Na današnji dan, 16. april

1346 - Stefan Du&scaron;an krunisao se u Skoplju, na Uskrs, za &quot;cara Srba i Grka&quot;. Istovremeno je progla&scaron;ena srpska patrijar&scaron;ija (Arhiepiskopija uzdignuta na rang Patrijar&scaron;ije) s prvim srpskim patrijarhom Joanikijem. Bio je to period najvećeg uspona srpske srednjovekovne države. Teritorijalno je bila veća nego ikad: sem zemalja ranije srpske kraljevine, obuhvatala je Epir, Tesaliju, Akarnaniju, Etoliju i svu Makedoniju do Hristopolja (sada Kavala), izuzev Soluna, kao i celu dana&scaron;nju Albaniju. Prema Du&scaron;anovom zakoniku, usvojenom 1349. i dopunjenom 1354. zakon je jači i od suprotne volje vladara. Prerana smrt 1355. sprečila ga je da ostvari ambiciozne planove dalje ekspanzije. 1828 - Umro je &scaron;panski slikar Francisko Hose de Goja i Lusientes, umetnik nemirnog i pustolovnog duha. Postao je 1786. dvorski slikar i naslikao je niz portreta, među najboljima u tom žanru, članova kraljevske porodice, dvorskih uglednika i poznatih ličnosti. U kompozicijama iz istorije i savremenog života ispoljio je sklonost sarkazmu i kritici. Opsednut tragikom okupirane &Scaron;panije stvorio je potresne slike-dokumenta: &quot;Drugi maj 1808&quot;, &quot;Treći maj 1808. streljanje u Madridu&quot;, a u poznim godinama fantazmagorične prizore: &quot;Saturn&quot;, &quot;Prometej&quot;, &quot;Ples ve&scaron;tica&quot; i velike cikluse u bakropisu i litografiji. Pri kraju života, već oslepeo, morao je da emigrira u Francusku, gde je umro. Glavna dela: &quot;Odevena Maja&quot;, &quot;Gola Maja&quot;, &quot;Porodica Karlosa IV&quot;, &quot;Marija-Lujza&quot;, &quot;Slikar Fransisko Baje&quot;, grafički ciklusi &quot;Kapričosi&quot;, &quot;Užasi rata&quot;, &quot;Poslovice&quot;, &quot;Tauromahija&quot;. 1844 - Rođen je francuski pisac Anatol Frans, član Francuske akademije, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1921. Valjan stilista, rasvetljavao je dru&scaron;tvo vremena Treće republike i istupao protiv militarizma i &scaron;ovinizma, osuđujući koruptivnost ne samo administracije nego i medija. Dela: zbirka &quot;Zlatne pesme&quot;, romani &quot;Zločin Silvestra Bonara&quot;, &quot;Savremena istorija&quot;, &quot;Crveni krin&quot;, &quot;Bogovi su žedni&quot;, &quot;Pobuna anđela&quot;, &quot;Taida&quot;, &quot;Epikurov vrt&quot;, &quot;Mi&scaron;ljenja opata Žeroma Koanjara&quot;, &quot;Ostrvo pingvina&quot;, &quot;Pečenjarnica kraljice Pedok&quot;, &quot;Život u cveću&quot;. 1859 - Umro je francuski istoričar i političar Aleksis Klerel de Tokvil. Protivnik revolucionarnih metoda u politici, bitno je uticao na građanske istoričare 19. i 20. veka. Dela: &quot;Demokratija u Americi&quot;, &quot;Stari režim i revolucija&quot;. 1862 - Francuski car Napoleon III objavio je rat meksičkom predsedniku Benitu Huaresu. Francuska intervencionistička vojska postavila je za cara Meksika austrijskog nadvojvodu Maksimilijana Habzbur&scaron;kog, &scaron;to je izazvalo krvav građanski rat. Po povlačenju francuskih trupa 1867. car uzurpator je streljan, a Huares je opet izabran za predsednika. 