Na današnji dan, 15. februar

1564 - Rođen je italijanski astronom, fizičar i matematičar Galileo Galilej, osnivač mehanike kao nauke (dinamike i kinematike). Hidrostatsku vagu prona&scaron;ao je 1585. a 1589. formulisao je zakone slobodnog pada tela pod dejstvom sile teže i kretanja po kosoj ravni. Uveo je pojmove ubrzanja i inercije. Konstruisao je astronomski durbin, otkrio Orionovu maglinu, neravnine na Mesecu, četiri Jupiterova satelita (Io, Evropa, Ganimed i Kalisto), Venerine faze, pege na Suncu i konstatovao da je Mlečni Put ogroman skup zvezda. Zalažući se za heliocentrični sistem Nikole Kopernika i dokazujući da je geocentrični ptolomejski sistem zabluda, 1616. sukobio se sa rimokatoličkom crkvom. Sud inkvizicije prisilio ga je da se odrekne teze da se Zemlja okreće oko Sunca. 1710 - Rođen je francuski kralj Luj XV, koji je posle smrti pradede Luja XIV stupio na presto u petoj godini života i vladao do smrti 1774. Važio je za vladara koji se pona&scaron;a neodmereno, rasipnički, od njega navodno potiču reči &quot;posle mene potop&quot;. Vodio je neuspe&scaron;an Rat za austrijsko nasleđe i Sedmogodi&scaron;nji rat posle kojeg je Francuska morala da Velikoj Britaniji prepusti Kanadu. Ukinuo je jezuitski rimokatolički red i konfiskovao im je imovinu (&scaron;to se u tom periodu dogodilo u vi&scaron;e evropskih zemalja). 1763 - Mirovnim ugovorom u Hubertsburgu okončana su neprijateljstva Austrije i Pruske u Sedmogodi&scaron;njem ratu. Pruska je zadržala &Scaron;leziju preotetu od Austrije i postala je jedna od vodećih evropskih sila. 1781 - Umro je nemački pisac, kritičar i teoretičar umetnosti Gothold Efraim Lesing, odu&scaron;evljeni pristalica prosvetiteljstva, utemeljitelj savremene nemačke književnosti i estetike. Odlučujuće je doprineo oslobađanju nemačke drame od uticaja klasičnih i francuskih modela. Dela: drame &quot;Mis Sara Sampson&quot;, &quot;Emilija Galoti&quot;, &quot;Mudri Natan&quot;, komedija &quot;Mina od Barnhelma&quot;, kritike &quot;Pisma o najnovijoj književnosti&quot;, &quot;Hambur&scaron;ka dramaturgija&quot;, &quot;Laokoon&quot;, polemička satira &quot;Vaspitanje ljudskog roda&quot;, &quot;Anti-Gece&quot;. 1804 - Zbor uglednih Srba (najviđenijih ljudi sa teritorije Beogradskog, odnosno Smederevskog, pa&scaron;aluka) je u Ora&scaron;cu kod Aranđelovca (u Marićevića jaruzi) doneo odluku o dizanju ustanka protiv Turaka i za vožda izabrao Karađorđa. Sukobi Srba i Turaka izbili su posle seče knezova koju su naredile beogradske dahije da bi zastra&scaron;ile srpski narod i njegove prvake. Prvi srpski ustanak isprva je zahvatio krajeve zapadno od Kolubare, &Scaron;umadiju i Pomoravlje. Čitav Beogradski pa&scaron;aluk oslobođen je 1807. ali je sudbinu ustanka odredio ishod Rusko-turskog rata. Po&scaron;to su Rusija i Osmansko carstvo potpisali mir u Bukure&scaron;tu 1812. Turska je ugu&scaron;ila ustanak 1813. Sretenje, dan kada je do&scaron;lo do izbora Karađorđa za vožda, ali i do usvajanja prvog ustava Srbije 1835. godine - Sretenjskog, danas je državni praznik - Dan državnosti Srbije. 1835 - U Kragujevcu je izvedena pozori&scaron;na predstava Joakima Vujića &quot;Fernando i Jarika&quot; izrađena prema delu Karla Ekartshauzena. Pod nazivom &quot;Knjaževsko-serbski teatar&quot; inicijativom Joakima Vujuća i uz svestranu pomoć knjaza Milo&scaron;a Obrenovića, time je počelo s radom prvo pozori&scaron;te u tada&scaron;njoj Kneževini Srbiji. Predstave su davane u vreme zasedanja Sretenjeske skup&scaron;tine 1835. Teatar je tada sme&scaron;ten u adaptiranim prostorijama tipografije. Glumački ansambl, pored Vujića, sačinjavali su mladi činovnici kao i đaci gimnazije, a muziku je komponovao knežev kapelmajstor