Na današnji dan, 7. april

1348 - U Pragu je osnovan univerzitet, prvi u centralnoj Evropi. Pra&scaron;ki univerzitet je najstariji slovenski univerzitet u modernom značenju te reči.1498 - Umro je francuski kralj &Scaron;arl VIII, koji je vladao od 1483, a pod pritiskom plemstva započeo je 1494. ratove za osvajanje Italije, okončane &scaron;est decenija posle njegove smrti. Uspeo je da privremeno osvoji Napuljsku kraljevinu, a pohodi na Italiju imali su krupne kulturne posledice, po&scaron;to su pokrenuli &scaron;irenje humanističke kulture u Francuskoj.1614 - Umro je &scaron;panski slikar i vajar grčkog porekla (sa Krita, tada venecijanskog) El Greko, čije je originalno slikarstvo prožeto tradicijama istočnog hri&scaron;ćanstva (pravoslavlja) i italijanskom renesansom. S rodnog Krita, preko Venecije - gde je učio slikarstvo kod Jakopa Tintoreta - i Rima, dospeo je u &scaron;panski grad Toledo (staru prestonicu &Scaron;panije) u kojem je živeo 37 godina i ostao do smrti. Nepriznavanjem trodimenzionalnog prostora i klasične perspektive i tehnikom slikanja izduženih ljudskih figura, razlikovao se od svih slikara svog vremena, ali je tek početkom 20. veka shvaćeno da je jedan od najvećih majstora u istoriji slikarstva. Najvi&scaron;e je slikao portrete i obrađivao religiozne teme, jer su narudžbine Crkve bile njegov glavni izvor prihoda, ali nije prihvatao slikarstvo kao instrument verske propagande zbog čega je imao veoma rđavu reputaciju u rimokatoličkim krugovima u &Scaron;paniji i često se sukobljavao sa verskim vlastima. I sam kralj Felipe II mu je prebacivao da je &quot;povr&scaron;an&quot; u obradi verskih tema. Dela: &quot;Pogreb grofa Orgaza&quot;, &quot;Duhovi&quot;, &quot;Blagovesti&quot;, &quot;Molitva na Maslinovoj gori&quot;, &quot;Laokon&quot;, &quot;Toledo&quot;, &quot;Ortensio Feliks de Paravisino&quot;.1770 - Rođen je engleski pisac Vilijam Vordsvort, čija je poezija označila prelaz iz klasicizma u romantizam. Najznačajniji je stvaralac prve generacije engleskih romantičara i ideolog novih kretanja u poeziji, mada ih sam nije označio kao romantizam. Centralna tema njegove lirike bila je osećanje mistične povezanosti s prirodom. Boravio je 1791. i 1792. u revolucionarnoj Francuskoj, postav&scaron;i vatreni republikanac. Dela: zbirka pesama &quot;Lirske balade&quot;, autobiografija u stihovima &quot;Preludijum&quot;.1772 - Rođen je francuski ekonomista &Scaron;arl Furije, socijalista-utopista koji je smatrao da je kapitalizam &quot;asocijalan&quot;, jer su u njemu pojedinci u stalnom ratu jedni s drugima. Ekonomsko-dru&scaron;tveni razvoj razvrstao je u tri perioda: predindustrijski, &quot;rasparčanu, neprijatnu industriju&quot; u kapitalizmu, i dru&scaron;tvenu, privlačnu industriju. Smatrao je da se dru&scaron;tvo može preobraziti u Harmoniju pomoću eksperimentalnih zajednica falangi u kojima ljudska individualnost dostiže vrhunac, &scaron;to doprinosi op&scaron;toj harmoniji. Dela: &quot;Novi industrijski i dru&scaron;tveni svet&quot;, &quot;Teorija četiri pokreta&quot;, &quot;Sabrana dela&quot;.1811 - Umro je Dositej Obradović, srpski prosvetitelj, pisac, filozof i pedagog, prvi ministar prosvete u obnovljenoj srpskoj državi, jedna od najznačajnijih ličnosti srpskog naroda krajem 18. i početkom 19. veka i srpske kulture uop&scaron;te. Svetovno ime bilo mu je