1865 - Umro je srpski kompozitor, pijanista i horovođa Kornelije Stanković, osnivač novog nacionalnog pravca u srpskoj muzici. Zapisivao je i harmonizovao srpsko crkveno pojanje. Rođen je u drevnoj porodici budimskih Srba. &Scaron;kolovao se u Aradu, Segedinu, Pe&scaron;ti, a u Beču je studirao kompoziciju. U Sremskim Karlovcima proučavao je i beležio usmenom tradicijom sačuvano srpsko crkveno pojanje. Bio je horovođa Beogradskog pevačkog dru&scaron;tva. Doprineo je da se za srpsku muziku zainteresuju strani kompozitori, posebno ruski, uključujući Čajkovskog (&quot;Srpski mar&scaron;&quot;, danas poznat kao &quot;Slovenski&quot;) i Nikolaja Rimskog-Korsakova (&quot;Fantazija na srpske teme&quot;). Dela: &quot;Pravoslavno crkveno pojanje u srpskoga naroda&quot;, &scaron;est svezaka &quot;Srpskih narodnih pesama&quot;, koje je harmonizovao za hor, za glas i klavir, ili samo za klavir. Njegovi posmrtni ostaci preneti su iz Budimpe&scaron;te februara 1949. u Aleju velikana na Novom groblju u Beogradu. 1867 - Rođen je američki pilot i konstruktor aviona Vilbur Rajt, pionir avijacije, koji je 1903. s bratom Orvilom, u avionu njihove izrade, izveo prvi let u istoriji vazduhoplovstva. Let je trajao 59 sekundi i avion je preleteo 285 metara. Braća Rajt su već 1905. konstruisala avion koji je preleteo 39 kilometara. Osnovali su 1909. &quot;Ameriken Rajt kompani&quot; za proizvodnju aviona i iste godine vojsci SAD isporučili prvi borbeni avion &quot;Signal Korps I&quot;. 1868 - Rođen je srpski književni istoričar i kritičar Pavle Popović, profesor Beogradskog univerziteta, član Srpske kraljevske akademije. Objavio je niz književno-istorijskih studija i vi&scaron;e istorija književnosti. Dela: &quot;Jugoslovenska književnost&quot;, &quot;Pregled srpske književnosti&quot;, &quot;Iz književnosti&quot; (četiri knjige eseja i studija), &quot;O Gorskom vijencu&quot;, &quot;Srpska drama u XIX veku&quot;, &quot;Francuski moralisti&quot;. 1871 - Pariska komuna donela je &quot;Dekret o napu&scaron;tenim preduzećima&quot;, kojim su radnicima predate sve firme čiji su vlasnici pobegli iz Pariza. 1889 - Rođen je britansko američki filmski glumac, scenarista, režiser i producent Čarli Čaplin, jedan od pionira kinematografije i vodećih umetnika u istoriji filma. U SAD je dospeo 1910. i počeo je u filmskim burleskama Maka Seneta, ali se brzo osamostalio i stekao svetsku slavu originalnim likom sentimentalnog klovna-skitnice. Bio je opredeljeni komunista pa ga je godinama držao pod prismotrom &scaron;ef FBI Edgar Huver, a u vreme antikomunističke histerije u SAD postao je žrtva američkog republikanskog senatora Džozefa Makartija, otuda je 1952. emigrirao u &Scaron;vajcarsku, u kojoj je i umro. Snimio je 75 kratkih i dugometražnih filmova a 1972. dodeljen mu je Oskar za životno delo. Filmovi: &quot;Idila u polju&quot;, &quot;Pasji život&quot;, &quot;Mirna ulica&quot;, &quot;Hodočasnik&quot;, &quot;Dečak&quot;, &quot;Potera za zlatom&quot;, &quot;Cirkus&quot;, &quot;Svetlosti velegrada&quot;, &quot;Moderna vremena&quot;, &quot;Veliki diktator&quot;, &quot;Gospodin Verdu&quot;, &quot;Jedan kralj u Njujorku&quot;, &quot;Svetlosti pozornice&quot;, &quot;Grofica iz Hongkonga&quot;. 1921 - Rođen je britanski glumac, režiser i pisac rusko-francuskog porekla Piter Aleksander Justinov, ambasador dobre volje UNICEF-a i UNESKO-a. Pre Drugog svetskog rata u pozori&scaron;tu je najče&scaron;će igrao u svojim komedijama: &quot;Ljubav četvorice pukovnika&quot;, &quot;Romanov i Đulijeta&quot;, &quot;Foto-fini&scaron;&quot;, &quot;Deseta simfonija&quot;. Napisao je i autobiografiju &quot;Dear me&quot;. Filmovi: &quot;Quo vadis&quot;, &quot;Spartak&quot;, &quot;Topkapi&quot;, &quot;Ljubičasti taksi&quot;. 1922 - Potpisan je nemačko-sovjetski sporazum, poznat kao drugi Rapalski ugovor, kojim je Sovjetski Savez priznat kao &quot;velika sila&quot; a zemlje potpisnice su se odrekle uzajamnih potraživanja i utvrdile osnovu za uspostavljanje diplomatskih odnosa. 