Na današnji dan, 26. januar

1500 - &Scaron;panski moreplovac Visente Janes Pinson otkrio je Brazil.1699 - Potpisan je Karlovački mir, kojim je nakon 16 godina vojevanja okončan Veliki bečki rat (1683-1699). Mirom koji su u Sremskim Karlovcima sa Turskom sklopile Austrija, Rusija, Poljska i Venecija, Turci su izgubili Ugarsku, Slavoniju, Liku i Baniju, zadržav&scaron;i severno od Save i Dunava samo Banat i deo Srema do Mitrovice. Venecija je dobila delove Dalmacije (zaleđe) Boku Kotorsku do Risna i Moreju (Peloponez).1788 - Britanski brodovi s prvim naseljenicima iz Engleske, uključujući grupu zatvorenika, uplovili su u zaliv Botani Bej u Australiji gde su osnovali koloniju.1823 - Umro je engleski lekar Edvard Džener, pronalazač vakcine protiv boginja. Uočio je da ljudi zaraženi kravljim boginjama ne dobijaju velike boginje ni u vreme epidemija i posle dve decenije rada 1796. razvio je vakcinu, koja je ubrzo u celom svetu prihvaćena kao pouzdana za&scaron;tita od smrtonosnih boginja.1827 - Peru je okončao uniju s Kolumbijom i proglasio je nezavisnost.1841 - Progla&scaron;en je britanski suverenitet nad Hongkongom, &scaron;est dana po&scaron;to je Kina prinuđena da ga ustupi Velikoj Britaniji. Zvanično britansko kolonijalno ime Hongkonga bilo je Viktorija.1870 - Rođen je Kirilo Savić, &scaron;ef katedre za železnice i puteve Tehničkog fakulteta u Beogradu, projektant, graditelj, naučnik. Odlučujuće je uticao na sistem razvoja železničke mreže Srbije (i Jugoslavije) u međuratnom periodu. Tehnički fakultet zavr&scaron;io je u Beogradu 1892. a potom se usavr&scaron;avao u Berlinu i &scaron;irom Rusije. Kao rezervni oficir, inženjeriski kapetan, učestvovao je u balkanskim ratovima 1912/1913. Njegovo ogromno iskustvo građevinskog stručnjaka bilo je veoma dragoceno srpskoj vojsci tokom I svetskog rata. Formirao je &scaron;kolu koja je postala rasadnik vrsnih inženjera, a njegovi udžbenici su i decenijama potom smatrani neprevaziđenim, &scaron;to je prava retkost u tehničkim naukama. Kao gest priznanja ovom velikanu srpske nauke Železnički institut promenio je svoje ime 1969. u Naučno-istraživački Institut &quot;Kirilo Savić&quot;.1880 - Rođen je američki general Daglas Makartur. U Drugom svetskom ratu bio je komandant američkih trupa na Dalekom istoku i u ime SAD u septembru 1945. bio je sapotpisnik kapitulacije Japana. Potom je postavljen za komandanta savezničkih snaga u toj zemlji a na početku rata u Koreji komandovao je snagama UN, ali je smenjen u aprilu 1951. zbog namere da rat prenese na teritoriju Kine.1885 - Sudanski ustanici Muhameda Ahmeda Abdule, koji se proglasio mahdijem (vođa islama), potukli su Britance, zauzeli Kartum, pogubili engleskog generala Čarlsa Gordona i osnovali samostalnu državu. Tek 1898. britansko-egipatska vojska generala Horej&scaron;a Kičenera pobedila je sudanske snage. Sudan je bio pod vla&scaron;ću Londona do 1. januara 1956.1891 - Umro je nemački inženjer Nikolaus August Oto, koji je 1861. napravio prvi benzinski motor, a 1876. izumeo je četvorotaktni motor sa unutra&scaron;njim sagorevanjem, poznat kao &quot;Oto motor&quot;.1891 - Rođen je sovjetski novinar i pisac Ilja Grigorjevič Erenburg, jedan od najpoznatijih reportera 20. veka. Važio je za poznavaoca ruske i