Na današnji dan, 9. mart

1074 - Papa Grgur VII naredio je da svi oženjeni rimokatolički sve&scaron;tenici budu odstranjeni iz Crkve.1454 - Rođen je italijanski moreplovac Amerigo Vespuči, prema čijoj je latinskoj verziji imena (Americus) nemački kartograf Martin Valdzemiler 1507. novootkriveni kontinent nazvao Amerika. To je prihvaćeno uprkos činjenici da je novi kontinent 1492. otkrio Vespučijev zemljak Kristifor Kolumbo. Vespuči je u Novi svet putovao 1499. kao član &scaron;panske ekspedicije, a 1501. i 1502. predvodio je portugalsku ekspediciju. Verovao je da su Honduras i Brazil novi, neotkriveni kontinenti, ne znajući da je Honduras pre njega otkrio Kolumbo.1661 - Umro je francuski kardinal italijanskog porekla Žil Mazaren, posle smrti kardinala Armana Žana Ri&scaron;eljea 1642. &scaron;ef vlade u vreme Luja XIII i Luja XIV. Kao jedan od najve&scaron;tijih diplomata svog doba postavio je temelje na kojima je Luj XIV gradio hegemonističku politiku Francuske u Evropi. Okončao je 1648. Tridesetogodi&scaron;nji rat, posle kojeg je Vestfalskim mirom Francuska od Nemačkog carstva preuzela Alzas i neke lorenske gradove. Takođe je savladao bunu plemstva od 1652. i učvrstio kraljev apsolutizam poljuljan tokom pobune.1749 - Rođen je francuski političar i pisac Onore Gabrijel Viktor Riketi de Mirabo, najbolji govornik Francuske revolucije i jedan od glavnih zastupnika interesa trećeg staleža. Doprineo je pobedi Ustavotvorne skup&scaron;tine nad kraljem, ali ne kao principijelan protivnik monarhije. Njegov cilj bila je parlamentarna monarhija. Ubijen je 1791. pod optužbom da je paktirao s dvorom. Dela: &quot;Esej o despotizmu&quot;, &quot;O pruskoj monarhiji pod Fridrihom Velikim&quot;.1814 - Rođen je ukrajinski pisac i slikar Taras Grigorjevič &Scaron;evčenko, najveći ukrajinski pesnik 19. veka, osnivač nove ukrajinske književnosti, romantičar, revolucionar, vatreni borac za prava naroda. Poezijom inspirisanom narodnim stvarala&scaron;tvom je utemeljio književni ukrajinski jezik. Kao ukrajinski nacionalista proveo je vi&scaron;e godina u progonstvu u Sibiru, a mnoga njegova dela na&scaron;la su se na udaru carske cenzure. Ruski režim, u to vreme, je Ukrajince smatrao delom ruskog naroda kao Maloruse. Dela: zbirka pesama i poema &quot;Kobzar&quot;, poema &quot;Hajdamaki&quot;, romani (na ruskom) &quot;Najamnica&quot;, &quot;Kneginja&quot;, &quot;Muzikant&quot;, &quot;Blizanci&quot;, &quot;Umetnik&quot;.1817 - Srpski vojvoda i popečitelj (ministar) finansija u Prvom srpskom ustanku knez Sima Marković pogubljen je u beogradskoj tvrđavi prema naređenju Mara&scaron;li Ali pa&scaron;e. Od početka ustanka bio je blizak saradnik Karađorđa, s kojim je emigrirao posle propasti ustanka. Vratio se u Srbiju zahvaljujući nagodbi Milo&scaron;a Obrenovića i Ali pa&scaron;e, ali je nastavio prepisku sa srpskim stare&scaron;inama u Besarabiji, pozivajući ih da se vrate i nastave borbu protiv Turaka. S vojvodom Pavlom Cukićem i biv&scaron;im Karađorđevim kapetanom Dragićem Gorunovićem podigao je bunu koju su Milo&scaron; i Turci