Na današnji dan, 1. februar

1328 &ndash; Umro je francuski kralj &Scaron;arl IV Lepi, poslednji direktni potomak dinastije Kapet na prestolu Francuske, koji je ujedno bio i kralj Navare, kao &Scaron;arl I. Tokom vladavine od 1322. reformisao je administraciju u nastojanju da ojača monarhiju, a 1327. je sklopio mir sa Engleskom.1709 &ndash; &Scaron;kotski mornar Aleksander Selkirk (Selkrejg), izbavljen je s pustog pacifičkog ostrva na koje je 1704. prispeo posle brodoloma. Njegova životna priča inspirisala je Danijela Defoa da napi&scaron;e roman &quot;Robinzon Kruso&quot;.1748 &ndash; Novi Sad dobio je status slobodnog kraljevskog grada ukazom austrijske carice Marije Terezije. Grad je tada nazvan Neoplanta. Srbi su ga nazivali Novi Sad, &scaron;to je bukvalni prevod latinskog Neoplanta. Dana&scaron;nji Novi Sad izrastao je iz mostobrana koji je 1694. izgrađen nasuprot petrovaradinskoj tvrđavi. Oko mostobrana postupno se formiralo naselje civilnog stanovni&scaron;tva, uglavnom naseljeno Srbima. Svoje naselje nazivali su Petrovaradinski &scaron;anac, dok su ga drugi, po Srbima, nazivali Racka varo&scaron;. Već početkom 19. veka Novi Sad je bio najznačajnije gradsko sredi&scaron;te Srba uop&scaron;te. Postupno tokom 19. v. on će postati i veliki kulturni centar srpskog naroda. Svoj dana&scaron;snji značaj grad će postupno zadobiti posle oslobođenja i prisajedinjenja Vojvodine Srbiji 1918. Od 1929. bio je i sredi&scaron;te Dunavske Banovine.1790 &ndash; Prvi put je zasedao Vrhovni sud SAD, godinu dana po&scaron;to je osnovan.1793 &ndash; Revolucionarna Francuska je, nepune dve sedmice posle pogubljenja kralja Luja XVI, objavila rat Holandiji i Engleskoj (od 1801. Britanija).1840 &ndash; U američkom gradu Baltimor otvoren je prvi stomatolo&scaron;ki fakultet u svetu.1860 &ndash; Rođen je srpski filolog Milan Re&scaron;etar, član Srpske Kraljevske akademije, univerzitetski profesor slovenske filologije u Beču i Zagrebu. Proučavao je jezik starih spomenika, dijalekate i akcenate, posebno književnu i kulturnu istoriju rodnog Dubrovnika i bio je najbolji znalac starog dubrovačkog novca. Dela: na srpskom &ndash; izdanje &quot;Gorskog vijenca&quot;, &quot;Dubrovačka numizmatika&quot;, &quot;Nove dubrovačke povelje Stojanovićeva zbornika&quot;, &quot;Nik&scaron;a Zvijezdić, dubrovački kancelar XV veka&quot;, &quot;Najstariji dubrovački govor&quot;, &quot;Najstarija dubrovačka proza&quot;, &quot;Dubrovački zbornik od god. 1520.&quot;, &quot;Jezik Marina Držića&quot;, na nemačkom &ndash; &quot;Čakav&scaron;tina i njene nekada&scaron;nje i sada&scaron;nje granice&quot;, &quot;&Scaron;tokavski dijalekt&quot;, &quot;Dubrovački spomenici XIII&ndash;XV veka&quot;.1861 &ndash; Teksas se otcepio od SAD i priključio konfederaciji južnih američkih država.1874 &ndash; Rođen je je austrijski pisac Hugo fon Hofmanstal. Sarađivao je s Rihardom &Scaron;trausom, za čije je kompozicije pisao libreta. Dela: drame &quot;Ticijanova smrt&quot;, &quot;Luda i smrt&quot;, &quot;Malo svetsko pozorje&quot;, &quot;Bela lepeza&quot;, &quot;Elektra&quot;, &quot;Edip i Sfinga&quot;, &quot;Čovek&quot;, &quot;Salcbur&scaron;ko veliko svetsko pozorje&quot;, &quot;Kula&quot;, &quot;Ćudljiv gospodin&quot;, libreta &quot;Kavaljer s ružom&quot;,&quot;Arijadna na Naksu&quot;, &quot;Žena bez senke&quot;, pripovetka &quot;Bajka 672.noći&quot;, esej &quot;Pismo lorda Čendosa&quot;.1881 &ndash; Američki diplomata Džon Kason odgovorio srpskom ministru Hristiću da je njegova vlada &quot;sa velikim zadovoljstvom prihvatila kao izraz prijateljskih osećanja vlade Srbije njenu želju da u Beogradu ima predstavnika Sjedinjenih Američkih Država&quot;. Ovaj datum uzima se kao početak punih diplomatskih odnosa Srbije i SAD. Vlada Srbije je i ranije od 1879. imala počasnog konzula u Njujorku.1893 &ndash; Tomas Edison je u Vest Orindžu u Nju Džersiju otvorio prvi filmski studio u svetu. 