zapadnoevropske kulture. Napisao je pedesetak knjiga, sročenih živo, pa i duhovito, sa izrazito komunističkim stavovima. Navodno je bio omiljeni Staljinov autor. Dela: &quot;Ljudi, godine, život&quot;, zbirke priča &quot;Trinaest lula&quot;, &quot;Priče ovih godina&quot;, romani &quot;Život i smrt Nikolaja Kurbova&quot;, &quot;Neobične pustolovine Hulija Hurenita i njegovih učenika&quot;, &quot;Ljubav Žane Nej&quot;, &quot;&Scaron;pekulanti&quot;, &quot;Leto 1925. godine&quot;, &quot;U Protočnom sokaku&quot;, &quot;Moskva suzama ne veruje&quot;, &quot;Burni život Lazika Rojt&scaron;vaneca&quot;, &quot;Dan drugi&quot;, &quot;Bez predaha&quot;, &quot;Južni vetar&quot;, &quot;Oluja&quot;, &quot;Pad Pariza&quot;, &quot;Deveti talas&quot;. 1905 - Kod Pretorije u Južnoj Africi otkriven je &quot;Kalinan&quot; najveći dijamant u svetu, težak 3.106 karata.1918 - Rođen je Nikolae Čau&scaron;esku, koji je preuzeo vlast 1965. postav&scaron;i generalni sekretar vladajuće KP Rumunije. Učvrstio se 1967. kad je izabran za predsednika Državnog saveta, a 1975. postao je predsednik Rumunije i ubrzo je izgradio snažan kult ličnosti, oslanjajući se izrazito na političku policiju. Posle decembarske pobune građana 1989. kojoj se ubrzo pridružila vojska, zbačen je s vlasti i 25. decembra je, posle brzometnog suđenja, streljan sa suprugom Elenom.1924 - U Sovjetskom Savezu je drugi Svesavezni kongres Sovjeta odlučio da Lenjinovo telo bude očuvano balsamovanjem. Takođe je odlučeno da u njegovu čast negda&scaron;nja prestonica carske Rusije Petrograd (do 1914. Sankt Peterburg) bude preimenovan u Lenjingrad.1925 - Rođen je američki glumac i režiser Pol Njumen. Snimio je 60-ak filmova, među kojima su i čuvena ostvarenja &quot;Mačka na usijanom limenom krovu&quot;, &quot;Buč Kasidi i Sandens Kid&quot;, &quot;Žaoka&quot;. Devet puta je bio nominovan za Oskara, a dobio ga je 1986. za glavnu mu&scaron;ku ulogu u filmu &quot;Boja novca&quot;. Druge uloge: &quot;Dugo toplo leto&quot;, &quot;Slatka ptica mladosti&quot;, &quot;Nasilje&quot;, &quot;Sudija za ve&scaron;anje&quot;, &quot;Pakleni toranj&quot;, &quot;Bafalo Bil i Indijanci&quot;, režija - &quot;Rejčel, Rejčel&quot;, &quot;Uticaj gama zraka na sablasne nevene&quot;.1927 - Rođen je srpski glumac Živojin Žika Milenković. Pozori&scaron;nu karijeru započeo je u rodnom Ni&scaron;u, a nastavio je u Beogradskom dramskom pozori&scaron;tu, u kojem je radio do penzionisanja. Igrao je u preko 150 pozori&scaron;nih predstava, oko 30 filmova i vi&scaron;e od 300 televizijskih emisija.1934 - Potpisan je desetogodi&scaron;nji nemačko-poljski Pakt o nenapadanju, prekr&scaron;en 1. septembra 1939. napadom nacističke Nemačke na Poljsku, čime je otpočeo Drugi svetski rat.1935 - Iza&scaron;ao je prvi broj NIN-a. Nakon 26 brojeva &quot;Nedeljne informativne novine&quot; su zabranjene, septembra 1935. obnovljeni NIN pojavio se januara 1951. i postupno je postao ugledan i respektabilan magazin, neka vrsta sinonima za ozbiljnu nedeljnu &scaron;tampu kod Srba.1942 - Iskrcavanjem u Severnu Irsku, prvi američki vojnici u Drugom svetskom ratu, stigli su u Evropu. Jedini otvoreni front tada u Evropi bio je Istočni, uz delatnost nekolicine pokreta otpora, od kojih je najjači bio u Jugoslaviji. Trupe