Na današnji dan, 5. april

1242 - U bici na zaleđenom Čudskom jezeru, nedaleko od Novgoroda, Rusi su pod komandom kneza Aleksandra Nevskog do nogu potukli nemačke ritere, sprečiv&scaron;i ih da okupiraju severozapadne oblasti Rusije.1588 - Rođen je engleski filozof Tomas Hobs, nastavljač i sistematizator klasičnog engleskog empirizma. Razradio je teoriju dru&scaron;tvenog ugovora. Dela: &quot;Elementa philosophica&quot; (ili &quot;O telu&quot;, &quot;O čoveku&quot;, &quot;O građaninu&quot;), &quot;Levijatan&quot;, &quot;O političkom telu&quot;.1794 - Odrubljena je glava francuskom revolucionaru Žoržu Žaku Dantonu, vođi radikalne grupe montanjara, koji je 14. jula 1789. predvodio pobunjenike u napadu na parisku tamnicu Bastilju. Kao sve vođe revolucije, bio je principijelni protivnik monarhije, ali se protivio masovnom revolucionarnom teroru, zbog čega se sukobio s vođom jakobinaca Maksimilijanom Robespjerom. Zalagao se za sporazum s krupnim građanstvom (buržoazijom) i za mir sa Engleskom. Bio je ministar pravde i organizator otpora protiv strane intervencije. U jeku jakobinskog terora Robespjer ga je optužio za poku&scaron;aj obnavljanja monarhije i poslao na giljotinu.1818 - U bici kod Maipua čileanske i argentinske trupe su porazile &scaron;pansku vojsku, čime je obezbeđena nezavisnost Čilea.1827 - Rođen je engleski hirurg Džozef Lister, osnivač antiseptičke medicine, koji je 1867. prvi uveo antisepsu u hirurgiju.1841 - U ni&scaron;kom, leskovačkom, pirotskom i vranjskom kraju izbila je buna protiv Turaka, poznata kao &quot;Milojeva i Srndakova buna&quot;, koju su predvodili Miloje Jovanović i Nikola Srndak. Posle borbi kod Prve Kutine i Gornjeg Matejevca 23. aprila 1841., Turci su u krvi ugu&scaron;ili bunu, mnoga sela spalili, a Jovanovića pogubili.1881 - Velika Britanija je u Pretoriji zaključila mirovni ugovor s Burima i priznala nezavisnost južnoafričke države Transval. Priznanje je bilo formalno i kratkoročno. Već na prelazu u 20. vek, posle Burskih ratova, svaka suverenost burskih (afrikanerskih) država (Transval i Oranje) je uga&scaron;ena.1887 - Kralj Milan Obrenović je naimenovao prvih 16 članova Kraljevsko-srbske akademije (to je prvobitni naziv), dana&scaron;nje SANU, kao i Josifa Pančića za predsednika. Od 1888. akademici su sami birali stalne i dopisne članove.1900 - Rođen je američki filmski glumac Spenser Trejsi, izuzetan tumač niza karakternih uloga, prvi glumac koji je dve godine uzastopno dobio Oskara - za filmove &quot;Hrabri kapetan&quot; 1937. i &quot;Grad dečaka&quot; 1938. Ostali filmovi: &quot;Bes&quot;, &quot;Sedmi krst&quot;, &quot;Citadela&quot;, &quot;Starac i more&quot;, &quot;Nirnber&scaron;ki proces&quot;, &quot;Pogodi ko dolazi na večeru&quot;.1902 - Na stadionu &quot;Ajbroks park&quot; u Glazgovu poginulo je 20, a povređeno najmanje 200 ljudi, po&scaron;to se sru&scaron;ila tribina tokom fudbalske utakmice između &Scaron;kotske i Engleske.1908 - Rođen je austrijski dirigent Herbert fon Karajan, jedan od najvećih dirigenata 20. veka, koji je decenijama dominirao svetskom muzičkom scenom, izvodeći žestokom emotivno&scaron;ću i precizno&scaron;ću veliki operski i koncertni repertoar. Vrhunski nivo je postigao dirigujući Berlinskom filharmonijom i orkestrom Bečke državne opere. Po majčinoj liniji bio je srpskog porekla.1908 - Rođena je američka filmska glumica Bet Dejvis, koja je snimila vi&scaron;e od 80 filmova i ostvarila niz velikih dramskih uloga, uglavnom tumačeći nesrećne i zle žene. Filmovi: &quot;Opasna&quot; (Oskar), &quot;Džezabel&quot; (Oskar), &quot;Male lisice&quot;, &quot;Elizabeta i