brzo ugu&scaron;ili, a Marković i Gorunović su uhvaćeni i pogubljeni.1831 - Kralj Luj Filip osnovao je francusku Legiju stranaca.1851 - Umro je danski fizičar Hans Kristijan Ersted, osnivač nauke o elektromagnetizmu. Njegovo glavno delo &quot;Experimenta circa effectum conflictus electrici in acum magneticam&quot; znatno je uticalo na francuskog fizičara i matematičara Andre Mari Ampera. Njemu u čast jedinica za jačinu magnetnog polja je nazvana Ersted (oznaka Oe).1885 - Rođena je ruska balerina Tamara Platonovna Karsavina, jedna od najvećih umetnica klasičnog baleta u prvoj polovini 20. veka. S Anom Pavlovom i Vaclavom Nižinskim bila je među glavnim zvezdama Ruskog baleta Sergeja Đagiljeva, u Imperatorskom baletu u Petrogradu nastupala je kao primabalerina i gostovala je na scenama u Parizu i Londonu, gde je 1928. osnovala baletsku &scaron;kolu. Upamćena je kao nezamenjiva partnerka Nižinskog u baletu &quot;San o ruži&quot; i po sjajnim rolama u baletima &quot;&Scaron;eherezada&quot;, &quot;Žar ptica&quot;, &quot;Petru&scaron;ka&quot;, &quot;Fantastični dućan&quot;, &quot;Trorogi &scaron;e&scaron;ir&quot;.1888 - Umro je nemački car Vilhelm I Fridrih Ludvig. Podržao je Bizmarkovu politiku ujedinjenja Nemačke, svim sredstvima (&quot;krvlju i gvožđem&quot;). Bio je kralj Pruske od 1861. a 1871. postaje prvi car novostvorenog Nemačkog carstva. Tokom njegove vladavine Nemci su Danskoj oteli pokrajine &Scaron;lezvig i Hol&scaron;tajn u ratu 1864. porazili Austriju 1866. a u Francusko-pruskom ratu 1871. otrgli su Alzas i Lorenu od Francuske. Izdao je 1879. &quot;Izuzetni zakon&quot; (Lex specialis) kojim je socijaldemokratski pokret u Nemačkoj stavljen van zakona.1890 - Rođen je Vjačeslav Molotov, sovjetski državnik, &scaron;ef sovjetske diplomatije od 1939. do 1949. i od 1953. do 1956. Bio je glavni kreator, sa sovjetske strane, sovjetsko-nemačkog desetogodi&scaron;njeg pakta o nenapadanju, potpisanog 1939. devet dana pre napada Nemačke na Poljsku. Jedan je od osnivača lista &quot;Pravda&quot;. Održao se u vrhu vlasti tokom tri decenije Staljinove vlade, ali je u junu 1957. pod optužbom za &quot;antipartijski stav&quot;, isključen iz Centralnog komiteta Komunističke partije i smenjen sa svih funkcija.1893 - Umro je francuski teoretičar umetnosti, istoričar i filozof Ipolit Ten, koji je nastojao da unese pozitivističke metode u izučavanje literature, umetnosti i dru&scaron;tva. Prema determinističkom shvatanju istorije, smatrao je da pojedinac, izrazito određen jednom &quot;preovlađujućom osobinom&quot;, trpi jak spoljni uticaj &quot;rase&quot;, &quot;sredine&quot; i &quot;trenutka&quot;. Kao filozof bavio se problemima saznanja. Dela: &quot;Istorija engleske književnosti&quot;, &quot;Filozofija umetnosti&quot;, &quot;O inteligenciji&quot;, &quot;Postanak savremene Francuske&quot;.1896 - Rođen je Mirko Plajvajs, kapetan bojnog broda Jugoslavenske kraljevske ratne mornarice, heroj Aprilskog rata 1941. Rođen u Ljubljani, Plajvajs je zavr&scaron;io Vojno pomorsku akademiju u Puli 1915, kada je postao oficir ratne