualizma&quot;, memoarska proza &quot;Uspomene i pustolovine&quot;.1873 - Umro je italijanski pisac Alesandro Manconi. Prvi je u italijanskoj književnosti seljacima dodelio ulogu literarnih junaka. Nastojao je da književni jezik bude sredstvo komunikacije ne samo za odabrane već da bude op&scaron;terazumljiv. Zalagao se za ujedinjenje Italije, podržavajući nacionalni pokret &quot;Rizorđimento&quot; (preporod) četrdesetih godina 19. veka. Dela: roman &quot;Verenici&quot;, posmrtna oda Napoleonu I &quot;Svete himne&quot;, drame &quot;Grof Karmanjola&quot;, &quot;Adelki&quot;.1885 - Rođen je vođa italijanskih socijalista Đanđakomo Mateoti, kojeg su u junu 1924. oteli i ubili fa&scaron;isti, posle govora prethodno tog dana u skup&scaron;tini u kojem je dokumentovano razobličio njihove nasilne metode. Rodom iz bogate porodice, zavr&scaron;io je prava i veoma mlad postao je vatreni socijalista. Nakon istupanja iz Socijalističke partije Italije u oktobru 1922. postao je generalni sekretar novostvorene Socijalističke unitarističke partije. Njegovo ubistvo izazvalo je veliki revolt italijanskog javnog mnjenja, a njegovo ime postalo je simbol antifa&scaron;ističke borbe i u Drugom svetskom ratu nosilo ga je vi&scaron;e jedinica pokreta otpora.1885 - Umro je francuski pisac Viktor Igo, član Francuske akademije, rodonačelnik francuskog realizma. Bio je veoma angažovan u političkom životu, isprva kao monarhista, potom kao republikanac. Pod Lujem Filipom postao je per Francuske i akademik, a 1848. poslanik u Ustavotvornoj skup&scaron;tini. Posle državnog udara Napoleona III 1851. živeo je u izgnanstvu u Belgiji i Engleskoj, a kad je 1870. palo Drugo carstvo trijumfalno je dočekan u Parizu, gde je do smrti 1885. neumorno stvarao. Napisao je 1876. vatreni članak &quot;Za Srbiju&quot;. Pisao je pesme, drame, romane, eseje. Dela: romani &quot;Jadnici&quot;, &quot;Bogorodičina crkva u Parizu&quot;, &quot;Rabotnici na moru&quot;, drame &quot;Ernani&quot;, &quot;Lukrecija Bordžija&quot;, &quot;Rij Blaz&quot;, satirična zbirka pesama protiv Napoleona III &quot;Kazne&quot;, pamflet &quot;Napoleon Mali&quot;.1907 - Rođen je Lorens Olivije, engleski pozori&scaron;ni i filmski glumac, režiser i producent, jedan od najvećih tumača likova iz dela Vilijama &Scaron;ekspira, prvi glumac kojem je za života dodeljena plemićka titula. Dobitnik je najvećeg broja nagrada &quot;Emi&quot; za TV stvarala&scaron;tvo, nagrađivan je na festivalu u Kanu, dobio je Oskara za film &quot;Hamlet&quot;. Ostali filmovi: &quot;Henri V&quot;, &quot;Ričard III&quot;, &quot;Princ i igračica&quot;, &quot;Tri sestre&quot;, &quot;Orkanski visovi&quot;, &quot;Rebeka&quot;, &quot;Ledi Hamilton&quot;, &quot;Keri&quot;, &quot;Otelo&quot;, &quot;Spartak&quot;, &quot;Kartum&quot;, &quot;Ponos i predrasuda&quot;, &quot;Bani Lejk je nestala&quot;, &quot;Maratonac&quot;.1915 - U najtežoj železničkoj nesreći u britanskoj istoriji, u sudaru dva voza u &Scaron;kotskoj, poginulo je 227 osoba.1918 - Nemački avioni napali su Pariz u Prvom svetskom ratu.1925 - Umro je srpski slikar Stevan Todorović, član Srpske kraljevske akademije. Slikarstvo je učio u Beču i Minhenu. Počeo je kao romantičar s lepim osećajem za kolorit, a zavr&scaron;io kao hladni akademičar. Izradio je oko 300 portreta savremenika, uključujući Kornelija Stankovića, Đuru Daničića, Vladana Đorđevića, kraljicu Nataliju.1939 - Dvojica diktatora, vođa nemačkih nacista Adolf Hitler i vođa italijanskih fa&scaron;ista Benito Musolini, potpisali su desetogodi&scaron;nji &quot;čelični pakt&quot; Nemačke i Italije o političkom i vojnom savezu.1967 - Vi&scaron;e od 320 osoba poginulo je u požaru u robnoj kući &quot;Inovasion&quot; u belgijskoj prestonici Briselu.1970 - Umro je Bojan Stupica, pozori&scaron;ni i filmski režiser, scenograf i glumac, izrazite kreativnosti. Radio je u vi&scaron;e pozori&scaron;ta, najduže u Beogradu (Jugoslovensko dramsko, Atelje 212, Narodno pozori&scaron;te) i znatno je doprineo razvitku pozori&scaron;ne umetnosti kod nas. Režija: pozori&scaron;ni komadi &quot;Dundo Maroje&quot;, &quot;Leda&quot;, &quot;U agoniji&quot;, &quot;Aretej&quot;, &quot;Kavkaski krug kredom&quot;, &quot;Ribarske svađe&quot;, &quot;Krvave svadbe&quot;, &quot;Opera za tri gro&scaron;a&quot;, &quot;Idiot&quot;, &quot;Poseta stare dame&quot;, &quot;Sveta Ivana&quot;, &quot;Glorija&quot;, &quot;Madam San-Žen&quot;, &quot;Dantonova smrt&quot;, &quot;Jaje&quot;, &quot;Bogojavljenska noć&quot;, &quot;Braća Karamazovi&quot;, filmovi &quot;Jara gospoda&quot;, &quot;U mreži&quot;.1972 - Predsednik Sjedinjenih Američkih Država Ričard Nikson doputovao je u Moskvu kao prvi &scaron;ef američke države koji je posetio Sovjetski Savez.1972 - Cejlon je postao republika u okviru Britanskog komonvelta pod nazivom &Scaron;ri Lanka.1973 - SAD i Velika Britanija stavile su veto u Savetu bezbednosti UN na rezoluciju o pro&scaron;irenju trgovinskih sankcija protiv Rodezije koje bi uključivale i Južnu Afriku i portugalske kolonije u Africi.1985 - U eksploziji automobila-bombe u jednom predgrađu Bejruta poginulo je najmanje 60 osoba.1989 - Indija je uspe&scaron;no isprobala prvu raketu zemlja-zemlja srednjeg dometa, postav&scaron;i jedna od malobrojnih država koje raspolažu balističkim raketama.1992 - U bolnici u Banjaluci umrla je prva beba zbog nesta&scaron;ice kiseonika, za vreme oružanih sukoba za koridor kod Brčkog tokom građanskog rata u BiH. SAD i druge zapadne zemlje tada nisu dozvolile dopremanje humanitarne pomoći vazdu&scaron;nim putem zapadnom delu Republike Srpske. Do 19. juna 1992. u Banjaluci je umrlo 12 beba.1993 - U Kambodži su održani prvi vi&scaron;epartijski izbori posle vi&scaron;e od dve decenije.1994 - Pobunjenici u građanskom ratu u Ruandi zauzeli su međunarodni aerodrom u Kigaliju i ključnu kasarnu vladinih snaga, otkloniv&scaron;i najveću prepreku u nastojanju da zauzmu glavni grad te afričke zemlje.1999 - Avioni NATO bombardovanjem su onesposobili termoelektranu &quot;Kolubara&quot; u Velikim Crljenima, raniv&scaron;i tom prilikom 12 radnika elektrane.1999 - Najmanje sedam pripadnika tzv. OVK poginulo je na severu Albanije, u blizini granice Srbije (SRJ) od bombi izbačenih iz NATO aviona. U sredi&scaron;tu NATO u Briselu incident je opisan kao &quot;slučajna gre&scaron;ka&quot; jer su piloti mislili da gađaju &quot;srpske položaje&quot;.2003 - Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija usvojio je američki nacrt rezolucije kojom su posle 12 godina ukinute stroge sankcije protiv Iraka. Rezolucijom 1.483 data su &scaron;iroka ovla&scaron;ćenja SAD i Velike Britanije u upravljanju Irakom i iračkom naftnom industrijom.2004 - Ekonomista i reformator Manmohan Sing postao je 13. predsednik vlade Indije, prvi Sik na tom položaju.2004 - Prestolonaslednik &Scaron;panije princ od Asturije Felipe Burbonski i Letisija Ortis, prethodno popularna televizijska novinarka, venčali su se u Madridu, a ceremoniju prvog kraljevskog venčanja na tlu &Scaron;panije posle 98 godina obezbeđivale su izuzetno jake snage policije i vojske, uključujući snage NATO.2007 - Umro je srpski akademik Zoran Konstantinović, teoretičar književnosti. Drugi svetski rat, kao oficir Kraljevine