Eseks&quot;, &quot;Huarez&quot;, &quot;&Scaron;ta se dogodilo sa Bebi Džejn&quot;, &quot;Sve o Evi&quot;, &quot;Svadbeni ručak&quot;.1916 - Rođen je američki filmski glumac Gregori Pek, najpoznatiji po ulozi liberalnog južnjačkog advokata u filmu &quot;Ubiti pticu rugalicu&quot;, za koju je nagrađen Oskarom. Ostali filmovi: &quot;Dvoboj na suncu&quot;, &quot;Slučaj Paradin&quot;, &quot;Džentlmenski sporazum&quot;, &quot;Snegovi Kilimandžara&quot;, &quot;Praznik u Rimu&quot;, &quot;Mobi Dik&quot;, &quot;Topovi sa Navarona&quot;, &quot;Arabeska&quot;, &quot;Mesec &scaron;unjalica&quot;.1939 - Za svu nemačku decu između 10 i 13 godina naređeno je učlanjenje u nacističku omladinsku organizaciju &quot;Hitlerjugend&quot;.1941 - Potpisan je jugoslovensko-sovjetski pakt o prijateljstvu. Sporazum je imao samo simboličan značaj, po&scaron;to je Jugoslavija nekoliko sati potom napadnuta, u &scaron;ta je zvanična Moskva izvesno bila upućena. Tačno mesec dana potom sovjetske vlasti su zatvorile jugoslovensko poslanstvo u Moskvi, da bi odnosi bili obnovljeni po napadu Nemačke na Sovjetski savez.1942 - U Moskvi su u Drugom svetskom ratu predstavnici Sovjetskog Saveza, Poljske, Čehoslovačke, Jugoslavije i Bugarske održali sveslovenski kongres s kojeg je svim Slovenima upućen poziv na borbu protiv nacističkog okupatora.1944 - Britanski i američki bombarderi su treći put u Drugom svetskom ratu zasuli Ni&scaron; tepihom bombi, usmrtiv&scaron;i najmanje 88 srpskih civila. Na grad je bačena ve&scaron;tačka magla, a potom je tokom 40 minuta u tri navrata, počev od 15 časova, nasumce zasut bombama. U napadu, kao ni prilikom prvog bombardovanja grada u oktobru 1943. kada je poginulo vi&scaron;e od 250 ljudi, i drugog krajem marta 1944. kada je bilo vi&scaron;e od 50 žrtava, angloamerička avijacija nije nanela bitniju &scaron;tetu nemačkoj vojsci.1951 - Američki inženjer Džulijus Rozenberg i njegova supruga Etel osuđeni su u Njujorku na smrt zbog &scaron;pijunaže u korist Sovjetskog Saveza. Optuženi su da su odavali tajne vezane za atomsko naoružanje SAD.1955 - Britanski premijer Vinston Čerčil je podneo ostavku, okončav&scaron;i dugu političku karijeru koja je, uz uspone i padove, trajala od početka 20. veka. Na položaju premijera i &scaron;efa Konzervativne stranke nasledio ga je &scaron;ef diplomatije Entoni Idn.1958 - Umrla je srpska književnica Isidora Sekulić, izuzetan stilista &scaron;irokog obrazovanja i visoke kulture, tanan posmatrač ljudskih života i sudbina, pisac visoke duhovnosti i prefinjenog duha, član Srpske kraljevske akademije. Kada je 1958. umrla, jedan književni kritičar je ocenio da je umro &quot;literarno najkulturniji čovek na&scaron;eg tla od Ćirila i Metodija do juče, do danas, možda do prekosutra&quot;. Zavr&scaron;ila je Vi&scaron;i pedagogijum u Budimpe&scaron;ti. Bila je nastavnica i upravnica devojačke &scaron;kole u Pančevu, zatim profesor gimnazije u Beogradu. Sa velikim uspehom bavila se i prevođenjem. Dela: putopis &quot;Pisma iz Norve&scaron;ke&quot;, roman &quot;Đakon Bogorodičine crkve&quot;, pripovetke &quot;Hronika palanačkog groblja&quot;, &quot;Saputnici&quot;, &quot;Gospa Nola&quot;, eseji &quot;Analitički trenuci i teme&quot;, &quot;Zapisi o mome narodu&quot;, &quot;Mir i nemir&quot;, &quot;Njego&scaron;u - knjiga duboke odanosti&quot;, &quot;Govor i jezik kulturna smotra naroda&quot;.1964 - Umro je američki general Daglas Makartur, u Drugom svetskom ratu komandant američkih trupa na Dalekom istoku, koji je u ime SAD u septembru 1945. potpisao kapitulaciju Japana. Potom je postavljen za komandanta savezničkih snaga u Japanu, a u početku rata u Koreji