mornarice Austrougarske. Novembra 1918, pri&scaron;ao je ratnoj mornarici Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, i bio je prvi koji je na svom brodu &quot;Silni&quot; razvio zastavu Kraljevine SHS. Tokom Aprilskog rata 1941, kao komandant Severnog sektora pomorske odbrane u Selcu, kod Crikvenice, odlučno je onemogućio poku&scaron;aj hrvatskih usta&scaron;a da preuzmu vlast u Crikvenici i otmu vojnu komandu. Plajvajs je tada, uz pomoć Đure Hejdina, sreskog načelnika Crikvenice, ubio Petra Kvaternika, istaknutog usta&scaron;u, brata Slavka Kvatrenika, čoveka koji je proglasio NDH. S grupom mornara iz baze Selce izvr&scaron;io je napad na lokalne usta&scaron;e, kada je ta grupa uni&scaron;tena. Dva dana docnije, po njegovom naređenju dignute su u vazduh zgrade komande i potopljeni sektorski brodovi u luci Klimno na Krku, kako ne bi pali u ruke neprijatelju. Potom se s grupom mornara na minolovcu &quot;Malinska&quot; povukao prema jugoistoku, u nadi da će pronaći organizovani otpor okupatoru. Uspe&scaron;no se borio protiv usta&scaron;a i Italijana u Lici, da bi se posle kapitulacije JKV, zaputio put Slovenije. Ostavio je sećanja &quot;Slomljeno sidro&quot;.1916 - Nemačka je u Prvom svetskom ratu objavila rat Portugaliji, koja je prethodno u svojim lukama zaplenila nemačke brodove.1918 - Umro je nemački pisac Frank Vedekind, koji je ekscentričnim dramama, punim ironije i cinizma, tragike i komike, grotesknih likova, drastičnih erotskih scena i uličnog žargona,provocirao građanski moral. Njegove pesme, &scaron;ansone i balade, recitovane su i izvođene u minhenskom kabareu &quot;Jedanaest dželata&quot;. Dela: drame &quot;Prolećno buđenje&quot;, &quot;Zemaljski duh&quot;, &quot;Markiz fon Kajt&quot;, &quot;Pandorina kutija&quot;, &quot;Mrtvački ples&quot;, &quot;Muzika&quot;, &quot;Cenzura&quot;, pesme &quot;Četiri godi&scaron;nja doba&quot;.1919 - Britanci su deportovali na Maltu vođu egipatskog pokreta za nezavisnost Saada Zaglula.1924 - Italija je anektirala grad Fiume, dana&scaron;nju Rijeku.1934 - Rođen je ruski kosmonaut Jurij Aleksejevič Gagarin, prvi čovek koji je obleteo Zemlju. U aprilu 1961. vasionskim brodom &quot;Vastok I&quot; načinio je krug oko planete za 108minuta, krećući se maksimalnom brzinom od 28.000 kilometara na čas, na najvećoj udaljenosti od Zemlje 327 kilometara.1942 - Japanske invazione snage su u Drugom svetskom ratu okončale zauzimanje centralnog indonežanskog ostrva Java. Indonezija je tada bila holandska kolonija, kao Holandska Istočna Indija.1943 - Rođen je Bobi Fi&scaron;er, &scaron;ahovski velemajstor, biv&scaron;i prvak sveta u &scaron;ahu i jedan od najboljih &scaron;ahista u istoriji. Titulu svetskog prvaka osvojio je 1972. u Rejkjaviku pobedom nad Spaskim, a kruna mu je oduzeta tri godine docnije, po&scaron;to je odbio meč protiv izazivača Karpova. Kada je 1956. kao trinaestogodi&scaron;nak, postao juniorski prvak SAD, proglasen je za &quot;čudo od deteta&quot;, a već naredne godine trijumfovao je na Otvorenom prvenstvu SAD. Titulu velemajstora osvojio je