SAD uključile su se direktno u borbena dejstva, na evropskom kontinentu, 1943. napadom na Italiju, tj. Siciliju.1947 - U avionskoj nesreći u Danskoj poginuo je &scaron;vedski prestolonaslednik Gustav Adolf, iza kojeg je ostalo petoro dece, uključujući sada&scaron;njeg kralja &Scaron;vedske Karla XVI Gustava.1950 - Indija je progla&scaron;ena republikom u okviru Britanskog komonvelta.1953 - Održana je prva sednica Saveta za carinsku saradnju koji je godinu dana ranije osnovalo 17 evropskih zemalja. Savet za carinsku saradnju je zvanični naziv Svetske carinske organizacije. Taj datum obeležava se kao Međunarodni dan carine.1965 - Hindu je postao zvanični jezik Indije, &scaron;to je izazvalo nemire na jugu zemlje gde se on manje koristi, pa je vlada Indije u februaru 1965. odlučila da u zvaničnoj upotrebi ostane i engleski.1972 - Posle eksplozije podmetnute bombe, iznad Srbske Kamenice u Če&scaron;koj, pao je avion JAT-a tipa DC-9 koji je leteo na liniji Kopenhagen-Beograd. U tom terorističkom aktu, za koji su okrivljeni hrvatski teroristi - usta&scaron;e, poginulo je 28 putnika i članova posade, a pad sa 10.160 metara preživela je, čudom, stjuardesa Vesna Vulović.1973 - Umro je američki filmski glumac rumunskog porekla Edvard Robinson, koji se proslavio ulogama gangstera u kriminalističkim filmovima, ali je ispoljio i talenat komičara. Filmovi: &quot;Mali Cezar&quot;, &quot;Tigrova čeljust&quot;, &quot;Kid Kalabed&quot;, &quot;Neočekivani dr Gliterbauz&quot;, &quot;Čitav grad priča&quot;, &quot;Dvostruka od&scaron;teta&quot;, &quot;Žena na prozoru&quot;, &quot;Rt Largo&quot;, &quot;Nasilje&quot;, &quot;Zeleno sunce&quot;.1977 - Jugoslavija i &Scaron;panija zaključile su Sporazum o uspostavljanju diplomatskih odnosa i otvaranju diplomatskih misija u Madridu i Beogradu na nivou ambasada.1993 - Savet bezbednosti UN usvojio je Rezoluciju 802 kojom je osuđen napad Hrvatske na Republiku Srpsku Krajinu, i zahtevano je povlačenje hrvatskih snaga sa zauzetih delova teritorije pod za&scaron;titom Unprofora, a Srbima je naloženo da vrate te&scaron;ko naoružanje pod kontrolu snaga UN.1994 - Rumunija je postala prva biv&scaron;a članica Var&scaron;avskog ugovora s kojom je NATO potpisao dokument &quot;Partnerstvo za mir&quot;.1996 - Senat SAD odobrio je sporazum START-2 o smanjivanju broja američkih i ruskih strate&scaron;kih nuklearnih raketa.2000 - Vi&scaron;e od godinu dana po&scaron;to je DNK test ukazao na mogućnost da je nekada&scaron;nji predsednik SAD Tomas Džeferson imao sina s njegovom crnom robinjom Seli Hemings, Džefersonova fondacija je priznala da je on bio otac jednog a možda i svih &scaron;estoro njene dece.2001 - Zemljotres u zapadnoj indijskoj državi Gudžarat usmrtio je najmanje 18.000 osoba.2003 - Američka teniserka če&scaron;kog porekla Martina Navratilova (46) osvojila je sa indijskim teniserom Leanderom Paesom titulu na otvorenom prvenstvu Australije u konkurenciji me&scaron;ovitih parova, postav&scaron;i najstariji teniser koji je osvojio jedan gren slem turnir.2004 - Umro je srpski glumac Mihajlo Bata Paskaljević, koji je &scaron;iroku popularnost stekao nizom uloga u humorističkim televizijskim serijama i u filmskim komedijama poput &quot;Sumnjivog lica&quot;, &quot;Diližanse snova&quot; i