Na današnji dan, 29. mart

1461 - U najkrvavijoj bici Rata dveju ruža u Engleskoj, oko 36.000 vojnika pod zastavom dinastije Jork porazilo je kod Toutona u Jork&scaron;iru oko 40.000 vojnika armije dinastije Lankaster, osigurav&scaron;i time engleski presto Edvardu IV.1772 - Umro je &scaron;vedski mistik, filozof i prirodnjak Emanuel Svedenborg, autor specifičnog mističko-teozofskog učenja. O njegovim vizijama pisao je Imanuel Kant u spisu &quot;Snovi jednog duhovnika&quot;. Ubrzo posle njegove smrti 1772. pojavila su se &quot;Dru&scaron;tva svedenborgijanaca&quot;, iz kojih je nastala Crkva Novog Jerusalima. Njegova dela veoma su čitana i danas. Dela: &quot;Opera philosophica et mineralia&quot;, &quot;Arcana coelestica&quot;, &quot;De nova Hierosolyma&quot;.1792 - Umro je &scaron;vedski kralj Gustav III, 13 dana po&scaron;to je atentator pucao na njega u operi u Stokholmu. Od stupanja na presto 1771. vladao je čvrstom rukom, ali je bio i veliki pokrovitelj umetnosti. Ratovao je protiv Rusije od 1788. do 1790. i bezuspe&scaron;no je poku&scaron;avao da zauzme Sankt Peterburg. Inspirisan atentatom na njega, Đuzepe Verdi je napisao operu &quot;Bal pod maskama&quot;.1809 - &Scaron;vedski kralj Gustav IV morao je da abdicira posle serije poraza &scaron;vedskih trupa u ratu sa Danskom.1814 - U Danskoj su Jevreji zakonom izjednačeni u pravima sa ostalim građanima.1848 - Počeo je trogodi&scaron;nji rat Danske sa Pruskom u kojem su Danci pretrpeli poraz i izgubili veliki deo teritorije na jugu poluostrva Jitland.1849 - Velika Britanija je na osnovu sporazuma s radžom od Lahora anektirala Pendžab i pripojila ga Indiji.1864 - Potpisan je sporazum Britanije, Francuske i Rusije, sa Grčkom, kojim je određeno pripajanje Jonskih ostrva Grckoj, &scaron;to je realizovano dva meseca potom. Do tada, njima je upravljala Britanija, a prethodno vekovima Venecija.1867 - Velika Britanija je od Kvebeka, Ontarija, Nove &Scaron;kotske i Nju Branzvika formirala Kanadu, kojoj su 1878. priključene i druge britanske teritorije severne Amerike. Vestminsterskim statutom Kanada je 1931. postala dominion u sastavu britanskog Komonvelta, a konačne granice dobila je 1949. priključenjem Njufaundlenda.1891 - Umro je francuski slikar Žorž Sera, osnivač i glavni predstavnik &scaron;kole poentilista ili divizionista, koji se vi&scaron;e oslanjao na nauku o svetlosti nego na neposredno opažanje. Nanosio je na platno mno&scaron;tvo sitnih tačaka čistih boja spektra, koje se u oku posmatrača slivaju u &scaron;are i tonove. Najče&scaron;će je slikao pejzaže, prizore iz cirkusa ili sa kupali&scaron;ta.1894 - Profesor Poljoprivrednog fakulteta u Beogradu Mihailo Avramović osnovao je u Vranovu kod Smedereva prvu srpsku zemljoradničko-kreditnu zadrugu. Ubrzo je pokret osnivanja zadruga u Srbiji uzeo maha i 1895. stvoren je Glavni savez zemljoradničkih zadruga.1895 - Rođen je Stanislav Krakov, srpski književnik, novinar, filmski stvaralac. Njegov otac, rodom Poljak, do&scaron;ao je u Srbiju kao vojni lekar. Stanislav je, kao gimnazijalac, po izbijanju Prvog balkanskog rata 1912. s nepunih 17 