Na današnji dan, 4. februar

211 - Umro je rimski car Lukije Septimije Sever Pertinaks, osnivač dinastije Severa. Ograničio je vlast Senata, umesto kojeg je &quot;Carski savet&quot; počeo da izdaje zakone. Oslanjao se isključivo na armiju i započeo je niz takozvanih vojničkih careva, po&scaron;to je posle njegove smrti, vojska počela samovoljno da postavlja, zbacuje i uklanja careve, sve do stupanja na presto Dioklecijana 285. 1746 - Rođen je poljski nacionalni junak Tadeu&scaron; Anžej Bonaventura Ko&scaron;ću&scaron;ko, američki general i učesnik Američkog rata za nezavisnost i ađutant Džordža Va&scaron;ingtona, kasnije prvog predsednika SAD. Po povratku u Poljsku podigao je ustanak protiv Rusa, ali je njegova vojska poražena u oktobru 1794. u bici kod Macjejovica, a on je ranjen i zarobljen. Pu&scaron;ten je na slobodu 1796. pod uslovom da se odrekne akcija protiv Rusije, posle čega je oti&scaron;ao u izbegli&scaron;tvo i 1817. je umro u &Scaron;vajcarskoj. 1783 - Velika Britanija je u Parizu potpisala sporazum o priznanju SAD, čime je okončan osmogodi&scaron;nji britansko-američki rat, poznat kao Američki rat za nezavisnost. 1789 - Za prvog predsednika SAD izabran je Džordž Va&scaron;ington, koji je u ratu za nezavisnost od Velike Britanije od 1775. do 1783. komandovao vojskom kolonista. Bio je predsednik osam godina, tokom dva mandata, ali se povukao razočaran 1797. i odbio je da se treći put kandiduje za &scaron;efa države. 1804 - Oborkneza u Valjevskoj Podgorini Iliju Birčanina pogubio je dahija Fočić Mehmed aga. Istog dana ubijen je valjevski knez Aleksa Nenadović, takođe jedan od uglednijih Srba, u sklopu seče knezova na koju su Srbi odgovorili Prvim srpskim ustankom. 1872 - Rođen je Goce Delčev. U Sofiji je izbačen iz vojne &scaron;kole po&scaron;to je bio socijalistički orjentisan. Kasnije, zbog niskog rasta nije primljen na Vojnu akademiju u Beogradu. Dve godine bio je učitelj, a 1896. je s malom četom počeo borbu protiv Turaka. Zalagao se za federaciju balkanskih zemalja. Poginuo je u borbi protiv Turaka u maju 1903. tri meseca pre izbijanja Ilindenskog ustanka, čiji je početak odlagao s pravom smatrajući da je preuranjen i slabo pripremljen. Makedonci ga smatraju svojim nacionalnim junakom, ali i Bugari. 1881 - Rođen je sovjetski vojskovođa i političar ruskog porekla Kliment Jefremovič Voro&scaron;ilov, mar&scaron;al Sovjetskog Saveza, učesnik revolucija 1905. i Oktobarske revolucije 1917. U građanskom ratu od 1918. do 1920. uspe&scaron;no je vodio operacije protiv belogardejaca i stranih intervencionističkih trupa, a od 1925. do 1940. bio je sovjetski ministar odbrane. U Drugom svetskom ratu komandovao je jedinicama Severozapadnog pravca i Lenjingradskog fronta. Od 1946. do 1953. bio je zamenik sovjetskog predsednika vlade, a potom posle smrti Staljina, do 1960. predsednik Prezidijuma Vrhovnog sovjeta. 1889 - Rođen je jugoslovenski istoričar Viktor Novak, profesor Zagrebačkog, potom Beogradskog univerziteta, član Srpske akademije nauka i umetnosti i osnivač Istorijskog instituta SANU. Diplomirao je na Filozofskom fakultetu u Zagrebu, a latinski i pomoćne istorijske nauke specijalizovao je u Vatikanskoj &scaron;koli u Rimu. Na Beogradskom univerzitetu od 1924. do 1959. predavao je latinsku paleografiju, diplomatiku i metodologiju nastave istorije. Objavio je veliki broj rasprava i studija iz istorije jugoslovenskih naroda i istorije književnosti. U kapitalnom delu &quot;Magnum crimen&quot;, objavljenom ubrzo posle Drugog svetskog rata, dokumentovao je zločin genocida hrvatskog usta&scaron;kog režima nad Srbima u &quot;Nezavisnoj Državi Hrvatskoj&quot;. Bio