1939 - Rođen je Boris Dvornik, jedan od najpopularnijih glumaca negda&scaron;nje Jugoslavije. Posle mature u Srednjoj glumačkoj &scaron;koli u Novom sadu studirao je Kazali&scaron;nu akademiju u Zagrebu. Glumio je u preko 40 filmova, i čak 20 serija. Iako upamćen kao zvezda komedija, nastupao je u raznim filmskim, pozori&scaron;nim i televizijskim žanrovima. Tokom 90-ih bio je poslanik HDZ u Saboru Hrvatske. Filmovi: &quot;Deveti krug&quot;, &quot;Martin u oblacima&quot;, &quot;Prekobrojna&quot;, &quot;Most&quot;, &quot;Sutjeska&quot;, &quot;Neretva&quot;. 1944 - Beograd je u Drugom svetskom ratu, na pravoslavni Uskrs, bombardovala saveznička, američka i britanska avijacija, navodno radi uni&scaron;tenja vojnih i privrednih objekata i zgrada u koje su Nemci smestili administraciju. U napadu je učestvovalo 130, a sutradan 600 bombardera. Bombe su bacane po sistemu &quot;tepiha&quot;, &scaron;iroko zahvatajući stambene četvrti. Nikakve prave selekcije ciljeva očigledno nije bilo, razarane su bolnice, porodili&scaron;te u Krunskoj ulici je do temelja razoreno. Evidentirano je da je poginulo 1.160 srpskih civila, tačan broj nikada neće biti utvrđen. 1945 - Umro je osnivač srpskog zemljoradničkog zadrugarstva Mihailo Avramović. Prvu zadrugu osnovao je 1894. u Vranovu, nedaleko od rodnog Smedereva. Izradio je nacrt prvog srpskog zakona o zadrugama i pokrenuo list &quot;Zemljoradnička zadruga&quot; koji je uređivao 20 godina. Objavio je veliki broj radova o poljoprivredi, a njegovo najveće i poslednje delo je &quot;Sociologija zadrugarstva&quot;. Učestvovao je u stvaranju Međunarodnog zadružnog saveza. Dela: &quot;Agrarni pokret u Srbiji&quot;, &quot;Sociologija zadrugarstva&quot;, &quot;Na&scaron;e seljačko gazdinstvo&quot;. 1945 - Američke trupe su u Drugom svetskom ratu u&scaron;le u nemački grad Nirnberg. 1947 - U gradu Teksas u istoimenoj državi SAD poginulo je vi&scaron;e od 500 ljudi u eksploziji kamiona napunjenog nitritom. 1951 - Britanska podmornica &quot;Afrej&quot; potonula je u kanalu Laman&scaron;, odvukav&scaron;u u smrt 75 ljudi. 1970 - Snežna lavina, koja je zatrpala dečji sanatorijum u mestu Salan&scaron; u francuskim Alpima, usmrtila je 72 osobe. 1988 - Izraelski komandosi ubili su u Tunisu vojnog komandanta Palestinske oslobodilačke organizacije Halila el Vazira, poznatog kao Abu Džihad, zamenika Jasera Arafata. 1991 - Umro je engleski filmski režiser Dejvid Lin, autor spektakularnih i tehnički izvrsno urađenih filmova o osnovnim ljudskim emocijama u pozadini velikih istorijskih zbivanja. Filmovi: &quot;Kratak susret&quot;, &quot;Veliko i&scaron;čekivanje&quot;, &quot;Oliver Tvist&quot;, &quot;Madlena&quot;, &quot;Hobsonov izbor&quot;, &quot;Most na reci Kvaj&quot; (Oskar), &quot;Lorens od Arabije&quot; (Oskar), &quot;Doktor Živago&quot; (Oskar), &quot;Rajanova kći&quot;, &quot;Put u Indiju&quot;. 1992 - Ko&scaron;arka&scaron;i beogradskog &quot;Partizana&quot; postali su prvaci Evrope pobedom u Istanbulu nad &quot;Žoventutom&quot; iz Barselone (kod nas poznatim kao &quot;Huventud&quot;) rezultatom 71:70 (40:34). 1993 - Hrvatske paravojne formacije likvidirale su u selu Ahmići, nedaleko od Viteza u centralnoj Bosni 116 Bo&scaron;njaka. 1994 - Protivavionska odbrana Vojske Republike Srpske oborila je kod Goražda britanski avion tipa &quot;Si harijer&quot;. Tvrdeći da &scaron;tite snage UN, avioni NATO su 10. aprila 1994. započeli bombardovanje Srba, vojnih i civilnih ciljeva, u okolini Goražda, priskočiv&scaron;i u pomoć muslimanima koji su zapali u opasnost posle neuspele ofanzive koju su pokrenuli iz &quot;za&scaron;tićene zone&quot;. 