1901 &ndash; Rođen je američki filmski glumac Klerk Gejbl. Igrao je u vi&scaron;e od 70 filmova: &quot;Istočni put&quot;, &quot;Slobodna du&scaron;a&quot;, &quot;Dogodilo se jedne noći&quot; (Oskar), &quot;Pobuna na brodu &#39;Baunti&#39;&quot;, &quot;Kinesko more&quot;, &quot;Prohujalo sa vihorom&quot;, &quot;San Francisko&quot;, &quot;Mogambo&quot;, &quot;Probni pilot&quot;, &quot;Učiteljevo mezimče&quot;, &quot;Neprilagođeni&quot;, &quot;Ljudi u belom&quot;.1904 &ndash; Island je stekao autonomiju, pod danskim suverenitetom.1908 &ndash; Republikanski zaverenici ubili su u Lisabonu portugalskog kralja Karlosa I i njegovog sina koji je trebalo da nasledi presto.1918 &ndash; U austrougarskoj floti u Boki Kotorskoj izbila je jedna od najvećih pobuna mornara u Prvom svetskom ratu. Topovski hitac s krstarice &quot;Sankt Georg&quot; označio je početak pobune vi&scaron;e od 6.000 mornara sa oko 400 brodova u Jadranu. Pobunjenici su tražili neodložno zaključenje mira, demobilizaciju, pravo naroda u Austrougarskoj na samoopredeljenje, pobolj&scaron;anje uslova rada na brodovima i amnestiju za učesnike pobune. Ugu&scaron;ena je brutalno.1922 &ndash; Rođena je italijanska operska pevačica Renata Tebaldi, jedan od najvećih lirskih soprana 20. veka. Najpoznatija je po velikim rolama u operama Đuzepea Verdija i Đakoma Pučinija.1922 &ndash; Rođena je Sofija Soja Jovanović, srpski filmski, pozori&scaron;ni i televizijski režiser. Jedan je od osnivača Akademskog pozori&scaron;ta u Beogradu 1944. Za vi&scaron;e od pola veka rada režirala je pedesetak predstava u pozori&scaron;tima &scaron;irom biv&scaron;e Jugoslavije. Kao prva žena filmski režiser kod nas snimala je komedije po delima Branislava Nu&scaron;ića, Stevana Sremca, Jovana Sterije Popovića, Branka Ćopića. Njen film &quot;Pop Ćira i pop Spira&quot; prvi je srpski (i jugoslovenski) igrani film u boji. Drugi filmovi: &quot;Sumnjivo lice&quot;, &quot;Diližansa snova&quot;, &quot;Dr&quot;, &quot;Put oko sveta&quot;, &quot;Orlovi rano lete&quot;, &quot;Pusti snovi&quot;, &quot;Silom otac&quot;.1924 &ndash; Prva laburistička vlada Velike Britanije priznala je Sovjetski Savez, &scaron;to je doprinelo slamanju diplomatske izolacije te zemlje.1931 &ndash; Rođen je Boris Jeljcin, prvi predsednik Rusije posle raspada Sovjetskog Saveza &ndash; od 1991. do kraja decembra 1999. Rođen je u selu Butka, u Talickom rejonu Sverdlovske oblasti. Uralski politehnički fakultet sa zvanjem inženjera građevine zavr&scaron;io je 1955. Od 1976. do 1985. godine bio je prvi sekretar Sverdlovskog oblasnost komiteta KP. Od 1978. do 1989. je deputat Vrhovnog Sovjeta, a od 1984. do 1985. i od 1986. do 1988. član je Prezidijuma Vrhovnog Sovjeta. Član CK bio je od 1981. do 1990. Autor je knjiga &quot;Ispovest na zadatu temu&quot;, &quot;Zapisi predsednika&quot; i &quot;Predsednički maraton&quot;.1942 &ndash; Vođa norve&scaron;kih nacista Vidkun Kvisling postao je u Drugom svetskom ratu u okupiranoj Norve&scaron;koj predsednik marionetske