je veoma aktivan i u muzičkom životu kao predsednik Prvog beogradskog pevačkog dru&scaron;tva i inicijator osnivanja Južnoslovenskog pevačkog saveza u Beogradu i Sveslovenskog pevačkog saveza u Pragu. Ostala dela: &quot;Antologija jugoslovenske misli i narodnog jedinstva&quot;, &quot;Latinska paleografija&quot;, &quot;Vatikan i Jugoslavija&quot;, &quot;Scriptura Beneventana&quot;, &quot;Evangeliarium Spalatense&quot;, &quot;Masarik i Jugosloveni&quot;, &quot;Iz rimske književnosti&quot;, &quot;Sveslovenska misao&quot;, &quot;Dva antipoda&quot;, &quot;Franjo Rački&quot;, &quot;Valtazar Bogi&scaron;ić i Franjo Rački&quot;, &quot;Nikola Vulić, naučnik i čovek&quot;. 1890 - Rođen je Dragoslav Stojanović, srpski slikar, karikaturista i novinar. Bio je saradnik lista &quot;O&scaron;i&scaron;ani jež&quot;, autor je poznatog zaglavlja s ježom koji se ogleda u ogledalu. U međuratnom periodu radi u beogradskom listu &quot;Vreme&quot; i predaje dekorativno slikarstvo na Umetničkoj &scaron;koli u Beogradu. Godine 1942. nakon povratka iz logora u Nirnbergu, radi u listu Nedićeve vlade &quot;Novo vreme&quot;. Streljan je 1945. zbog plakata &quot;Majko Srbijo pomozi&quot; koji je vlada Milana Nedića, naručila kako bi uticala na javnost Srbije s ciljem zbrinjavanja izbeglica iz usta&scaron;ke Hrvatske, &scaron;to je okarakterisano kao saradnja &quot;na polju propagande sa nemačkim fa&scaron;ističkim okupatorom&quot;. Okružni sud u Beogradu 2007. doneo je Odluku o njegovoj rehabilitaciji. 1897 - Rođen je nemački političar i ekonomista Ludvig Erhard, zapadnonemački kancelar od 1963. do 1966, glavni arhitekta privrednog oporavka i uspona Zapadne Nemačke posle Drugog svetskog rata. 1899 - Na Filipinima je izbila pobuna protiv SAD, koje su odbile da daju nezavisnost toj biv&scaron;oj &scaron;panskoj koloniji. U vreme &Scaron;pansko-američkog rata, vođa filipinskog revolucionarnog pokreta general Emilio Aginaldo proglasio je nezavisnost u julu 1898. &scaron;to su SAD ignorisale kad im je &Scaron;panija prepustila tu pacifičku ostrvsku zemlju sporazumom u Parizu u decembru 1898. Filipini su stekli nezavisnost tek 1946.1900 - Rođen je francuski pisac Žak Anri Mari Prever, nazvan &quot;pesnik Pariza&quot;. Počeo je pod uticajem nadrealista, ali je vremenom izgradio originalan izraz jednostavne i sažete forme. Njegovu poeziju karakteri&scaron;e revolt, mladalački cinizam, ismevanje autoriteta. Napisao je vi&scaron;e poetskih scenarija, možda najlep&scaron;ih u francuskoj kinematografiji, za filmove režisera Marsela Karnea &quot;Obala u magli&quot;, &quot;Hotel Sever&quot;, &quot;Dan se rađa&quot;, &quot;Ljubavnici iz Verone&quot;, &quot;Deca raja&quot;, &quot;Vrata noći&quot;. Dela: zbirke pesama &quot;Reči&quot;, &quot;Veliki prolećni bal&quot;, &quot;Ki&scaron;a i lepo vreme&quot;. 1901 - Umro je srpski pisac, novinar i advokat Svetozar Miletić, vođa Srba u Vojvodini u borbi za nacionalna prava u Austrougarskoj, borac za liberalne reforme i nepomirljivi protivnik klerikalizma. Bio je pokretač i vodeća ličnost Ujedinjene omladine srpske, potom osnivač i vođa Srpske narodne slobodoumne stranke. Gimnaziju je pohađao u Novom Sadu, Modri i Požunu (sada Bratislava), a Pravni fakultet u Beču, gde je doktorirao 1854. Već na studijama imao je značajnu ulogu među panslavističkom omladinom. Prvi put je za poslanika Srpskog crkvenog sabora izabran 1864. a za poslanika u Hrvatsko-slavonskom i Ugarskom saboru 1865. Kao istaknuti srpski nacionalista osuđen je 1870. na godinu dana zatvora, a 1876. ponovo je uhap&scaron;en i posle godinu i po dana u istražnom zatvoru osuđen na pet godina robije