godina poku&scaron;ao je da se priključi srpskoj vojsci, ali je, po&scaron;to je zbog mladosti odbijen, stupio u dobrovoljce Vojvode Vuka. Iz Balkanskih i I Svetskog rata iza&scaron;ao je s najvi&scaron;im srpskim i savezničkim odlikovanjima. Apsolvirao je prava 1924. Spadao je među najuticajnija i najpopularnija &quot;pera&quot; u novinarstvu Kraljevine Jugoslavije. Uređivao je &quot;Vreme&quot;(1934-38), &quot;Na&scaron;a krila&quot;(1924-39), &quot;Telegram&quot;. Bio je direktor Radio-Beograda (1940-41). Kao književnik postao je poznat dvadesetih ratnim romanom &quot;Krila&quot;. Bavio se i filmskim stvarala&scaron;tvom - autor je poznatog filma &quot;Za čast otadžbine&quot;. Svojim sredstvima osnovao je muzej čija su centralna tema bile starine Južne i Stare Srbije. Tokom Drugog svetskog rata podržavao je generala Milana Nedića, otuda je ostatak života proveo u bedi u Francuskoj. Književna kritika njegova dela smatra najvi&scaron;im dometom srpske ratne proze. Dela: &quot;Kroz buru&quot;, &quot;Krila&quot;, &quot;Kroz Južnu Srbiju&quot;, &quot;Na&scaron;e poslednje pobede&quot;, &quot;Plamen četni&scaron;tva&quot;, &quot;Prestolonaslednik Petar&quot;, &quot;Crveni Pjero&quot;, &quot;General Milan Nedić&quot;, &quot;Život čoveka na Balkanu&quot; (autobiografija).1899 - Rođen je &scaron;ef zloglasne sovjetske političke policije NKVD i potpredsednik vlade Sovjetskog Saveza Lavrentij Pavlovič Berija. Rukovodio je sistemom logora (GULAG) u kojima su bili zatočeni milioni ljudi. Postoje ozbiljne sumnje da je otrovao Staljina. Uhap&scaron;en je sredinom 1953. posle smrti Staljina, pod optužbom da je kovao zaveru da preuzme vlast, i streljan je decembra 1953.1902 - Rođen je engleski kompozitor Vilijam Tarner Volton, tvorac osećajne i lirske muzike neoromantičarskog stila. Posebno je značajan po orkestarskim kompozicijama, koje se odlikuju dugom melodijskom linijom, bogatom harmonijom i složenim ritmom. Dela: melodrama &quot;Fasada&quot;, oratorijum &quot;Baltazarov pir&quot;,&quot;Koncert za violinu&quot;.1903 - Srpski kralj Aleksandar Obrenović zabranio je &quot;Radničke novine&quot; glasilo Srpske socijaldemokratske partije. Povod su bile martovske demonstracije protiv vladavine Obrenovića, a list je u junu 1903. posle ubistva Kralja i njegove supruge Drage i pada dinastije Obrenović, ponovo počeo da izlazi.1912 - Engleski polarni istraživač Robert Falkon Skot umro je od zime i gladi pri povratku sa Južnog pola, gde je stigao 13. januara 1912, četiri sedmice posle Norvežanina Rualda Amundsena. Spasilačka ekipa prona&scaron;la je kasnije smrznuta tela članova njegove ekspedicije, rđavo opremljene za veliki poduhvat, nadomak jedne od stanica za snabdevanje u ledenoj pusto&scaron;i Antarktika, kao i dnevnik u kojem je opisana njihova agonija.1945 - Vlada Sovjetskog Saveza zvanično je priznala vladu Demokratske federativne Jugoslavije. Pre nje vladu nove Jugoslavije priznale su Velika Britanija i SAD.1946 - Novim ustavom Zlatna Obala, sada&scaron;nja Gana, postala je prva britanska kolonija u Africi sa afričkom većinom u parlamentu, ali je na punu