Dimitrije. &Scaron;kolovao se u rodnom Čakovu (danas rumunski Banat) i Temi&scaron;varu, gde je učio zanat. Napustiv&scaron;i fru&scaron;kogorski manastir Hopovo, gde je bio zamona&scaron;en, radio je kao privatni učitelj, najvi&scaron;e po srpskim mestima Dalmacije i u Trstu i Beču. Naučio je vi&scaron;e stranih jezika, studirao na univerzitetima u Lajpcigu i Haleu, i bio je verovatno najučeniji Srbin svog vremena, uz Jovana Rajića. Na poziv vođe Prvog srpskog ustanka Karađorđa, do&scaron;ao je u Srbiju 1806. i 1808. organizovao je Veliku &scaron;kolu u Beogradu. Postao je 1811. prvi popečitelj prosve&scaron;tenija (ministar prosvete) u Srbiji. Znanja i ideje moderne Evrope njegovog vremena unosio je u narod, kako bi ga prosvetio i uputio ka napretku, čak je doneo u Srbiju i neke poljoprivredne kulture. Njegov književni rad označio je otvaranje nove epohe u istoriji srpske književnosti. Dela: &quot;Život i priključenija&quot;, &quot;Basne&quot;, &quot;Hristoitija&quot;, &quot;Sovjeti zdravago razuma&quot;, &quot;Sobranije&quot;, autor je svečane pesme &quot;Vostani Serbie&quot;. Njegova sabrana dela u 10 tomova, u izdanju Gligorija Vozarovića, objavljena tridesetih godina 19. veka, prva su sabrana dela u srpskoj kulturi uop&scaron;te. Sahranjen je u porti Saborne crkve u Beogradu, iako je njegova izričita želja bila da bude sahranjen pored Hajdučke česme u beogradskom Ko&scaron;utnjaku.1858 - Rođen je Đorđe Stanojević, srpski fizičar, profesor na Velikoj &scaron;koli, rektor Beogradskog univerziteta, najzaslužniji za ranu elektrifikaciju Srbije. Diplomirao je na Velikoj &scaron;koli u Beogradu 1881. Zaslužan je za izgradnju prvih hidroelektrana u Srbiji: Užice na Đetinji, Vučje na Vučjanci, Ni&scaron; na Ni&scaron;avi, Veliko Gradi&scaron;te na Peku, Vlasotince na Vlasini, Ivanjica na Moravici i Zaječar na Timoku. Konstruisao je i Beogradsku termocentralu. Zaslužan je i za prvo demonstriranje radija u Beogradu 1908. kao i za električno osvetljenje Beograda.1910 - Na inicijativu srpskog naučnika Jovana Cvijića, u Beogradu je osnovano Srpsko geografsko dru&scaron;tvo. Cilj tog dru&scaron;tva bilo je &scaron;irenje, kako je navedeno, naučno-stručnog rada i popularisanje znanja iz geografije i njoj srodnih nauka.1915 - Rođena je Bili Holidej, američka pevačica nazvana &quot;kraljicom džeza i bluza&quot;, umnogome neprevaziđena. Imala je karakterističnu boju glasa i interpretaciju. Pored ogromnog uspeha često je bila žrtva sistema, delom zbog zavisnosti. Dru&scaron;tveno angažovana, bila je i veliki zagovornik prava žena i borac protiv rasizma.1929 - Radio Beograd je prvi put prenosio sportsku utakmicu u Jugoslaviji. Reporter Rade Stoilović prenosio je drugo poluvreme susreta beogradskih fudbalskih ekipa BSK i Jugoslavije.1929 - Rođen je Bob Denar, francuski profesionalni vojnik i plaćenik, znamenit po nizu državnih udara koje je izvr&scaron;io u vi&scaron;e frankofonih zemalja. Egzotična ličnost koja je poslužila kao predložak za vi&scaron;e literarnih i filmskih ostvarenja, između ostalog, po uzoru na njega nastalo je delo &quot;Psi rata&quot; Frederika Forsajta.1939 - Rođen je američki filmski režiser, scenarista i producent Frensis Ford Kopola, jedan od najznačajnijih filmskih stvaralaca u SAD u drugoj polovini 20. veka, dobitnik pet Oskara i dve &quot;Zlatne palme&quot; festivala u Kanu. Filmovi: režija - &quot;Demencija&quot;, &quot;Sada si veliki dečko&quot;, &quot;Dolina sreće&quot;, &quot;Pleme ki&scaron;e&quot;, &quot;Kum&quot;, &quot;Prislu&scaron;kivanje&quot; (Zlatna palma), &quot;Kum II&quot; (Oskar), &quot;Veliki Getsbi&quot;, &quot;Apokalipsa sada&quot; (Zlatna palma), &quot;Kum III&quot;, &quot;Kapetan Eo&quot;, &quot;Pegi Su se udala&quot;, &quot;Njujor&scaron;ke priče&quot;, scenariji - &quot;Demencija&quot;, &quot;Gori li Pariz?