Jožef &Scaron;lezinger. Predstave su, jednom sedmično i prazničnim danima, priređivane za knjaza i njegove činovnike i goste. Na repertoaru su bili Vujićevi komadi ili njegovi prevodi stranih dela. 1835 - Donet je prvi ustav Kneževine Srbije, poznat kao - Sretenjski. Po uzoru na francuski i belgijski ustav, tekst ustava izradio je Dimitrije Davidović, poznati novinar i nacionalni radnik. Knjaz Milo&scaron; Obrenović je već u martu 1835. suspendovao ustav, iskoristiv&scaron;i negodovanje Austrije, Osmanskog carstva i Rusije. Velike sile smatrale su ga previ&scaron;e liberalnim, u poređenju sa ustavima evropskih zemalja tog vremena, on je to i bio, osim retkih izuzetaka poput Francuske i Belgije. 1857 - Umro je ruski kompozitor Mihail Ivanovič Glinka, tvorac ruskog nacionalnog stila. Autor je prve ruske nacionalne opere &quot;Život za cara&quot;. Prvobitni naziv je navodno bio &quot;Ivan Susanjin&quot;, ali je, prema želji cara Nikolaja I preimenovana. Prema istoimenoj poemi Aleksandra Pu&scaron;kina, napisao je libreto za operu &quot;Ruslan i Ljudmila&quot;. Ostala dela: fantazija &quot;Kamarinskaja&quot; (na teme iz ruskih narodnih pesama), &scaron;panske uvertire &quot;Aragonska hota&quot;, &quot;Noć u Madridu&quot;, kamerna muzika, romanse, crkvena muzika, solo pesme. 1861 - Rođen je engleski filozof Alfred Nort Vajthed, jedan od najznačajnijih anglosaksonskih mislilaca 20. veka. Najpre se bavio matematičkom logikom i zajedno sa engleskim filozofom i matematičarom Bertrandom Raselom napisao je &quot;Principia mathematica&quot;. Potom je razvio originalnu metafiziku, kosmolo&scaron;ko gledi&scaron;te o &quot;večnim objektima&quot;. Smatrao je da filozofija ima sudbonosan socijalno-istorijski značaj. Ostala dela: &quot;Rasprava o univerzalnoj algebri&quot;, &quot;Organizacija mi&scaron;ljenja&quot;, &quot;Istraživanje principa prirodnog znanja&quot;, &quot;Nauka i moderni svet&quot;, &quot;Proces i realnost&quot;, &quot;Smeli poduhvati ideja&quot;, &quot;Religija u bitnim svojstvima&quot;. 1880 - Rođen je srpski književnik Grigorije Božović. Diplomirao je na moskovskoj Duhovnoj akademiji, radio u prosveti, bio predsednik prizrenske op&scaron;tine, kao i okružni načelnik i narodni poslanik. Slikovito je opisao stvarnost Stare i Južne Srbije (Kosovo, Metohija i dana&scaron;nja Makedonija) pre oslobođenja 1912. u Balkanskim ratovima. Bio je aktivni i ugledni član Demokratske stranke. Streljan je u zanosu revolucionarne &quot;pravde&quot; 1945. Napisao je desetine pripovedaka koje se bave zivotom takozvanih malih ljudi u neoslobođenim krajevima Stare i Južne Srbije. Rehabilitovan je odlukom Okružnog suda u Beogradu maja 2008. 1898 - Počeo je Američko-&scaron;panski rat u kojem su SAD od &Scaron;panije preotele Filipine, Guam, Portoriko i Kubu (pri čemu je Kuba dobila nezavisnost). 1901 - Umro je srpski pisac Marko Miljanov. Iako se opismenio tek na pragu &scaron;este decenije života, stvorio je delo velike vrednosti. Učestvovao je u borbama protiv Turaka, u hajdučkim akcijama, zatim i na čelu svog plemena Kuči. Opismenio se nakon povlačenja, u 50. godini, iz javnog života zbog neslaganja sa politikom kneza Nikole Petrovića. Beležio je narodna predanja, lična iskustva i zapažanja i uspomene iz svog života i života drugih ratnika. Dela: &quot;Primeri čojstva i juna&scaron;tva&quot;, &quot;Pleme Kuči u narodnoj priči i pjesmi&quot;, &quot;Život i običaji Arbanasa&quot;. 1910 - Rođena je Irena Sendler, poljska socijalna radnica koja je iz var&scaron;avskog geta spasla oko 2.500 jevrejske dece. Tokom Drugog svetskog rata radila je u var&scaron;avskom zdravstvenom centru, i u periodu između oktobra 1940. i aprila 1943. uz pomoć svog tima od oko 20 ljudi, od nacista je iz var&scaron;avskog geta uspela da izbavi oko 2.500 jevrejske dece i potom ih je, do daljnjeg, zbrinula u siroti&scaron;tima, bolnicama ili manastirima. 