vlade.1946 &ndash; Norve&scaron;ki diplomata Trigve Li izabran je za prvog generalnog sekretara Ujedinjenih nacija.1946 &ndash; Mađarska je progla&scaron;ena republikom, s predsednikom Zoltanom Tildijem i premijerom Ferencom Nađom. U međuratnom periodu Mađarska je bila kraljevina ali bez dinastije, otuda je grof Horti vr&scaron;io funkciju regenta.1950 &ndash; U Beogradu je osnovan Železnički muzej, prvi takav u Jugoslaviji, za javnost je otvoren u aprilu 1953. Muzej je sme&scaron;ten u reprezentativnu zgradu izgrađenu u međuratnom periodu za ministarstvo saobraćaja Kraljevine Jugoslavije.1958 &ndash; Progla&scaron;eno je ujedinjenje Egipta i Sirije i zajednička država je nazvana Ujedinjena Arapska Republika.1966 &ndash; Umro je američki filmski glumac i režiser Baster Kiton, koji je uvek glumio usamljenog čoveka, predodređenog sudbinom da se bori protiv svih. Činio je to virtuozno, kamenog lica, dovodeći do savr&scaron;enstva jedinstvo gesta, mimike i situacije. Pojavom zvučnog filma publika mu je okrenula leđa, ali je ponovo postao popularan kad su njegovi nemi filmovi ozvučeni. Filmovi: &quot;General&quot;, &quot;Na&scaron;e gostoprimstvo&quot;, &quot;Navigator&quot;, &quot;&Scaron;erlok mlađi&quot;, &quot;Snimatelj&quot;, &quot;Bulevar sumraka&quot;, &quot;Svetla pozornice&quot;.1974 &ndash; U požaru koji je zahvatio novoizgrađeni soliter u brazilskom grado Sao Paolo poginulo je vi&scaron;e od 220 osoba.1979 &ndash; Iranski verski vođa ajatolah Ruholah Homeini vratio se u zemlju iz Pariza posle 15 godine izgnanstva, mahom u Iraku. Time je nastupila nova faza islamske revolucije kojom je u Iranu uspostavljena islamska teokratija.1982 &ndash; Progla&scaron;ena je konfederacija Senegambija, nastala udruživanjem zapadnoafričkih država Senegal i Gambija. Ova zajednica prestala je da postoji 30. septembra 1989.1991 &ndash; U zemljotresu koji je pogodio pogranične oblasti Avganistana i Pakistana poginulo je vi&scaron;e od 1.200 ljudi.1992 &ndash; Objavljen je Memorandum jugoslovenske vlade o zločinu genocida u Hrvatskoj i skrnavljenju spomen&ndash;područja Jasenovac u kojem je predloženo da UN utvrde činjenice i na osnovu toga preduzmu mere prema hrvatskim vlastima, ali je zahtev ignorisan.1992 &ndash; Vlada Republike Srpske Krajine odbacila je plan Sajrusa Vensa, i ostala je pri zahtevu da mirovne snage UN budu angažovane samo na liniji sukoba. Sledećeg dana Predsedni&scaron;tvo SFRJ prihvatilo je Vensov plan, a potpisao ga je i predsednik Skup&scaron;tine RSK, &scaron;to je dve sedmice potom potvrdila Skup&scaron;tina RSK.1994 &ndash; Preminuo je Radovan Samardžić, srpski istoričar, akademik, univerzitetski profe&scaron;or. Osnovnu i srednju skolu zavr&scaron;io je u rodnom Sarajevu. Diplomirao je na grupi za istoriju Filozofskog fakulteta u Beogradu 1949. gde je potom pro&scaron;ao sva univerzitetska zvanja na katedri za Op&scaron;tu istoriju novog veka. Usavr&scaron;avao se i u Parizu (1957&ndash;1958) kod čuvenog Fernana Brodela proučavajući pro&scaron;lost Sredozemlja, a potom u Institutu za evropsku istoriju u Majncu (1967&ndash;1968). Bio je dekan Filozofskog fakulteta, član SANU, direktor Balkanolo&scaron;kog instituta, predsednik Srpske književne zadruge, glavni urednik Jugoslovenskog istorijskog časopisa. Najvi&scaron;e se bavio pro&scaron;lo&scaron;ću srpskih zemalja od XVI do XX veka a posebno kulturnom istorijom Dubrovnika i istorijom Turske. Učestvovao je u izradi niza sintetičkih