Jugoslavije proveo je u zarobljeni&scaron;tvu. Radeći kao nastavnik u Vi&scaron;oj vojnoj akademiji posle rata, Konstantinović je uporedo studirao strane jezike i književnost i diplomirao je 1953, a doktorirao tri godine docnije, da bi zatim pre&scaron;ao na Filozofski fakultet. Prihvatio je 1970. poziv da u Insbruku osnuje prvu katedru za komparativnu književnost u Austriji kojom je rukovodio do 1990. Bio je član Komisije za literaturu Austrijske akademije nauka, potpredsednik međunarodne Asocijacije za uporednu književnost, Evropske akademije nauka i umetnosti u Salcburgu. Kao gostujući profesor predavao je na nizu univerziteta Evrope, SAD, Australije, Japana. Za srpsku nauku poseban značaj imaju njegovi radovi posvećeni vezama srpske i nemačke književnosti i kulture.2010 - U nesreći putničkog aviona kompanije &quot;Er Indija ekspres&quot; koji se zapalio prilikom sletanja na aerodrom u Mangaloru, na jugu Indije, poginulo je 158 osoba.2010 - Poljski astronom Nikola Kopernik, čiju je heliocentričnu teoriju Rimokatolička crkva osudila kao jeretičku, ponovo je svečano sahranjen u katedrali u Fromborku, u kojoj je svojedobno služio kao sve&scaron;tenik. Posle smrti 1543. njegovi ostaci počivali su u neobeleženoj grobnici a pronađeni su 2005. Reč je o simboličnom činu izmirenja Crkve s Kopernikom.2016 - Umro je Velimir Bata Živojinović, glumac s najvi&scaron;e odigranih uloga na prostoru negda&scaron;nje Jugoslavije. Već kao petnaestogodi&scaron;njak radio je kao scenski radnik i statista u pozori&scaron;tu &quot;Branko Krsmanović&quot;. Pohađao je srednje glumačke &scaron;kole u Ni&scaron;u i Novom Sadu, a potom Pozori&scaron;nu akademiju u Beogradu. Na filmu je debitovao 1955. u &quot;Pesmi sa Kumbare&quot; Rado&scaron;a Novakovića. Ukupno, igrao je u vi&scaron;e od 340 filmova i TV serija, a najvi&scaron;e je upamćen po ulogama u partizanskim filmovima &scaron;ezdesetih i sedamdesetih. Dobitnik je nagrade za životno delo &quot;Slavica&quot;, u dva navrata &quot;Zlatne arene&quot; Jugoslovenskog filmskog festivala u Puli i niza drugih priznanja. Izuzetnu popularnost uživao je i u Kini, zbog uloge u filmu &quot;Valter brani Sarajevo&quot;.2016 - U Rusiji, u oblasti Jaroslav, započeo je s radom koncept &quot;Junarmija&quot;. Ministarstvo odbrane Rusije time je oživelo model koji je ranije postojao, u okviru kojeg se učenici podučavaju negovanju vojnih i patriotskih tradicija i upoznaju s osnovama vojne ve&scaron;tine.2017 - U samoubilačkom bomba&scaron;kom napadu tokom koncerta američke pevačice Arijane Grande u Mančester areni u Mančesteru, Britanija, poginule su 23 a povređeno 512 osoba. Napad je izveo islamski ekstremista Salman Ramadan Abedi, libijskog porekla ali rođen u Britaniji.2017 - Patrijarh srpski Irinej, u prisustvu vi&scaron;e velikodostojnika Srpske crkve, položio je prvi kamen mozaika kompozicije Vaznesenja Gospodnjeg u centralnoj kupoli hrama Svetog Save na Vračaru u Beogradu. Ovim svečanim gestom obeležen je početak unutra&scaron;njeg ukra&scaron;avanja centralne kupole hrama Svetog Save.2020 - Prilikom pada aviona pakistanske nacionalne avio-kompanije PIA, sa 99 putnika i članova posade, na stambenu četvrt u Karačiju, poginulo je 97 osoba, od čega jedna na zemlji, a 9 osoba je te&scaron;ko povređeno. Letelica tipa Erbas A320 kretala se od Lahora ka Karačiju.2020 - Prvi dan u Srbiji, nakon punih dva meseca, bez preminulih od korona virusa. Tog dana testirano je 5.998 osoba, a potvrđeno je 105 slučajeva zaraženih. Do tada, ukupan broj preminulih od korona virusa u Srbiji bio je 237.

Na današnji dan, 22. maj

0 Komentari