Na današnji dan, 27. januar

1236 - Umro je Sveti Sava, prvi arhiepiskop Srpske crkve. Za&scaron;titnik srpske države, najpo&scaron;tovaniji srpski svetitelj. Svetovno ime bilo mu je Rastko. Najmlađi sin velikog župana Stefana Nemanje, oti&scaron;ao je veoma mlad oko 1192. u Svetu Goru gde se zamona&scaron;io u ruskom manastiru Sveti Pantelejmon. Nakon očeve smrti 1200. s bratom, kraljem Stefanom Prvovenčanim (od 1217.) usmeravao je džavni brod Srbije. U Nikeji je 1219. od vizantijskog cara Teodora I Laskarisa i vaseljenskog patrijarha Manojla I Haritopula izdejstvovao autokefalnost (samostalnost) srpske crkve i srpsku arhiepiskopiju, za čije je sredi&scaron;te odredio manastir Žiču. Napisao je manastirske tipike (mona&scaron;ki ustavi) - Karejski, Hilandarski i Studenički. Prevodio je sa grčkog i posrbio važne pravno-teolo&scaron;ke tekstove kao &scaron;to su &quot;Zakonopravilo&quot; (Krmčija od krma-upravljanje) - &scaron;to je prevod Justinijanove &quot;&Scaron;este novele&quot;. Taj važan pravni spomenik koji određuje odnose Crkve i države putem takozvane simfonije, tek sa srpskog je preveden na jezike drugih pravoslavnih naroda. Bio je neobično ve&scaron;t i u državno-diplomatskim poslovima - 1208. u manastiru Studenica nad očevim telom, koje je preneo sa Svete Gore, izmirio je braću Vukana i Stefana i tako je zaustavio građanski rat u Srbiji. Njegove mo&scaron;ti su iz tada&scaron;nje bugarske prestonice Trnovo, gde je umro na povratku iz Jerusalima u Srbiju, prenete i sahranjene u manastiru Mile&scaron;eva 6. maja 1237. Kult Svetog Save veoma je snažan kod svih pravoslavnih naroda. Njegove mo&scaron;ti zbog ogromnog po&scaron;tovanja koje su uživale, ne samo kod pravoslavnih Srba, spalio je Sinan Pa&scaron;a 1594. na Vračaru, tada pored Beograda. Na tom mestu nalazi se dana&scaron;nji velelepni hram posvećen Svetom Savi. U delu &quot;Život Gospodina Nemanje&quot; (Sveti Simeon) prikazao je život svoga oca, između ostalog i kako je zajedno s njim, u junu 1198. od vizantijskog cara Aleksija III Anđela izdejstvovao dozvolu da na Svetoj Gori podigne srpski manastir. Hilandar je ubrzo postao centar srpskog duhovnog i intelektualnog stvarala&scaron;tva, unekoliko on je to i danas.1756 - Rođen je austrijski kompozitor Volfgang Amadeus Mocart, jedan od najgenijalnijih muzičkih stvaralaca u istoriji. Bio je &quot;čudo od deteta&quot;: u &scaron;estoj godini je napisao prvu kompoziciju, u osmoj sonatu, a u 12. operu pod nazivom &quot;Jednostavna prevara&quot;. Napisao je oko 600 dela: opere &quot;Figarova ženidba&quot;, &quot;Čarobna frula&quot;, &quot;Otmica iz Seraja&quot;, &quot;Don Đovani&quot;, &quot;Tako čine sve&quot;, &quot;Idomeneo&quot;, &quot;Jednostavna prevara&quot;, simfonije &quot;Hafner simfonija&quot;, &quot;Lincerska simfonija&quot;, &quot;Pra&scaron;ka simfonija&quot;, &quot;Simfonija u g-molu&quot;, &quot;Jupiter simfonija&quot;, &quot;Rekvijem&quot;, &quot;Mala noćna muzika&quot;.1775 - Rođen je nemački filozof Fridrih Vilhelm &Scaron;eling, s Kantom, Fihteom i Hegelom tvorac nemačkog idealizma. Dela: &quot;Ideje za filozofiju prirode&quot;, &quot;O svetskoj du&scaron;i&quot;, &quot;Prvi