1922 - U Hagu je održana prva sednica Međunarodnog suda kojeg je 1920. osnovalo Dru&scaron;tvo naroda. 1942 - Umro je srpski kompozitor i dirigent Stanislav Binički, autor mar&scaron;a &quot;Na Drinu&quot;, direktor Beogradske opere. Kompoziciju i solo pevanje studirao je u Minhenu, a po dolasku u Beograd osnovao je vojni orkestar. Sa Stevanom Mokranjcem i Kostom Manojlovićem osnovao je 1899. &quot;Srpsku muzičku &scaron;kolu&quot; koja sada nosi ime &quot;Mokranjac&quot;. Ostala dela: prva srpska Opera &quot;Na uranku&quot;, horske pesme - zbirka &quot;Seljančice&quot;, solo pesme, muzika za dramske komade, vojni mar&scaron;evi. 1942 - Japanske trupe su u Drugom svetskom ratu zauzele Singapur i zarobile 85.000 hiljada britanskih vojnika, nanev&scaron;i Velikoj Britaniji najveći vojni poraz u istoriji. Veliko pomorsko upori&scaron;te palo je zbog krupne strate&scaron;ke gre&scaron;ke: britanska komanda je, računajući jedino na napad s mora, ostavila neza&scaron;tićeno zaleđe prema Malaji. 1944 - Srednjovekovni manastir Monte Kasino u Italiji, čija je neposredna okolina pretvorena u upori&scaron;te nemačkih snaga u Drugom svetskom ratu, bombardovala je saveznička avijacija. Monte Kasino je bio centar benediktinskog reda i sredi&scaron;te prebogate arhive, biblioteke i riznice. Sveti Benedikt od Nursije, osnivač reda, ustrojio je manastirsko pravilo Monte Kasina jo&scaron; 529. godine. Manastirski kompleks je tada potpuno uni&scaron;ten. 1971 - Velika Britanija je pre&scaron;la na decimalni novčani sistem. 1990 - London i Buenos Ajres obnovili su pune diplomatske odnose, prekinute 1982. u vreme bezuspe&scaron;nog poku&scaron;aja Argentine da pripoji britanski posed Folklandska (Malvinska) ostrva u južnom Atlantiku, nasuprot argentinske obale. 1992 - Svetom liturgijom Jovana Zlatoustog, koju je služio patrijarh srpski Pavle, u Beogradu je na praznik Sretenja Gospodnjeg svečano obeležen kraj dugogodi&scaron;njeg raskola u Srpskoj pravoslavnoj crkvi. Činu izmirenja Crkve u zemlji i njenog odvojenog dela (Novogračanička mitroplolija) u SAD, Kanadi, Australiji i Zapadnoj Evropi prisustvovali su najvi&scaron;i crkveni velikodostojnici iz otadžbine i iz inostranstva. 1993 - Skup&scaron;tina Slovačke izabrala je ekonomistu Mihala Kovača za prvog predsednika novoformirane države. 1994 - Severna Koreja pristala je da otvori deo nuklearnog programa za međunarodnu inspekciju. 1994 - Izvr&scaron;ena je smrtna kazna nad ruskim serijskim ubicom Andrejem Čikatilom, &quot;Rostovskim trbosekom&quot;, koji je silovao i iskasapio vi&scaron;e od 50 osoba. 1996 - U eksploziji skladi&scaron;ta municije blizu predsedničke palate u glavnom gradu Avganistana Kabulu poginulo je najmanje 60 osoba. 2003 - Umro je srpski pisac Aleksandar Ti&scaron;ma, član Srpske akademije nauka i umetnosti i Akademije umetnosti u Berlinu. Njegova dela prevođena su na dvadesetak jezika, a i sam se bavio prevođenjem sa mađarskog i nemačkog. Dela: zbirke pesama &quot;Naseljeni svet&quot;, &quot;Krčma&quot;, knjige pripovedaka &quot;Krivice&quot;, &quot;Nasilje&quot;, &quot;Povratak miru&quot;, &quot;&Scaron;kola bezbožni&scaron;tva&quot;, romani &quot;Za plavom devojkom&quot;, &quot;Knjiga o Blamu&quot;, &quot;Upotreba čoveka&quot;, &quot;Vere i zavere&quot;, zbirka putopisa &quot;Drugde&quot;. 