za veleizdaju. Mada se posvetio političkoj borbi, pisao je i pesme - najznačajnija je &quot;Spasova noć&quot;, a najpoznatija &quot;Već se srpska zastava svuda vije javno&quot;. Literarni rad počeo je slobodarskim stihovima u časopisu &quot;Slavjanka&quot;, čiji je bio urednik i izdavač. Bio je prvi urednik lista &quot;Zastava&quot;, koji je okupljao brojne srpske pisce i nacionalne radnike tog doba. 1902 - Rođen je američki pilot Čarls Ogastas Lindberg, koji je prvi preleteo Atlantski okean. Avionom &quot;Duh Sent Luisa&quot; u maju 1927. preleteo je za 33 časa i 32 minuta 5.856 kilometara od Njujorka do Pariza, &scaron;to je pravi podvig jer tada nije bilo ni radara ni sigurnih radio-veza. Posle otmice i ubistva njegovog sina Čarlsa 1932, u SAD je donesen tzv. Lindbergov zakon kojim je za otmicu predviđena smrtna kazna. Po dolasku na vlast u Nemačkoj Adolfa Hitlera, javno je ispoljavao simpatije za nacizam i protivio se ulasku SAD u Drugi svetski rat protiv Sila osovine. 1904 - Japanska ratna mornarica blokirala je rusku dalekoistočnu luku Port Artur, &scaron;to je bio uvod u Rusko-japanski rat, koji je četiri dana kasnije započeo Japan bez objave rata. 1908 - Rođen je srpski slikar Predrag Peđa Milosavljević, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Studirao je prava u Subotici, a zatim bio u diplomatskoj službi u Parizu, Madridu, Londonu. Međunarodnu reputaciju je stekao 1937. na izložbi u Parizu na kojoj je dobio &quot;Gran pri&quot;. Napisao je eseje &quot;Između trube i ti&scaron;ine&quot; i dramu &quot;Zopir&quot;. 1927 - Umro je serdar Janko Vukotić. Kao načelnik &scaron;taba crnogorske Vrhovne komande, komandovao je 1915. Sandžačkom vojskom, i verovatno je presudno uticao na pobedu u bici kod Mojkovca. Bio je pristalica ujedinjenja Srba u jednu državu i protivio se Nikoli Petroviću i njegovoj politici uperenoj protiv ujedinjenja Srba. 1930 - Rođen je srpski pisac Borislav Pekić, romansijer sa izrazitim smislom za suptilno nijansiranje, psiholo&scaron;ku i dru&scaron;tvenu analizu, prožetu ironičnim odnosom prema svetu. Zbog pripadnosti ilegalnoj organizaciji &quot;Savez demokratske omladine Jugoslavije&quot; posle Drugog svetskog rata, proveo je nekoliko godina na robiji. Jedan je od osnivača obnovljene Demokratske stranke 1989. godine. Dela: romani &quot;Vreme čuda&quot;, &quot;Hodoča&scaron;će Arsenija Njegovana&quot;, &quot;Uspenje i sunovrat Ikara Gulbekijana&quot;, &quot;Kako upokojiti vampira&quot;, &quot;Zlatno runo&quot;, &quot;Atlantida&quot;, &quot;Novi Jerusalim&quot;, &quot;Argonauti&quot;, &quot;Pisma iz tuđine&quot;, &quot;Godine koje su pojeli skakavci&quot;, &quot;Besnilo&quot;, drame &quot;Kako zabaviti gospodina Martina&quot;, &quot;Na ludom belom kamenu&quot;, scenario za film &quot;Dan četrnaesti&quot;. 1931 - Rođena je Izabela Peron, predsednik Argentine od 1974. do 1976. Na položaju &scaron;efa države nasledila je preminulog supruga Huana Perona. Prethodno je 1973. postala potpredsednik Argentine, s vlasti je zbačena vojnim udarom, posle čega je na osnovu odluke vojne hunte bila u zatvoru od 1976. do 1981. 1938 - Pripremajući se za rat, Adolf Hitler je preuzeo resor ministra rata Nemačke, a za &scaron;efa diplomatije imenovao je Joahima fon Ribentropa. 1940 - Sovjetske trupe probile su front u Kareliji, u Sovjetsko-finskom ratu, započetom u novembru 1939. Finci su u početku imali uspeha, ali je rat posle prodora u Kareliju okončan porazom Finske. Mirovnim ugovorom potpisanim u martu 1940. u Moskvi, sovjetsko-finska granica je ispravljena na &scaron;tetu Finske. U ratu je poginulo 48.000 sovjetskih i 32.000 finskih vojnika. 