nacrt sistema prirodne filozofije&quot;, &quot;Transcendentalni idealizam&quot;, &quot;Predavanja o filozofiji umetnosti&quot;, &quot;Izlaganje mog sistema filozofije&quot;, &quot;Bruno ili o prirodnom i božanskom principu stvari&quot;, &quot;Filozofija i religija&quot;, &quot;Istraživanje su&scaron;tine ljudske slobode&quot;, &quot;Filozofija mitologije&quot;.1832 - Rođen je engleski pisac, matematičar, Luis Kerol. Pravo ime bilo mu je Čarls Latvidž Dodžson. Negovu prozu odlikuju humor kao i fantastika, po čemu je blizak potonjem nadrealizmu. Dela: &quot;Alisa u zemlji čuda&quot;, &quot;Kroz ogledalo&quot;.1859 - Rođen je nemački car i pruski kralj Fridrih Vilhelm II Viktor Albert, tvorac politike prodora na istok i izazivač niza vojno diplomatskih kriza, uključujući objavu rata Srbiji 1914. čime je započeo Prvi svetski rat. Na presto Nemačkog carstva je stupio 1888. a 1918. je, posle poraza Nemačke, primoran da abdicira i pobegne u Holandiju, koja je odbila da ga izruči saveznicima s ciljem suđenja zbog ratnih zločina.1864 - Knez Mihajlo Obrenović ukinuo je Dru&scaron;tvo srbske slovesnosti, zbog primanja u članstvo Garibaldija, Černi&scaron;evskog i Hercena. 1865 - &Scaron;panija je priznala nezavisnost Perua.1885 - Rođen je američki kompozitor Džerom Kern, otac mjuzikla. Njegova opereta &quot;Ploveće pozori&scaron;te&quot; jedna je od najboljih u istoriji pozori&scaron;ta SAD. Komponovao je i filmsku muziku.1901 - Umro je italijanski kompozitor Đuzepe Verdi, uz Riharda Vagnera najistaknutiji romantičarski operski stvaralac 19. veka. Prve opere stvarao je u duhu ideja nacionalnog pokreta (rizorđimento) dok su kasnija dela vrhunac italijanskog romantizma. Dela: opere &quot;Nabuko&quot;, &quot;Travijata&quot;, &quot;Trubadur&quot;, &quot;Rigoleto&quot;, &quot;Bal pod maskama&quot;, &quot;Moć sudbine&quot;, &quot;Don Karlos&quot;, &quot;Aida&quot;, &quot;Otelo&quot;, &quot;Falstaf&quot;. 1910 - Rođen je Edvard Kardelj, dugogodi&scaron;nji funkcioner SFRJ i jedan od najbližih saradnika Josipa Broza Tita, teoretičar samoupravljanja. Važio je za intelektualnog arbitra unutar KPJ/SKJ.1916 - U Berlinu je osnovana revolucionarna organizacija &quot;Savez Spartaka&quot;, preteča Komunističke partije Nemačke, osnovane u decembru 1918.1919 - Umro je mađarski pisac Endre Adi, čija je poezija označila prelom u modernoj mađarskoj lirici. Dela: &quot;Nove pesme&quot;, &quot;Krv i zlato&quot;, &quot;Na kolima Ilije Gromovnika&quot;, &quot;Voleo bih da me vole&quot;, &quot;Ko je mene video?&quot;, &quot;Na čelu mrtvih&quot;.1924 - Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca je u Rimu potpisala pakt o prijateljstvu i saradnji sa Italijom i sporazum kojim je Fiume (Rijeka) pripojena Italiji.1926 - Engleski pronalazač Džon Logi Berd u Londonu je prvi put javno demonstrirao televiziju.1934 - Rođen je Sava Babić, srpski pisac, prevodilac, profesor. Bio je univerzitetski profesor, stručnjak za mađarsku kulturu i jezik. Osnivač je katedre za hungarologiju na Filolo&scaron;kom fakultetu Univerziteta u Beogradu. Prevodio je &Scaron;andora Petefija, I&scaron;tvana Erkenja, Miklo&scaron;a Hubaja, Ota Tolnaja, Petera Esterhazija i brojne druge. Njegovi prevodi posebno Bele Hamva&scaron;a na srpski jezik, stekli su &scaron;iroku popularnost. Dela: &quot;U senci knjige&quot;, &quot;Kako smo prevodili Petefija&quot;, &quot;Ljubavni jadi mladog filozofa Đerda Lukača&quot;, &quot;Mađarska civilizacija&quot;, &quot;Granice i&scaron;ćezavaju, zar ne?