nezavisnost čekala jo&scaron; 14 godina.1956 - Odlukom Gradskog veća u Novom Sadu je osnovano &quot;Sterijino pozorje&quot;, povodom 150 godina od rođenja i stogodi&scaron;njice smrti srpskog komediografa Jovana Sterije Popovića. Svake godine u maju, u Novom Sadu, se organizuje &quot;Sterijino pozorje&quot; i ono je znatno doprinelo unapređenju pozori&scaron;ne umetnosti kod Srba kao i razvitku dramske književnosti.1967 - Porinuta je prva francuska nuklearna podmornica.1972 - Bolivija je proterala 119 članova sovjetske ambasade u La Pazu, optuživ&scaron;i Moskvu da finansira levičarske pobunjenike. 1974 - Prve fotografije Merkura snimio je američki ve&scaron;tački satelit &quot;Mariner 10&quot;.1990 - Premijer Australije Bob Houk dobio je izbore, postav&scaron;i prvi laburista koji je četiri puta uzastopno osvojio položaj &scaron;efa vlade.1994 - Hrvatska i Republika Srpska Krajina potpisale su prekid vatre kojim je trebalo da bude okončan građanski rat, ali je režim u Zagrebu na kraju pribegao oružanoj sili, okupirav&scaron;i Zapadnu Slavoniju početkom maja 1995, a ostale delove RSK, izuzev Sremsko-baranjske oblasti, početkom avgusta 1995.1997 - Poginulo je vi&scaron;e od 50 albanskih izbeglica koji su bežali zbog krvavih nereda u Albaniji, zahvaćenoj antivladinom pobunom, kada je brodić u kojem su se nalazili potonuo posle sudara sa italijanskim ratnim brodom u južnom Jadranu u blizini italijanske obale.1999 - Komandant Ratnog vazduhoplovstva i Protivvazdu&scaron;ne odbrane Vojske Jugoslavije general-potpukovnik Spasoje Smiljanić saop&scaron;tio je da su u prvoj sedmici agresije NATO na Srbiju (SRJ) jedinice pod njegovom komandom oborile sedam neprijateljskih aviona, uključujući američki &quot;F-117 A&quot;, tri helikoptera, tri bespilotne letelice i 30 krstarećih raketa.2003 - Umro je sovjetski i ruski general Kerim Kerimov, jedan od tvoraca sovjetskog svemirskog programa. Stručnjak za raketnu tehnologiju, Kerimov je razvijao rakete tokom Drugog svetskog rata, a kasnije je odigrao odlučujuću ulogu u ranom razvoju sovjetskog svemirskog programa. Imao je ključnu ulogu i u razvoju svemirskih letova s posadom, a nadgledao je i izgradnju orbitalne svemirske stanice &quot;Mir&quot;. Na osnovu naloga sovjetskih vlasti, ime generala Kerimova držano je u najstrožoj tajnosti tokom najvećeg dela njegove karijere.2004 - Irska je postala prva zemlja u Evropi koja je zabranila pu&scaron;enje u pabovima, restoranima, hotelima i na radnim mestima. 2004 - NATO je zvanično pro&scaron;iren na sedam novih zemalja istočne i jugoistočne Evrope, sa dotada&scaron;njih 19 na 26. Nove članice postale su Bugarska, Estonija, Letonija, Litvanija, Rumunija, Slovačka i Slovenija.2007 - U udesu ribarskog broda koji je potonuo u blizini obale Gvineje, nedaleko od prestonice Konakri, od oko 120 putnika prilikom potonuća, 36 je preživelo.2008 - Najmanje 65 rudara poginulo je po&scaron;to se posle obilnih ki&scaron;a uru&scaron;io rudnik poludragog kamena u Tanzaniji. Rudnik poludragog kamena po imenu Tanzanit, čija nalazi&scaron;ta postoje samo u toj istočnoafričkoj zemlji, nalazi