1945 - Sovjetski lider Staljin, predsednik SAD Frenklin Ruzvelt i britanski premijer Vinston Čerčil otpočeli su u dvorcu Livadija, u Jalti na Krimu, osmodnevne razgovore o uređenju sveta posle Drugog svetskog rata. Postignuta je saglasnost o formiranju Ujedinjenih nacija, razoružanju Nemačke i njenoj podeli na okupacione zone, iskorenjivanju nacizma i izvođenju ratnih zločinaca pred sud. Sporazumeli su se i da nova jugoslovenska vlada bude sastavljena na osnovu sporazuma Josipa Broza Tita lidera Partizanskog pokreta otpora i predsednika izbegličke kraljevske vlade u Londonu Ivana &Scaron;uba&scaron;ića. 1946 - Predsednik vlade Srbije u Drugom svetskom ratu, pod okupacijom, general Milan Nedić je, prema zvaničnoj verziji, izvr&scaron;io samoubistvo tokom istražnog postupka. U međuratnom periodu nalazio se na mestu načelnika General&scaron;taba i ministra vojske i mornarice, a u vreme invazije Nemačke komandovao je Trećom grupom armija. Njegova uloga se različito tumači u istoriografiji, od teze da je bio izdajnik u službi okupatora,do teze da je u pitanju tragična figura, čovek koji je svesno žrtvovao ugled preuzev&scaron;i funkciju &scaron;efa vlade u okupiranoj zemlji kako bi, koliko je to moguće, ublažio tragediju srpskog naroda. Nesumnjivo je da su organi njegove vlade u najtežim uslovima zbrinuli one koji su izbegli od hrvatskih usta&scaron;kih zločina u &quot;Nezavisnoj Državi Hrvatskoj&quot;, kao i sa drugih okupiranih teritorija, ukupno vi&scaron;e stotina hiljada lica. Učestvovao je u oslobodilačkim ratovima koje je vodila Srbija 1912-1918. i iz njih je iza&scaron;ao kao veoma ugledan. Dela: &quot;Srpska vojska i solunska ofanziva&quot;, &quot;Srpska vojska na albanskoj golgoti&quot;, &quot;Kralj Aleksandar I ujedinitelj&quot;. 1948 - Cejlon, sada&scaron;nja &Scaron;ri Lanka, dobio je samoupravu u okviru Britanskog komonvelta. 1961 - U Angoli je oslobodilački pokret počeo borbu protiv portugalskih kolonijalnih vlasti. Režim u Lisabonu odgovorio je o&scaron;trom represijom. Angola je bila portugalski posed od 1483. a stekla je nezavisnost 1975. 1966 - Prilikom pada japanskog putničkog aviona tipa &quot;Boing 727&quot; u Tokijski zaliv, poginule su 133 osobe, putnici i članovi posade. 1972 - Velika Britanija i devet drugih zemalja priznale su Istočni Pakistan kao nezavisnu državu Banglade&scaron;. 1974 - Grenada je stekla nezavisnost u okviru Britanskog komonvelta. 1976 - Prilikom zemljotresa u Gvatemali čak milion i po lica je ostalo je bez krova nad glavom, a 23.000 je poginulo. 1976 - Glavni grad Mozambika (biv&scaron;a Portugalska Istočna Afrika) Lorenso Marke&scaron; preimenovan je u Maputo. 1978 - Džunijus Džajavordene preuzeo je dužnost prvog predsednika &Scaron;ri Lanke. 1980 - Umro je srpski slikar Stojan Aralica, član Srpske akademije nauka i umetnosti, majstor sa izrazitim osećanjem za boju. Posle studija u Minhenu, Rimu i Parizu, proputovao je &Scaron;paniju, severnu Afriku i Italiju i dugo je živeo u Parizu, a od 1948. u Beogradu. Najče&scaron;će je slikao predele i mrtvu prirodu, u početku pod uticajem minhenske &scaron;kole i pariske &scaron;kole Andre Lota, da bi potom izgradio stil na iskustvima postimpresionizma, stvarajući slike koje odlikuje nagla&scaron;eno osećanje za boju i prozračna atmosfera. U poslednjoj fazi približio se apstrakciji. 1989 - U oružanoj pobuni oboren je diktator Paragvaja Alfredo Stresner, koji je vladao 35 godina, duže od bilo koga u 20. veku u nekoj od južnameričkih država. U pobuni je poginulo vi&scaron;e od 300 osoba, mahom vojnika. Predsednik Paragvaja postao je general Andres Rodrigez, blizak Stresnerov saradnik. 