&quot;, &quot;Milorad Pavić mora pričati priče&quot;.1942 - Umro je srpski slikar Petar Dobrović, majstor kolorita i jasnog ekspresivnog crteža. Njegove slike svedoče o snažnom temperamentu i impulsivnoj strukturi ličnosti. Slikarstvo je studirao u Budimpe&scaron;ti, a u rodnom Pečuju učestvovao je 1918. u vojnoj pobuni, posle koje je uhap&scaron;en, ali je pobegao iz zatvora. Mađarske vlasti su ga u odsustvu osudile na smrt. Bio je predsednik Baranjske srpsko-mađarske republike1921. Potom je živeo u Parizu, a zatim u Beogradu gde je bio profesor na Akademiji likovnih umetnosti.1942 - Dogodio se &quot;Igmanski mar&scaron;&quot; - kada je glavnina Prve proleterske brigade, tokom druge neprijateljske ofanzive, prepe&scaron;ačila 100 kilometara od Jahorine do Foče, preko Sarajevskog polja i planine Igman. Mar&scaron; u kojem je učestvovalo vi&scaron;e od 700 boraca, od kojih 50 ranjenih i bolesnih, trajao je oko 18 časova. Kroz dubok sneg, pri temperaturi od minus 32 stepena celzijusa, pri čemu su mnogi stradali a brojni su zbog promrzlina ostali invalidi.1944 - Komandant Lenjingradskog fronta, general Leonid Govorov objavio je da je Sovjetska armija porazila Nemce i potpuno oslobodila Lenjingrad. Tri miliona žitelja tog grada nalazilo se u blokadi od septembra1941. Tokom nemačke opsade 716.000 stanovnika Lenjingrada izgubilo je krov nad glavom, uni&scaron;teno je 526 &scaron;kola, 840 fabrika, 101 muzej i mno&scaron;tvo drugih znamenitih građevina, a na Piskarevskom groblju sahranjena je polovina gradskog stanovni&scaron;tva, od kojih je većina umrla od gladi.1945 - Sovjetske jedinice su oslobodile Au&scaron;vic, najveći nacistički koncentracioni logor u Drugom svetskom ratu. U logoru je ostalo oko 7.500 zatočenika koje Nemci u žurbi nisu stigli da pobiju. U gasnim komorama Au&scaron;vica ubijeno je, uključujući decu i žene, najmanje 1,1 milion ljudi, ogromnom većinom Jevreji. U logoru je ubijeno vi&scaron;e od 25.000 građana Jugoslavije.1964 - Francuska je uspostavila diplomatske odnose s Kinom.1967 - Pripremajući se za let na Mesec, trojica američkih astronauta poginula su u svemirskom brodu &quot;Apolo 1&quot;, u kojem je izbio požar.1967 - Sovjetski Savez, SAD i 60 drugih zemalja potpisalo je sporazum o zabrani nuklearnih eksperimenata u stratosferi.1969 - U Bagdadu je pogubljeno 14 osoba, među njima devet Jevreja, koje su iračke vlasti optužile da su izraelski &scaron;pijuni.1973 - U Parizu su ministri inostranih poslova SAD, Severnog Vijetnama, privremene revolucionarne vlade Južnog Vijetnama i Južnog Vijetnama potpisali ugovor o prestanku rata u Vijetnamu. Rat je ipak potrajao do kraja aprila 1975. i okončan je porazom SAD.1980 - Umro je srpski književnik, novinar, književni i pozori&scaron;ni kritičar Eli Finci. Posle Drugog svetskog rata bio je direktor &quot;Borbe&quot;, &quot;Nolita&quot;, Jugoslovenske knjige, Jugoslovenskog dramskog pozori&scaron;ta, glavni urednik časopisa &quot;Književnost&quot;. Dela: pozori&scaron;ne kritike u zbirkama &quot;Vi&scaron;e i manje od života I-V&quot;, &quot;Stvarnost i iluzije&quot;, studija &quot;Deni Didro&quot;, ogledi o Miroslavu Krleži, Augustu Cesarcu, Jovanu Skreliću, Đorđu Jovanoviću, Branimiru Ćosiću, Marinu Držiću.1981 - Najmanje 500 ljudi poginulo je na indonežanskom feribotu &quot;Tampomas II&quot;, koji je posle požara potonuo u Javanskom moru.1991 - Američka avijacija je u Zalivskom ratu otpočela masovno bombardovanje drugog po veličini iračkog grada Basre.1995 - Burmanski vojnici postigli su ključnu pobedu nad karenskim pobunjenicima, osvojiv&scaron;i glavnu bazu u džungli uz granicu s Tajlandom. Pobuna manjinskih Karena (vi&scaron;e od tri miliona ljudi u planinama istočne Burme) otpočela je ubrzo po&scaron;to je Burma 1948. dobila nezavisnost od Velike Britanije.1996 - U Nigeru je vojnim udarom oboren prvi demokratski izabran predsednik Mahamane Usman.2002 - U eksploziji u skladi&scaron;tu oružja u glavnom gradu Nigerije Lagosu poginulo je vi&scaron;e od 1.000 osoba.2003 - Skup&scaron;tina Srbije usvojila je Ustavnu povelju kojom je federalna država Savezna Republika Jugoslavija preobražena u znatno labaviju Državnu zajednicu Srbija i Crna Gora.2006 - Umro je nemački političar Johanes Rau, biv&scaron;i predsednik Nemačke i dugogodi&scaron;nji ministar predsednik pokrajine Severna Rajna - Vestfalija. Ostao je upamćen po maksimi: Miriti, ne zavađati!2008 - Umro je biv&scaron;i predsednik Indonezije Suharto. General Suharto, kojeg su simpatizeri nazvali &quot;ocem razvoja&quot;, vodio je svoju zemlju 32 godine. Na političku scenu dospeo je 1965. vojnim udarom. Kao nepokolebljivi antikomunista, uživao je podr&scaron;ku SAD, i uspeo je da obezbedi dug period privrednog uspona, ali i konsolidaciju mnogonacionalne Indonezije. S druge strane optuživan je za brutalnost prema neistomi&scaron;ljenicima, kao i za korupciju i zloupotrebe. Svrgnut je 21. maja 1998. u jeku velike ekonomske krize i masovnih protesta u Džakarti.2008 - Najbolji srpski teniser svih vremena Novak Đoković osvojio je prvi Gren slem turnir u karijeri po&scaron;to je u Melburnu, u finalu Otvorenog prvenstva Australije, savladao Francuza Žoa Vilfrida Congu.2009 - Umro je Džon Apdajk, američki pisac i književni kritičar. Ironičan ali sumoran posmatrač, pisac snažnog introspektivnog dara, prividno banalnim temama svedočio je o moralnim dilemama modernog čoveka. Diplomirao je engleski na Harvardu. Najpoznatiji je po ciklusu o Hariju Zeki Angstromu. Za dela &quot;Zeka je bogat&quot; i &quot;Zeka je umro&quot; dobio je Pulicerove nagrade. Bio je jedan od najplodnijih američkih autora, tokom vi&scaron;edecenijske karijere napisao je oko pedesetak knjiga. Za ugledni magazin &quot;Njujorker&quot; redovno je pisao kratke priče. Ostala dela: romani &quot;Beži, Zeko, beži&quot;,&quot;Kentaur&quot;, &quot;Sajam u ubožnici&quot;, &quot;Na farmi&quot;, &quot;Parovi&quot;, &quot;Zeka se vraća&quot;, &quot;Oženi me&quot;, &quot;Državni udar&quot;, &quot;Ve&scaron;tice