sa 15 godina. &Scaron;ahu se vratio 1992. kada jena Svetom Stefanu i u Beogradu odigrao revan&scaron; protiv Spaskog. Vlada SAD optužila ga je tada zbog kr&scaron;enja sankcija protiv Srbije (SRJ) &scaron;to je Fi&scaron;er javno ismejao doslovno pljunuv&scaron;i na tekst optužbe. Nakon osmomesečnog pritvora u Japanu, zbog zahteva SAD za deportaciju, 2005. dobio je islandsko državljanstvo, pa je ostataknživota proveo u Rejkjaviku.1945 - Američke snage su u Drugom svetskom ratu zauzelenBon.1956 - Englezi su deportovali kiparskog arhiepiskopanMakariosa III na Sej&scaron;elska ostrva u Indijskom okeanu.1976 - U Kavalezeu kod grada Trento na severu Italije sru&scaron;ila se uspinjača, usmrtiv&scaron;i 42 osobe u najgoroj nesreći te vrste u svetu. Tragediju je preživela jedna devojka.1987 - Teheran je optužio Bagdad da upotrebljava hemijsko oružje u Iransko-iračkom ratu.1989 - Vlasti u Var&scaron;avi zvanično su optužile sovjetske službe bezbednosti za likvidaciju vi&scaron;e od 4.200 poljskih oficira u Katinskoj &scaron;umi u proleće 1940.1991 - U Beogradu su se opozicione demonstracije pretvorile u masovne nerede u kojima su poginuli učenik Branivoje Milinović i policajac Nedeljko Kosović.1992 - Umro je biv&scaron;i premijer Izraela Menahem Begin, prvi izraelski državnik koji je potpisao ugovor s nekom arapskom zemljom. Posle razgovora u Kemp Dejvidu sa egipatskim predsednikom Anvarom el Sadatom i predsednikom SAD Džimijem Karterom, 1977. u Va&scaron;ingtonu je potpisao mirovni ugovor sa Egiptom i sa Sadatom je 1978. podelio Nobelovu nagradu za mir. Zavr&scaron;io je prava u Var&scaron;avi, a 1939. bio je vođa omladinskog cionističkog pokreta &quot;Betar&quot; u rodnoj Poljskoj. Uhap&scaron;en je 1940. i dve godine je proveo u logoru u Sibiru, ali je 1942. uspeo da se domogne Palestine, tada pod britanskom upravom, gde je komandovao ilegalnom cionističkom grupom &quot;Irgun Cevai Leumi&quot; (Narodni vojnički savez). U tek osnovanoj državi Izrael 1948. oformio je pokret &quot;Herut&quot; (sloboda), od kojeg je nastala partija &quot;Likud&quot; (jedinstvo). Ubrzo je postao član Kneseta (Skup&scaron;tina), u vladu je u&scaron;ao 1967. i bio je premijer od 1977. do 1983, kad je podneo ostavku. Važio je za &quot;čoveka najtvrđe linije s vizijom za kompromis&quot;. Dela: &quot;Pobuna&quot;, &quot;Lična sećanja komandanta Irgun Cevai Leumija&quot;, &quot;Bele noći&quot;, &quot;U podzemlju&quot;.1994 - Teroristi Irske republikanske armije izveli su prvi u seriji minobacačkih napada na londonski aerodrom &quot;Hitrou&quot;.1999 - Iranski predsednik Muhamed Hatami doputovao je u Italiju, &scaron;to je bila prva poseta Zapadu &scaron;efa iranske države od islamske revolucije 1979. u toj azijskoj zemlji.2000 - NATO je odbacio izve&scaron;taje da je &scaron;pijun unutar tog vojnog saveza snabdevao Srbe tajnim detaljima tokom agresije NATO na Srbiju odnosno SRJ u proleće 1999.2003 - Evropska unija otvorila je diplomatsko predstavni&scaron;tvo u kubanskoj prestonici Havani.2007 - Umro je Kazuo Tanaka, istoričar