1990 - U napadu iz zasede na autobus sa izraelskim turistima, islamski teroristi ubili su u Egiptu devet turista i dvojicu egipatskih policajaca i ranili 20 lica. 1992 - Trupe lojalne predsedniku Venecuele Karlosu Andresu Peresu ugu&scaron;ile su poku&scaron;aj vojnog udara. 1997 - U sudaru dva vojna izraelska helikoptera tipa &quot;Ć- 53 sikorski&quot; poginula su 73 vojnika. 2003 - Poslanici Veća republika i Veća građana Skup&scaron;tine Savezne Republike Jugoslavije usvojili su Ustavnu povelju Državne zajednice Srbija i Crna Gora, čime je SRJ pretvorena u znatno labaviju Državnu zajednicu, koja se pokazala kao kratkotrajna. 2003 - Umro je Stefan Boca, episkop Srpske pravoslavne crkve, profesor bogoslovlja i crkveni pisac. Bio je profesor Bogoslovije Svetog Save u manastiru Rakovica, a potom nastavlja studije na Koledžu Svetog Avgustina u Kenterberiju, gde ga je zatekao izbor za episkopa dalmatinskog. Podigao je i obnovio desetine hramova srpske crkve, otvorio bogosloviju u manastiru Krka, napisao, objavio, preveo i publikovao niz važnih dela: &quot;Katihizis Istočne Pravoslavne Crkve&quot;, &quot;Pravoslavna Dalmacija&quot; N. Mila&scaron;a, &quot;Manastir Krupa 1317-1967&quot;, &quot;Dalmatinski episkop Simeon Končarević i njegovo doba&quot;, &quot;Dalmatinska Lazarica i pravoslavni Kosovljani&quot;, &quot;Osam vekova Studenice&quot;. Jedan je od najzaslužnijih za podizanje nove zgrade Bogoslovskog fakulteta u Beogradu. Bio je aktivan i cenjen u svetskim ekumenskim krugovima. 2005 - Italijanska novinarka Đulijana Zgrena, dopisnica italijanskih dnevnih novina &quot;Il Manifesto&quot; oteta je u centru Bagdada. Oslobođena je 3. marta, ali je 4. marta, na putu do aerodroma, na auto u kojem se nalazila pucala američka patrola. Zgrena je ranjena, a italijanski agent tajne službe Nikola Kalipari je, &scaron;titeći je, poginuo. 2005 - Julija Timo&scaron;enko, jedan od lidera &quot;narandžaste revolucije&quot; postala je prva žena predsednik vlade Ukrajine. 2006 - Umrla je Beti Fridan, koja je svojom knjigom &quot;Ženska mistika&quot; postavila temelje modernog feminističkog pokreta. Osnovala je Nacionalnu organizaciju za žene. Umrla je na svoj rođendan, u 85. godini. 2022 - Preminula je Vesna Malohodžić, glumica. Diplomirala je na Pozori&scaron;noj akademiji u Beogradu. Karijeru je započela 1968. ostvariv&scaron;i brojne, zapažene uloge, u najboljim danima onda&scaron;nje TV Beograd. Upamćena je po serijama &quot;Kuda idu divlje svinje&quot;, &quot;Vruć vetar&quot;, &quot;Izdanci iz opaljenog grma&quot;, &quot;Dimitrije Tucović&quot;, &quot;Vi&scaron;e od igre&quot;, &quot;Slom&quot;, &quot;Vuk Karadžić&quot;. Za ulogu kneginje Sare Karapandžić u seriji &quot;Vuk Karadžić&quot;, osvojila je Gran pri Evrope za najbolje TV ostvarenje 1988. godine. Dobitnica je i glavne nagrade za žensku ulogu u TV filmu &quot;Roman o kontrabasu&quot; na festivalu u Montreu. 2023 - U Nju Hemp&scaron;iru, SAD, zabeleženo je rekordnih minus 77 stepeni po Celzijusovoj skali. Kontinentalni deo SAD pogodio je najhladniji ikada zabeležen talas. Gotovo 100 miliona ljudi u Severnoj Americi, najvi&scaron;e na severoistoku SAD i Kanade, na&scaron;lo se na udaru arktičkih temperetaura. 2025 - U gradu Orebro, &Scaron;vedska, dogodila se pucnjava u kampusu obrazovnog centra. Napadač je koristeći automatsko oružje i nož usmrtio 10 osoba a jo&scaron; &scaron;est je povređeno odnosno ranjeno. 2025 - Predsednik SAD Donald Tramp najavio je mogućnost preuzimanja pojasa Gaze, koji bi potom bio pretvoren turističku zonu, po&scaron;to se Palestinci presele.

Na današnji dan, 4. februar

0 Komentari