dela iz pro&scaron;losti Srba i srpskih zemalja. Bavio se i nekom vrstom filozofije istorije. Posedovao je redak literarni dar uočljiv i u njegovim naučnim radovima. Dela: &quot;Veliki vek Dubrovnika&quot;, &quot;Sulejman i Rokselana&quot;, &quot;Mehmed pa&scaron;a Sokolović&quot;, &quot;Osman&quot;, &quot;Ideje za srpsku istoriju&quot;, &quot;Pisci srpske istorije&quot;.1995 &ndash; Poplave u Holandiji naterale su oko 250.000 osoba da napusti domove, u najvećem egzodusu u istoriji te zemlje.1996 &ndash; Predsednik Žak &Scaron;irak objavio je da je Francuska okončala nuklearne probe &quot;jednom zauvek&quot;.2000 &ndash; Ultradesničarska Slobodarska stranka Jerga Hajdera i Narodna partija Volfganga &Scaron;isela postigle su dogovor o koaliciji, uprkos upozorenjima ostalih 14 zemalja Evropske unije i SAD da će ulazak u vladu Hajderove partije, kojoj je pripisano koketiranje s neonacizmom, ksenofobičnost i diskriminacija manjina, neizbežno proizvesti neprijatne posledice za Austriju.2003 &ndash; Pri povratku na Zemlju iz misije koja je trajala 16 dana, američki svemirski &scaron;atl &quot;Kolumbija&quot; zapalio se i raspao iznad Teksasa 15 minuta pre planiranog sletanja. Poginulo je svih sedam članova posade, uključujući dve žene i prvog Izraelca astronauta.2004 &ndash; U metežu tokom muslimanskog obreda kamenovanja u dolini Mina, nedaleko od Meke, kada hodočasnici trećeg dana hadžiluka kamenuju stubove koji simbolizuju Satanu, poginuo je najmanje 251 hodočasnik.2004 &ndash; U prostorijama dve kurdske partije u Erbilu, na severu Iraka, dvojica islamskih terorista-samoubica usmrtila su najmanje 117 ljudi.2007 &ndash; Umrla je Adelaida Tambo, borac protiv apartheida. &quot;Mama Tambo&quot;, kako su je zvali, bila je među vodećim članovima Afričkog nacionalnog kongresa (ANC). Bila je i borac za ženska prava,kao i predstavnik Afričkog nacionalnog kongresa u prvoj demokratski izabranoj vladi Južnoafričke Republike.2008 &ndash; U dve odvojene eksplozije, na bagdadskim pijacama, koje su izvele žene bomba&scaron;i-samoubice, poginulo je 99 a povređeno je najmanje 145 lica.2012 &ndash; U neredima nakon zavr&scaron;etka fudbalske utakmice u egipatskom gradu Port Said 73 osobe su poginule a oko 1.000 je povređeno.2012 &ndash; Preminula je poljska pesnikinja i dobitnica Nobelove nagrade Vislava &Scaron;imborska.2017 &ndash; Sastanak delegacija Beograda i Pri&scaron;tine u Briselu, u okviru dijaloga dve strane na najvi&scaron;em nivou, zavr&scaron;en je bez rezultata.2017 &ndash; U Bukure&scaron;tu je tokom masovnih demonstracija u kojima je učestvovalo vi&scaron;e od 100.000 građana do&scaron;lo do sukoba s policijom. Nemiri, započeti prethodnog dana, usledili su po&scaron;to je vlada objavila dekret kojim se umanjuju kazne za korupciju.2021 &ndash; U Mjanmaru je izvr&scaron;en državni udar. Novouspostavljena vojna uprava, na čelu s generalom Min Aung Hlaingom, proglasila je odmah vanredno stanje, a čelnici dotadasnje vlade su pohap&scaron;eni. Kao povod za puč navedene su mahinacije tokom izbora održanih prethodne godine u toj zemlji.Novi Sad danas obeležava Dan Grada &ndash; ovaj datum usvojen je u znak sećanja na 1. februar 1748. kada je novosadskoj varo&scaron;i dodeljen status Slobodnog kraljevskog grada. Povodom Dana Grada, Skup&scaron;tina Novog Sada dodeljuje, svake godine, Februarsku nagradu za najznačajnija dela i dostignuća građana Novog Sada.

Na današnji dan, 1. februar

0 Komentari