&quot;, &quot;Sada si veliki dečko&quot;, &quot;Pleme ki&scaron;e&quot;, &quot;Paton - žudnja za slavom&quot; (Oskar), &quot;Kum&quot;, &quot;Prislu&scaron;kivanje&quot;, (Oskar), &quot;Veliki Getsbi&quot;, &quot;Kum II&quot; (Oskar), &quot;Kum III&quot;, &quot;Njujor&scaron;ke priče&quot;, produkcija - &quot;Američki grafiti&quot;, &quot;Prislu&scaron;kivanje&quot;, &quot;Kum II&quot; (Oskar), &quot;Apokalipsa sada&quot;, &quot;Kum III&quot;. 1939 - Fa&scaron;istička Italija izvr&scaron;ila je invaziju Albanije. Ta zemlja zauzeta je tada bez ispaljenog metka.1943 - Umro je srpski pisac i diplomata Jovan Dučić, član Srpske kraljevske akademije, čija je lirika udarila pečat srpskoj poeziji u prvoj polovini 20. veka. Diplomirao je prava u Parizu i od 1912. do 1941. bio je diplomatski činovnik Kraljevine Srbije i Jugoslavije, na kraju i ambasador u nekolicini evropskih prestonica. Već prvom pesničkom zbirkom &quot;Pjesme&quot;, izdatom 1901. u Mostaru, predstavio se kao specifičan liričar i vanredna pojava u srpskoj književnosti. Pisao je i prozu (&quot;Jutra sa Leotara&quot;), putopise (&quot;Gradovi i himere&quot;, &quot;Pismo iz Ženeve&quot;, &quot;Pismo s Alpa&quot;, &quot;Pismo iz &Scaron;panije&quot;), eseje (&quot;Blago cara Radovana&quot;, &quot;Moji saputnici&quot;, &quot;Staza pored puta&quot;), studije (&quot;Grof Sava Vladislavić&quot;), političku publicistiku (&quot;Verujem u Boga i u srpstvo&quot;). Umro je u SAD duboko rezigniran stradanjima srpskog naroda tokom rata, posebno na teritoriji takozvane NDH. Njegovi zemni ostaci počivali su &scaron;est decenija u varo&scaron;ici Geri u državi Indijana SAD, posle čega su prenesene u otadžbinu i položene u kriptu manastira Nova Gračanica iznad njegovog rodnog Trebinja.1945 - Američki avioni potopili su u Drugom svetskom ratu najveći japanski ratni brod &quot;Jamato&quot;.1947 - Umro je američki automobilski magnat Henri Ford, proizvođač i konstruktor koji je najvi&scaron;e doprineo naglom razvoju automobilizma. Počeo je kao kovač, ali je vremenom uspeo da izgradi čitavu industrijsku imperiju. Prve &quot;benzinske kočije&quot; konstruisao je 1896. a od 1899. bavio se proizvodnjom automobila, kasnije i traktora. Prvi je uveo serijsku proizvodnju, kao i povoljno kreditiranje kupaca ustrojeno tako da prosečnom građaninu SAD automobili budu dostupni. Godine 1908. stvorio je &quot;model T&quot;, &quot;narodni automobil&quot; koji je motorizovao SAD. Bio je poznat po neobičnoj brizi za svoje zaposlene i po podsticanju lične inicijative. Napisao je sećanja: &quot;Moj život i rad&quot;, ali i antisemitsko delo &quot;Međunarodni Jevrejin&quot; kojeg se kasnije odrekao. 