iz Istvika&quot;, zbirke priča &quot;Ista vrata&quot;, &quot;Golubije perje&quot;, &quot;Muzička &scaron;kola&quot;, &quot;Problemi&quot;, &quot;Muzeji i žene&quot;.2013 - U požaru koji je izbio u diskoteci &quot;Kis&quot; u gradu Santa Marija na jugu Brazila, poginule su 234 osobe. Svedoci su tvrdili da je pevač benda koji je nastupao zapalio petardu koja je izazvala nesreću.2017 - Predsednik SAD Donald Tramp potpisao je izvr&scaron;nu uredbu kojom se ograničava ulazak u Sjedinjene Države građana sedam pretežno islamskih zemalja, tokom narednih 90 dana. Uredba se odnosila na državljene - Irana, Iraka, Sirije, Jemena, Sudana, Somalije i Libije, dok je izbeglima iz Sirije ulazak zabranjen na neodređeno vreme.2018 - Milo&scaron; Zeman osvojio je drugi mandat predsednika Če&scaron;ke. Zeman, ekonomski stručnjak, bio je predsednik vlade Če&scaron;ke od 1998. do 2002, da bio predsednik države postao 2013. Poznat po samosvojnim istupima, nasuprot politici zvaničnog Brisela, pa i svoje vlade, izja&scaron;njavao se protiv &quot;besmislenih&quot; sankcija Rusiji, govorio o nedoslednosti Zapada u situacijama poput Katalonije, Krima, Kosova, ili izbegličke krize. Po izboru 2013, nije mu uspelo da povuče priznanje Kosova, ali je odbio da uputi ambasadora U Pri&scaron;tinu.2018 - U terorističkom napadu u Kabulu, Avganistan, poginulo je 95 osoba a 158 je povređeno. Bomba je eksplodirala u ranim jutarnjim satima u vozilu Hitne pomoći na policijskom punktu u centru Kabula, nedaleko od kvarta u kojem se nalaze strane ambasade i zgrade centralne administracije. Odgovornost su preuzeli talibani, i to nedelju dana po&scaron;to su izveli napad na hotel &quot;Interkontinental&quot; u Kabulu pri čemu je poginulo vi&scaron;e od 20 osoba.2021 - U Beogradu, na Savskom trgu, svečano je otkriven monumentalni spomenik Stefanu Nemanji, delo ruskog vajara Aleksandra Rukavi&scaron;njikova. Stefan Nemanja (12. vek), Veliki Župan, rodonačelnik je dinastije Nemanjić i jedna od ključnih ličnosti srednjovekovne Srbije.2025 - Militanti pobunjeničkog M23 zauzeli su Gomu, glavni grad provincije Severni Kivu, na krajnjem istoku Konga. Goma, sme&scaron;tena na jezeru Kivu, te&scaron;ko je devastirana počev od devedestih po&scaron;to je ekspolodirala kriza u Ruandi, a grad je preplavljen izbeglicama i kriminalnim gangovima. U kolonijalno vreme oblast Gome bila je omiljena lokacija kolonizatora, opisivana kao svojevrsni raj na zemlji, zbog blage klime i izuzetnog bogatstva regije.- Danas je Sveti Sava - dan kada Srpska crkva obeležava uspomenu na najpo&scaron;tovanijeg srpskog svetitelja, oca srpske Crkve i za&scaron;titnika Srba. Njegov kult ra&scaron;iren je &scaron;irom pravoslavnog sveta. Između ostalog on je i za&scaron;titnik &scaron;kolstva kod Srba. Prva proslava Svetog Save kao &scaron;kolskog patrona održana je 1812. u Zemunu, odakle se brzo pro&scaron;irila u sve srpske zemlje. Himna Svetom Savi prvi put je izvedena 1839. u Segedinu od strane lokalnog crkvenog hora, a za &scaron;kolsku slavu u tada&scaron;njoj Kneževini Srbiji Sveti Sava je i formalno progla&scaron;en januara 1840.

Na današnji dan, 27. januar

0 Komentari