komandovao je snagama UN, ali je smenjen u aprilu 1951. zbog namere da rat prenese na teritoriju Kine i jo&scaron; vi&scaron;e, zato &scaron;to je insistirao da SAD upotrebe atomsko oružje.1975 - Umro je kineski generalisimus Čang Kaj &Scaron;ek, koji je uz pomoć Zapada, posebno SAD, 47 godina vladao, najpre Kinom, potom Tajvanom, na koji je s pristalicama pobegao kad je poražen od komunista. Posle smrti vođe Kuomintanga i predsednika Kine Sun Jat Sena 1925., izvr&scaron;io je vojni udar u Kantonu u martu 1926. i započeo borbu protiv levog krila Kuomintanga i Komunističke partije Kine. Uprkos ogromnoj materijalnoj pomoći SAD, nije uspeo da ugu&scaron;i komuniste koje je predvodio Mao Cedung, po&scaron;to je komunistički pokret aktivno pomagao Sovjetski Savez. U februaru 1950. sa ostatkom trupa (takozvanim &quot;Nacionalistima&quot;, u stvari nekomunistima) pre&scaron;ao je na ostrvo Formoza (Tajvan) na kojem je uspostavio vladu nekomunističke Republike Kine kojom je vladao do smrti. Podela Kine na dve države (u međuvremenu Peking je pripojio Hong-Kong i Makao, biv&scaron;e kolonije) kao posledica građanskog rata traje i danas.1982 - Prvi britanski ratni brodovi isplovili su ka Folklandskim ostrvima u Atlantskom okeanu koja su okupirale argentinske trupe.1989 - Umro je srpski lekar Vojislav Arnovljević, osnivač kardiolo&scaron;ke &scaron;kole u Srbiji i Jugoslaviji, profesor Medicinskog fakulteta u Beogradu i član Srpske akademije nauka i umetnosti. &Scaron;kolovao se u Beogradu i u Francuskoj, u koju je upućen posle prelaska Albanije sa srpskom vojskom u Prvom svetskom ratu. Organizovao je prve kurseve iz kardiologije za lekare iz cele zemlje i objavio oko 90 studija iz kardiologije i drugih oblasti interne medicine. Od 1932. do 1934. izdavao je &quot;Medicinski godi&scaron;njak&quot;, a od 1948. do 1963. uređivao je &quot;Lekarski priručnik&quot;.1989 - Poljska vlada je legalizovala opozicioni radnički sindikat &quot;Solidarnost&quot;.1989 - Vijetnam je saop&scaron;tio da će do 30. septembra 1989. povući sve trupe iz Kambodže.1995 - Tvrdnju SAD da Irak nastoji da razvije biolo&scaron;ko oružje, Bagdad je odbacio kao deo kampanje Va&scaron;ingtona da zadrži sankcije UN nametnute Iraku.1995 - Izrael je lansirao prvi &scaron;pijunski satelit &quot;Ofek 3&quot;.1997 - Umro je američki pisac Alen Ginzberg. Buntovan duh, cinik, izrazito kritičan prema zvaničnoj kulturi SAD. Njegova poezija, pisana slobodnim stihom, izraz je odbacivanja modernog sveta. Vi&scaron;e puta je hap&scaron;en tokom raznih antiratnih demonstracija. Njegova zbirka poezije &quot;Urlik i druge pesme&quot;, objavljena 1956., smatra se najznačajnijim poetskim delom &quot;Bit generacije&quot; pedesetih godina 20. veka. Ostala dela: &quot;Kadi&scaron;&quot;, &quot;Prazno ogledalo&quot;, &quot;Indijski dnevnici&quot;, &quot;Sendviči stvarnosti&quot;, &quot;Planetarne vesti&quot;, &quot;Pad Amerike&quot;.1999 - NATO avioni su sa vi&scaron;e projektila razorili centar Aleksinca, od kojeg su najbliži vojni ciljevi bili udaljeni vi&scaron;e kilometara. Ubijeno je 12 civila, a desetine su povređene.1999 - U napadu na Vranje NATO avijacija je usmrtila dvoje civila.1999 - Prvi put od početka agresije NATO na Srbiju gađan je centar Zemuna i delimično je uni&scaron;tena ispražnjena zgrada Doma vazduhoplovstva, a na Dunavu je sru&scaron;en novi železnički most između Bogojeva i Erduta.1999 - Tripoli je predao dvojicu Libijaca osumnjičenih da su u decembru 1988. izazvali eksploziju američkog putničkog aviona tipa &quot;Boing 747&quot; iznad Lokerbija, u &Scaron;kotskoj, kada je poginulo 270 