1953 - &Scaron;vedski diplomata Dag Hamar&scaron;eld izabran je za generalnog sekretara UN.1963 - Donet je ustav kojim je Jugoslavija preimenovana, umesto Federativna Narodna Republika Jugoslavija u Socijalistička Federativna Republika Jugoslavija, a Josip Broz Tito je progla&scaron;en doživotnim &scaron;efom države. Tvorci ustava nagla&scaron;avali su tada da je to &quot;prvi dokument novog tipa u istoriji ustavnosti&quot; jer sadrži elemente &quot;jedne prave povelje novog dru&scaron;tva&quot;. Posle samo 11 godina donet je novi ustav SFRJ, 1974. godine, kojim je zemlja su&scaron;tinski konfederalizovana, čime je umnogome omogućeno potonje razbijanje Jugoslavije.1965 - Preminuo je Dragi&scaron;a Bra&scaron;ovan, srpski arhitekta. Po okončanju &scaron;kolovanja u rodnom Vr&scaron;cu studirao je na Tehničkom fakultetu u Budimpe&scaron;ti gde, posle diplomiranja 1912. radi u arhitektonskom ateljeu &quot;Teri i Poganj&quot;. U Beogradu je 1920. sa M. Sekulićem, osnovao projektantski atelje &quot;Arhitekt&quot; a potom projektantsko preduzeće &quot;D. Bra&scaron;ovan&quot; 1925. Autor je brojnih reprezantativnih zdanja &scaron;irom Srbije, među kojima su najpoznatija: Sokolski dom u Zrenjaninu, 1924; crkva u Orlovatu, 1927; Vila Genčić (danas Muzej Nikole Tesle), Beograd, 1929; Komanda vazduhoplovstva, Zemun, 1935; Palata Dunavske banovine, Novi Sad, 1935 - 1940; Palata Državne &scaron;tamparije Kraljevine Jugoslavije (danas BIGZ), Beograd, 1940. Bio je počasni član Kraljevskog instituta britanskih arhitekata, od 1953, a za dopisnog člana SANU izabran je 1961.1966 - Iz Sredozemnog mora kod &scaron;panske obale izvađena je američka hidrogenska bomba, ispala iz aviona zbog tehničke gre&scaron;ke. 1980 - SAD su prekinule diplomatske odnose sa Iranom. 1990 - Feribot &quot;Skandinavska zvezda&quot; zahvaćen je plamenom tokom krstarenja u Severnom moru između Norve&scaron;ke i Danske i u nesreći je poginulo 158 ljudi.1992 - Skup&scaron;tina u Banja Luci je na osnovu plebiscita srpskog naroda u Bosni i Hercegovini u novembru 1991. proglasila nezavisnost Republike Srpske, a Biljana Plav&scaron;ić i Nikola Koljević saop&scaron;tili su da su podneli ostavke u Predsedni&scaron;tvu BiH. Do progla&scaron;enja je do&scaron;lo nakon protivustavnog progla&scaron;enja BiH za nezavisnu državu.1992 - Predsedni&scaron;tvo Srpske republike BiH donelo je odluku o osnivanju novinske agencije SRNA (Srpska novinska agencija). 1992 - SAD su priznale biv&scaron;e jugoslovenske republike Sloveniju, Hrvatsku i BiH.1992 - Vojska Hrvatske počinila je ratni zločin u srpskim selima kod Kupresa. Samo u Malovanu brutalno je ubijeno 28 civila.1994 - U glavnom gradu Ruande Kigaliju ubijen je premijer Agate Uvilingijimana.1997 - Vladini vojnici u Lumumba&scaron;iju, drugom najvećem gradu u Zairu (sada Kongo) položili su oružje i priključili se pobunjenicima, koji su napredovali prema glavnom gradu Kin&scaron;asi.1999 - Atinski list &quot;Atinaiki&quot; objavio je da je NATO tokom prve dve sedmice agresije na Srbiju (SRJ) izgubio 32 borbena aviona i da se 88 vojnika vode kao nestali - 44 Amerikanca, 11 Nemaca, osam Francuza, sedam Britanaca i 18 vojnika ostalih NATO zemalja.1999 - U prvoj međunarodnoj utakmici od početka agresije NATO na Srbiju (SRJ) na stadionu &quot;Partizana&quot; pred 15.000 gledalaca fudbaleri atinskog AEK i beogradskog &quot;Partizana&quot; igrali su 1:1. Oko 300 navijača grčkog kluba donelo je humanitarnu pomoć u vrednosti milion maraka.2004 - U sukobima iračkih pobunjenika i okupacionih snaga u iračkim gradovima Faludži, Kirkuku