1994 - Umro je američki pisac afroameričkog porekla Ralf Valdo Elison, čiji je roman &quot;Nevidljivi čovek&quot; jedan od impresivnijih u američkoj književnosti posle Drugog svetskog rata. Glavni junak njegovog jedinog romana, crnac, predstavljen je kao obrazac čoveka koji ostaje nevidljiv zato &scaron;to ga dru&scaron;tvo sputava. Autor je takođe zbirke eseja &quot;Senka i čin&quot;. 1996 - Biv&scaron;eg premijera Italije Betina Kraksija italijanski sud je, na osnovu optužnice koja ga je teretila za korupciju, osudio na osam godina i tri meseca zatvora. 1999 - NATO bomba te&scaron;ko je ranila Irenu Mitić (16) iz Ribnice kod Vranja u trenutku dok je radila u polju nedaleko od sela. Devojka je umrla dva dana potom na Neurohirur&scaron;koj klinici u Ni&scaron;u, ne budeći se iz kome. Na ostatku projektila kojim je ona usmrćena ubica se potpisao kao &quot;Erik. N&quot;, uz poruku: &quot;Lo&scaron;a vremena. Zar to nije divno&quot;. 2003 - Lideri 10 evropskih zemalja, od kojih osam biv&scaron;ih komunističkih, potpisali su na samitu Evropske unije u Atini ugovore o pristupanju EU 1. maja 2004. godine. Ugovore su potpisali lideri Estonije, Kipra, Letonije, Litvanije, Mađarske, Malte, Poljske, Slovačke, Slovenije i Če&scaron;ke. 2008 - Srpska reprezentativka Jasna &Scaron;ekarić osvojila je, na Svetskom kupu u Pekingu, zlatnu medalju u disciplini sportski pi&scaron;tolj, pretekav&scaron;i francusku takmičarku Stefani Tirod za 0,2 kruga. 2012 - U Kragujevcu je svečano otvorena Fabrika &quot;Fiat automobili Srbija&quot;, projekat Vlade Srbije i italijanskog &quot;Fiata&quot;.2014 - Potonuo je južnokorejski putnicki trajekt &quot;Sevol&quot; na kojem se u trenutku tragedije nalazilo 476 osoba, većinom đaci koji su se nalazili na ekskurziji. Poginule su, ili se vode kao nestale, ukupno 304 osobe. 2016 - U razornom zemljotresu u Ekvadoru poginulo je 668 osoba, a 16.600 je povređeno. Epicentar zemljotresa, najjačeg koji je pogodio Ekvador od 1979. bio je 27 kilometara jugoistočno od Muisnea na severu zemlje, a najteže pogođeni grad Pedernales gotovo je razoren. 2017 - U Turskoj je na referendumu, tesnom većinom, prihvaćen predlog Erdogana o uvođenju čvrstog predsedničkog sistema. Po&scaron;to je preživao navodni poku&scaron;aj državnog udara, jula 2016, Erdogan koji je inače odbacio sva ključna načela kemalizma, sproveo je o&scaron;tar obračun sa svim potencijalnim protivnicima, da bi na kraju nametnuo i ustavne reforme. 2020 - Umro je Luis Sepulveda, čilenaski pisac, novinar, politički aktivista. Otvoreni levičar, hap&scaron;en je tokom vladavine Augusta Pinočea i godine je proveo zatočen. Docnije je živeo u Ekvadoru, borio se sa Sandinistima u Nikaragvi, da bi kasnije emigrirao u Evropu. Živeo je u Nemačkoj, gde je radio za &Scaron;pigl izve&scaron;tavajući o ratu u Angoli. Potom je živeo u &Scaron;paniji. Kao književnik, bio je posvećen ekolo&scaron;kim temama, za&scaron;titi &scaron;uma Amazona i tamo&scaron;njih urođenika. Dela: &quot;Starac koji je čitao ljubavne romane&quot;, &quot;Svet na kraju sveta&quot;, &quot;Dnevnik sentimentalnog ubice&quot;, &quot;Kajman&quot;. 2021 - Raul Kastro je tokom govora prilikom otvaranja Kongresa KP Kube, obelodanio da se povlači iz politike i sa mesta generalnog sekretara partije, navodeći da rukovođenje strankom predaje mlađoj generaciji. Povlačenjem Raula Kastra okončana je era tokom koje su Kubu vodili njegov brat Fidel, i potom Raul, počev od 1959. godine. Tri dana potom Raul se i formalno povukao.

Na današnji dan, 16. april

0 Komentari