književnosti, pisac i prevodilac, koji je svojim radom dao dragocen doprinos &scaron;irenju srpske kulture u Japanu. Dobitnik je Ordena Vuka Karadžića, Nagrade Njego&scaron;eve zadužbine i Nagrade Srpskog PEN centra za životno delo. Predavao je na univerzitetima Cudađuku i Ćiba, a kao urednik i savetnik direktora izdavačke kuće &quot;Kobun&scaron;a&quot; preveo je i objavio dela srpskih književnika kao &scaron;to su Ivo Andrić, Miodrag Bulatović, Desanka Maksimović ili akademik Georgije Ostrogorski. Objavio je i preveo (sa M. Suzukijem, 1995.) fotomonografiju Hilandar. Tanaka je bio i koautor vi&scaron;e priručnika za učenje srpskog jezika i priručnika za konverzaciju. Bio je član odbora za izradu Velikog srpsko-japanskog rečnika (30.000 reči). Objavio je zbirku eseja: &quot;Balkanska du&scaron;a&quot;.2014 - Iz zemunskog &quot;Ikarbusa&quot; iza&scaron;ao je prvi autobus plod saradnje te fabrike s &quot;Mercedesom&quot;.2017 - U Dizeldorfu, na železničkoj stanici, povređeno je devet lica tokom napada sekirom. Napadac, za kog je zaključeno da pati od &quot;psihičkog poremećaja&quot;, identifikovan je kao Albanac sa Kosova Fatmir H. Zanimljivo je da se identičan napad dogodio jula 2016 u Vircburgu, kada je napadač bio Avganistanac i povređeno je pet osoba.2019 - Preminuo je Slobodan Žunjić, srpski filozof. Studirao je i doktorirao na Filozofskom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Kao univerzitetski predavač radio je u Beogradu, Novom Sadu kao i u SAD na univerzitetima Pensilvanija i Rod Ajlend. Aktivno se bavio i prevođenjem. Dela: &quot;Aristotel i henologija&quot;, &quot;Martin Hajdeger i nacionalsocijalizam&quot;, &quot;Službe Mnemosini&quot;, &quot;Modernost i filozofija&quot;, &quot;Istorija srpske filozofije&quot;, &quot;Prirok i su&scaron;tastvo&quot; I-IV, &quot;Hajdeger i presokratovci&quot;.2020 - Umro je Ričard Kenet Gaj, matematičar. Rodom Britanac, bio je univerzitetski profe&scaron;or u Singapuru, zatim u Indiji, a od 1965. živeo je u Kanadi i predavao u Kalgariju. Bavio se rekreativnom matematikom, teorijom brojeva, kombinatorikom, geometrijom. Poznat je kao autor knjige &quot;Nere&scaron;eni problemi u teoriji brojeva&quot; i jedan od autora knjige &quot;Kako da pobedite u matemati kim igrama&quot;. Autor je vi&scaron;e stotina naučnih radova.2021 - Evropski parlament ukinuo je imunitet biv&scaron;eg katalonskog separatističkog lidera Karlesa Pudždemona i jo&scaron; dvoje njegovih saradnika. Posledica bi mogla da bude njihovo izručenje &Scaron;paniji. Pudždemon, Toni Komino i Klara Ponsati su 2019. godine osvojili mesta u Evropskom parlamentu.2023 - Sedam osoba je ubijeno, a osam ranjeno, u pucnjavi u Hamburgu, na severu Nemačke. Prilikom okupljanja Jehovinih svedoka, njihov biv&scaron;i pripadnik otvorio je vatru iz automatskog oružja. Među poginulima je i napadač.2024 - U Port-o-Prensu, na Haitiju, dogodila se serija koordinisanih i brzih oružanih napada organizovanih bandi na vi&scaron;e državnih institucija, uključujući predsedničku palatu.

Na današnji dan, 9. mart

0 Komentari