i Ramadiju poginulo je vi&scaron;e od 80 ljudi.2005 - Posle skoro &scaron;est decenija, od kako je 1947. povučena granica između Indije i Pakistana u Ka&scaron;miru, otvorena je autobuska linija između prestonica indijskog i pakistanskog dela Ka&scaron;mira, &Scaron;rinagara i Muzafarabada.2006 - U severnom Bagdadu, u tri eksplozije bomba&scaron;a samoubica, unutar &scaron;iitske džamije i ispred nje, poginulo je 70 ljudi, a ranjeno je 158.2009 - Umrla je Irena Grickat-Radulović, srpski filolog, leksikograf, istoričar jezika, član SANU. Bila je naučni savetnik Instituta za srpski jezik i načelnik Arheografskog odeljenja Narodne biblioteke Srbije.2014 - Predstavnici gradova regiona Donbas u istočnoj Ukrajini izglasali su rezoluciju o progla&scaron;enju &quot;Donjecke narodne republike&quot;, otcepljene od Ukrajine.2017 - Sa američkih razarača u istočnom Mediteranu ispaljeno je 59 raketa &quot;tomahavk&quot; na pozicije sirijske vojske u bazi &Scaron;ajrat, kao odmazda za napad snaga Ba&scaron;ara el Asada u Idlibu, &scaron;to je zvanični Damask negirao. Napad je predstavljen kao prvi direktan napad SAD na pozicije sirijske vojske, motivisan kori&scaron;ćenjem hemijskog oružja u Idlibu.2017 - Vojni avion G-4 Super Galeb Vojske Srbije sru&scaron;io se u ataru sela Slatina, op&scaron;tina Ub, pri čemu su poginula dva pilota.2017 - Preminuo je Relja Ba&scaron;ić, jugoslovenski i hrvatski pozori&scaron;ni, filmski i televizijski glumac. Tokom izuzetne umetničke karijere odigrao je vi&scaron;e od 3.700 pozori&scaron;nih predstava, glumio u 56 domaćih i 71 stranom filmu, sarađujući pritom i s najvećim imenima evropske i svetske kinematografije. Osnovao je, i trideset godina vodio, putujuće pozori&scaron;te Teatar u gostima. U negda&scaron;njoj Jugoslaviji upamćen je posebno kao &quot;gospodin Fulir&quot; u humorističkom filmu Kre&scaron;e Golika &quot;Ko peva zlo ne misli&quot;.2018 - Sirijska pobunjenička grupa Džai&scaron; al Islam optužila je vladine snage za napad hemijskim oružjem na civile u istočnoj Guti, predgrađu Damaska, kada je povređeno oko 500 osoba a vi&scaron;e od 70 je poginulo. Zapadne države na čelu sa SAD, Britanijom i Francuskom odmah su optužile sirijsku vladu.2022 - Preminuo je Du&scaron;an Čkrebić, biv&scaron;i predsednik Predsedni&scaron;tva Srbije. Bio je dobrovoljac na Sremskom frontu, kao i u zavr&scaron;nim operacijama za oslobođenje Jugoslavije tokom Drugog svetskog rata. Diplomirao je 1953. na Elektrotehničkom fakultetu u Beogradu. Bio je podsekretar u Republičkom sekretarijatu za privredu, najvi&scaron;e posvećen problematici energetike. Vodio je i Privrednu komoru Srbije. Na čelu Izvr&scaron;nog veća SR Srbije nalazio se 1974-1978, predsedavao je Skup&scaron;tinom SR Srbije 1978-1982. Bio je predsednik Predsedni&scaron;tva Srbije 1984-1986. Godine 1984. odobrio je nastavak gradnje hrama Svetog Save u Beogradu, započetog 1939. Iz javnog života povukao se sredinom 1990. zbog neslaganja s politikom Slobodana Milo&scaron;evića. Autor je vi&scaron;e knjiga sećanja.2025 - Azijske berze doživele su znatan pad, najveći od krize 1997. Berza u Hongkongu pala je preko 13 odsto, dok je u Evropi pad bio približno 4 procenta.- Danas je svetski dan zdravlja. Tog dana 1948. godine počela je da radi Svetska zdravstvena organizacija.

Na današnji dan, 7. april

0 Komentari