se četrdesetak kilometara jugoistočno od grada Aru&scaron;e, na severoistoku Tanzanije.2008 - Umro je Rajko Mitić, proslavljeni srpski fudbaler. Sportsku karijeru započeo je 1938. u BSK-u, nastavio je tokom rata, da bi kada je osnovana Crvena Zvezda 1945. postao njen prvi kapiten. Kao kapiten Mitić je sa Zvezdom osvojio pet titula prvaka Jugoslavije, a Kup Jugoslavije četiri puta. Za reprezentaciju je nastupio u 59 navrata. Od 1967. do 1970. bio je selektor reprezentacije tada&scaron;nje Jugoslavije.2009 - Umro je francuski kompozitor Moris Žar, dobitnik čak tri Oskara za filmsku muziku: za &quot;Lorensa od Arabije (1962), &quot;Doktora Živaga (1965) i &quot;Put za Indiju&quot; (1982). Sarađivao je sa mnogim velikim režiserima kao &scaron;to su Alfred Hičkok, Džon Hjuston, Lukino Viskonti i Piter Vir. Autor je muzike za 150 filmova među kojima su i hitovi &quot;Godina opasnog življenja&quot;, &quot;Gorile u Magli&quot; i &quot;Dru&scaron;tvo mrtvih pesnika&quot;.2010 - U Moskvi, na stanicama metroa &quot;Lubjanka&quot; i &quot;Park kulture&quot; dogodili su se teroristički napadi žena samoubica, pri čemu je preko 100 osoba povređeno a konačni bilans je pokazao da je poginulo 40 osoba. Akt su izveli islamski teroristi sa Kavkaza.2017 - Velika Britanija formalno je predala pismo kojim je započeo proces izlaska Britanije iz EU. Ambasador Ujedinjenog Kraljevstva u Briselu Tim Barou, predsedniku Evropskog saveta Donaldu Tusku uručio je pismo britanske vlade kojim se EU zvanično obave&scaron;tava o nameri Velike Britanije da napusti Uniju.2019 - Preminuo je Dobrica Erić, srpski pesnik, prozni i dramski pisac. Rođen u selu Donja Crnuća u Gornjoj Gruži, kod Gornjeg Milanovca, Erić je bio bio poeta rodne &Scaron;umadije, karakterističnog toplog izraza, slikar prirode, sela, detinjstva, ljubavi. Zavr&scaron;io je četiri razreda osnovne skole u Vraćev&scaron;nici i oprobao sreću, kako je sam govorio, u mnogim zanatima. Prvu zbirku poezije objavio je 1959. godine, da bi tokom života obelodanio vi&scaron;e od stotinu knjiga poezije, proze, antologija, slikovnica. Brojne njegove pesme uključene su u čitanke, antologije, &scaron;kolske lektire.2020 - Preminuo je K&scaron;i&scaron;tof Penderecki, poljski kompozitor i dirigent. Najznačajniji je predstavnik modernizma i avangarde u poljskoj muzici, uz Vitolda Lutoslavskog. Bio je osobeni inovator novih perspektiva u muzici. Dela: &quot;Simfonija br. 3&quot;, &quot;Tužbalica žrtvama Hiro&scaron;ime&quot;, &quot;Pasija po Luki&quot;, &quot;Poljski rekvijem&quot;.2021 - Preminuo je Aleksandar Joksimović, modni kreator. Bio je najznamenitiji modni autoritet negda&scaron;nje Jugoslavije. Rođen u Pri&scaron;tini, odrastao je u Kragujevcu. Kao kreator pojavio se pocetkom &scaron;ezdesetih. Poslednju kolekciju &quot;Život je ljubav&quot; Joksimović je uradio za &quot;Monu&quot; 2002. godine. Njegove kreacije nosile su mnoge poznate osobe, među kojima i supruga predsednika Jovanka Broz, Milena Dravić, Đorđe Marjanović, Tereza Kesovija, Josipa Lisac, Olivera Katarina i drugi.

Na današnji dan, 29. mart

0 Komentari