2003 - Najveće antiratne demonstracije od rata u Vijetnamu održane su u 400 gradova u 60 zemalja - oko 10 miliona ljudi protestovalo je zbog namere SAD i Velike Britanije da, bez odluke Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija, napadnu Irak. 2004 - U požaru u petospratnom tržnom centru u gradu Đilin na severoistoku Kine poginule su najmanje 53 osobe. Samo nekoliko sati docnije, u požaru koji je zahvatio hram u Hainingu u kineskoj pokrajini Džeđang, poginulo je 40 vernika. 2004 - U Kini je izvr&scaron;ena smrtna kazna nad Jangom Sinhaijem, jednim od najgorih serijskih ubica, koji je za četiri godine ubio 67 ljudi i silovao najmanje 20 žena. 2007 - Umro je Aca Rakočević, srpski književnik. Bio je urednik pri&scaron;tinskog &quot;Jedinstva&quot; i plodan prozni pisac. Kao pisac, bio je svedok stradanja Srba Kosova i Metohije. Dela: &quot;Neveseli izvor&quot;, &quot;Kad su svici lagali&quot;, &quot;Državna deca&quot;, &quot;Samoća&quot;, &quot;Čovek koji preskače vazduh&quot;, &quot;Po svetu s Kosovom o vratu&quot;, &quot;Strah od sutra&quot;. 2009 - Australija je crkvenim službama &scaron;irom zemlje ožalila žrtve smrtonosnih požara, najgorih koji su zahvatili tu zemlju tokom prethodnih 100 godina, u kojima je život izgubila najmanje 181 osoba, uni&scaron;teno je 1.800 kuća, a 7.000 ljudi je ostalo bez krova nad glavom. 2012 - Najveći svetski internet pretraživač Gugl (Google) čestitao je Srbiji Dan državnosti, postaviv&scaron;i na naslovnu stranu svog domena za Srbiju motiv iz Sretenjskog ustava iz 1835. i naziv pretraživača srpskom ćirilicom. 2013 - Prilikom pada delova meteorita u Čeljabinskoj oblasti, na istočnim obroncima Urala, oko 1.200 osoba je povređeno, blizu 3.000 zgrada je o&scaron;tećeno a ukupna &scaron;teta procenjena je na vi&scaron;e od milijardu rubalja. 2014 - Francuski atletičar Reno Lavileni oborio je, preskočiv&scaron;i 6,16 metara, svetski rekord u skoku s motkom u dvorani koji je postavio Ukrajinac Sergej Bubka. 21 godinu ranije. 2020 - Preminuo je Vatroslav Mimica, filmski reditelj, scenarista, producent. Bio je pripadnik pokreta otpora tokom Drugog svetskog rata, kao borac NOP-a. Studirao je medicinu u Zagrebu. Jedan je od tvoraca, i direktor, Jadran filma, među osnivačima je i Zagrebačke &scaron;kole crtanog filma. Mimica je tvorac nekih od najznamenitijih ostvarenja kinematografije negda&scaron;nje Jugoslavije, između ostalog i filma o Banović Strahinji, jednom od najbitnijih heroja srpske epike. Filmovi: &quot;Prometej s otoka Vi&scaron;evice&quot;, &quot;Kaja, ubit ću te&quot;, &quot;Poneđeljak ili utorak&quot;, &quot;Događaj&quot;, &quot;Seljačka buna&quot;, &quot;Banović Strahinja&quot;. 2021 - Brod, na kojem se nalazilo vi&scaron;e od 700 lica, potonuo je na reci Kongo. Oko 300 je preživelo, a 60 poginulih je pronađeno. Pretovareno plovilo kretalo se uzvodno od Kin&scaron;ase, glavnog grada Konga, put Mbandake približno 700 kilometara severoistočno, ali je potonulo ubrzo posle polaska, nedaleko od sela Longola Ekoti. Osim preopterećenosti, mogući uzrok tragedije je i noćna vožnja, inače strogo zabranjena na reci Kongo. Zbog lo&scaron;e putne mreže u Kongu je rečni saobraćaj preovlađujući oblik transporta. 2023 - Preminula je Rakel Velč, proslavljena američka glumica. Najpoznatija je po ulogama u filmovima &quot;Fantastično putovanje&quot; američkom naučnofantastičnom filmu iz 1966. godine u režiji Ričarda Flaj&scaron;era. Proslavila se ulogom u &quot;Milion godina pre nove ere&quot; britanskom avanturističkom filmu u režiji Dona Čefija. Bila je simbol seksipilnosti sezdesetih i sedamdesetih 20. veka. - Danas je veliki hri&scaron;ćanski praznik Sretenje, koji se slavi u znak sećanja na susret Isusa Hrista i starca Simeona iz Jerusalima. Susret se zbio u jerusalimskom hramu gde je Bogorodica dovela malog Hrista. Starac je u njemu prepoznao obećanog Mesiju.

Na današnji dan, 15. februar

0 Komentari