filma &quot;Silom otac&quot;. Upečatljive kreacije u pozori&scaron;tu ostvario je kao kapetan Jerotije u &quot;Sumnjivom licu&quot; Branislava Nu&scaron;ića i Estragon u drami &quot;Čekajući Godoa&quot; Semjuela Beketa.2008 - Umro je Žorž Haba&scaron;, osnivač, 1967. godine, i dugogodi&scaron;nji vođa palestinske marksističke organizacije Narodni front za oslobođenje Palestine (PFLP). Rođen je u Lodu, na dana&scaron;njoj teritoriji Izraela, u porodici pravoslavnih Palestinaca. Postao je izbeglica 1948. Zavr&scaron;io je medicinu na Američkom univerzitetu u Bejrutu i bio jedan od osnivača Arapskog nacionalnog pokreta ranih pedesetih. Čitavog života protivio se pregovorima s Izraelom, i distancirao se od Jasera Arafata, kada je on septembra 1993. potpisao privremeni mirovni sporazum s Izraelom. Haba&scaron; je preživeo nekoliko atentata, ali je ostao delimično paralizovan.2014 - Međunarodni sud pravde (ICJ) kompromisnom odlukom razre&scaron;io je pomorski spor Čilea i Perua koji traje od kraja 19. veka. Sporna oblast veličine 38 hiljada kvadratnih kilometara Tihog okeana do tada je bila pod kontrolom Čilea. Prema odluci ICJ vi&scaron;e od polovine te oblasti pripada Peruu, dok su Čileu ostavljena ribom bogata područja uz obalu.2018 - U požaru koji je zahvatio bolnicu u gradu Mirjang na jugu Koreje (zvanično Republika Koreja) 41 osoba je poginula a 153 su povređene. Mirjang se nalazi oko 270 km jugoistočno od Seula. 2019 - Biv&scaron;i izvestilac Saveta Evrope Dik Marti izjavio je za Večernje novosti, da je Tribunal u Hagu uni&scaron;tio dokaze vezane za slučaj &quot;žuta kuća&quot;. Kako je rekao: &quot;Bio sam zaprepa&scaron;ćen. To je, zaista, zabrinjavajuće&quot; naglasio je Marti, izvestilac SE o trgovini ljudskim organima na KiM. Njegov izve&scaron;taj ukazao je na monstrouzne zločine nad Srbima na severu Albanije, u koje su uključeni najvi&scaron;i predstavnici vlasti u Pri&scaron;tini. Marti, ugledni &scaron;vajcarski pravnik, bio je državni tužilac kantona Tićino, član Saveta kantona &Scaron;vajcarske, kao i pripadnik Skup&scaron;tine Saveta Evrope od 1995 do 2011.2020 - Prilikom pada helikoptera kod Kalaba&scaron;a, približno 35 kilometara severno od Los Anđelesa, Kalifornija, SAD, poginuo je Kobi Brajant, američki ko&scaron;arka&scaron;. U helikopteru se nalazilo devet osoba. Brajant je uživao izuzetnu popularnost kao retko uspe&scaron;an sportista.2024 - Preminuo je Goran Petrović, srpski pisac, akademik, član SANU. Petrović, rođen u Kraljevu, prvu knjigu proze &quot;Saveti za lak&scaron;i život&quot; objavio je 1989. godine. Autor je romana: &quot;Atlas opisan nebom&quot;, &quot;Opsada crkve Svetog Spasa&quot;, &quot;Sitničarnica Kod srećne ruke&quot;, &quot;Papir i ikonostas&quot;. Druga dela: &quot;Ostrvo i okolne priče&quot;, &quot;Bližnji&quot;, &quot;Razlike&quot;, &quot;Sve &scaron;to znam o vremenu&quot;, &quot;Pretraživač&quot;, &quot;Ispod tavanice&quot;. Njegova književna dela pojavila su se u vi&scaron;e od 130 izdanja a prevedena su na 15 jezika. Pojedina su doživela dramatizacije. Dobitnik je priznanja &quot;Me&scaron;a Selimović&quot;, nagrade &quot;Prosvete&quot;, &quot;Ivo Andrić&quot;, kao i Ninove nagrade za roman godine.

Na današnji dan, 26. januar

0 Komentari