osoba. Odluci Libije prethodile su garancije saudijskog kralja Fahda i južnoafričkog predsednika Nelsona Mandele o po&scaron;tenom suđenju, i osumnjičeni su odvedeni u Holandiju radi suđenja.2005 - Preminuo je američki književnik Sol Belou, dobitnik Nobelove nagrade za književnost i jedan od najznačajnijih američkih pisaca 20. veka. Dela: &quot;Humboltov dar&quot;, &quot;Hercog&quot;, &quot;Henderson, kralj ki&scaron;e&quot;, &quot;Čovek na klackalici&quot;, &quot;Pustolovine Ogija Marča&quot;, &quot;Ravel&scaron;tajn&quot;.2006 - Umro je Miroslav Pečujlić, profesor Pravnog fakulteta. Rektor beogradskog univerziteta bio je u dva mandata.2006 - Umro je američki umetnik ruskog porekla Alen Karpov, koji je ustanovio hepening kao umetničku formu izražavanja. Godine 1959. održao je u galeriji Rejben u Njujorku prvi hepening pod nazivom &quot;18 hepeninga u 6 delova&quot;.2008 - Umro je američki glumac Čarlton Heston, upamćen po ulogama u holivudskim pseudoistorijskim spektaklima kao i filmovima fantastike. Bio je dru&scaron;tveno angažovan, posebno kao zagovornik prava na no&scaron;enje oružja, &scaron;to je specifičan problem vezan za unutra&scaron;nje prilike SAD. Filmovi: &quot;Deset zapovesti&quot;, &quot;Ben Hur&quot; (Oskar), &quot;Orkanski visovi&quot;, &quot;Julije Cezar&quot;, &quot;Agonija i ekstaza&quot;, &quot;El Sid&quot; (Oskar), &quot;Major Dendi&quot;, &quot;Planeta majmuna&quot;, &quot;Zemljotres&quot;.2009 - Severna Koreja je lansirala vi&scaron;estepenu raketu koja je preletela Japan i pala u Tihi okean. Vlasti Severne Koreje su pri tom objavile da raketa, čije je lansiranje izazvalo zabrinutost &scaron;irom sveta, nosi komunikacioni satelit.2021 - Umro je Mar&scaron;al Salins, američki antropolog. Najvi&scaron;e se bavio drevnim dru&scaron;tvima Polinezije, i to rasponom tema od rata, preko kanibalizma do ekonomije primitivnih zajednica. Njegovo klasično delo je &quot;Ekonomija kamenog doba&quot;, takođe i &quot;Zapadnjačka iluzija o ljudskoj prirodi&quot;.2022 - Preminuo je Dejan Mijač, reditelj. Pozori&scaron;nu režiju studirao je u Beogradu. Radio je u pozori&scaron;tu u Tuzli i Srpskom narodnom pozori&scaron;tu u Novom Sadu. Bio je profesor na Fakultetu dramskih umetnosti u Beogradu. Režirao je na mnogim scenama nekada&scaron;nje Jugoslavije, najvi&scaron;e u Novom Sadu, Beogradu, Zagrebu, Somboru, Ni&scaron;u. Dobitnik je brojnih priznanja, među njima osam Sterijinih nagrada. Godine 2021. postao je dopisni član SANU.2023 - Preminuo je Du&scaron;ko Gojković, srpski džez muzičar, trubač, kompozitor, aranžer, dirigent, jedan od najvećih džez muzičara uop&scaron;te. Godine 1956. upoznaje Majlsa Dejvisa, koji ga poziva u Ameriku. Studirao je na Berkli univerzitetu. Po zavr&scaron;enim studijama prihvata poziv Mejnarda Fergusona i pridružuje se njegovom Big Bendu, potom Big Bendu Vudija Hermana, gde postaje važan solista. Herman ga je ohrabrio da počne da aranžira i komponuje. LP &quot;Swinging Macedonia&quot; koji objavljuje 1966. bio je prekretnica u njegovoj karijeri. Nastupao je u svim bitnim džez prostorima sveta, od klubova do koncertnih sala, poput &quot;Royal Albert Hall&quot;, &quot;Carnegie Hall&quot; ili džez festivala. Svirao je takođe klasičnu muziku.2024 - Kod Orska, u ruskoj Orenbur&scaron;koj oblasti, na jugu Urala, pukla je brana, pa je usled poplavnog talasa lokalno stanovni&scaron;tvo primorano na evakuaciju. Usled pucanja brane razlivenim vodama reke Ural poplavljeno je oko 4.000 kuća, odnosno do 10.000 lica je ostalo bez krova. Poginulo je 5 osoba, dok se dvoje vode kao nestali.

Na današnji dan, 5. april

0 Komentari