Na današnji dan, 23. januar

1516 - Umro je &scaron;panski kralj Ferdinand II i V Katolički (kao Ferdinand II vladar Aragonije, a kao Ferdinand V od Kastilje i Leona). Njegov dolazak na presto Aragonije 1479. označio je početak istorije ujedinjene &Scaron;panije. Isabela I postala je 1474. kraljica Kastilje, a on je nasledio oca Huana II u Aragonu i tako su sjedinjene dve zemlje od kojih će vremenom nastati &Scaron;panija. Utemeljio je 1480. sud inkvizicije, a 1492. proterao je Jevreje iz &Scaron;panije kao &quot;nevernike&quot;. Borbe s Mavarima pobedonosno je okončao 1492. proterav&scaron;i ih iz južne &scaron;panske pokrajine Granade. Iste 1492. opremio je ekspediciju Kristifora Kolumba koja je otkrila Ameriku. Od Francuske je 1503. preoteo Napuljsku kraljevinu (Kraljevina dveju Sicilija).1579 - U Utrehtu su pobunjene provincije Nizozemske - Holandija, Zeland, Utreht, Gelderlend, Frizija, Groningen i Overajsel - po&scaron;to su propali svi poku&scaron;aji izmirenja sa &scaron;panskom upravom, potpisale Utrehtsku uniju radi borbe protiv &Scaron;panije. Provincije su se 1581. otcepile od &Scaron;panije, a Vestfalskim mirom 1648. dobile su nezavisnost. Protestantski Holanđani nisu se mirili sa strogo katoličkom politikom &Scaron;panije.1719 - Ujedinjenjem Vaduca i &Scaron;elenberga stvorena je kneževina Lihten&scaron;tajn.1744 - Umro je italijanski filozof, istorigraf i teoretičar prava Đovani Batista Viko ili Đambatista, osnivač filozofije istorije i preteča moderne teorije estetike. Rođen je kao sin siroma&scaron;nog knjižara. Na univerzitetu u rodnom Napulju 1697. postao je profesor retorike. Pre toga je desetak godina izučavao Platona i Tacita, jer je prema njegovim rečima prvi &quot;opisivao idealnog čoveka, a drugi čoveka kakav jeste&quot;. Napuljski kralj Karlo III imenovao ga je 1735. za kraljevskog istoriografa. Tvrdio je da je povr&scaron;ni osećaj pravde nagonski i da se izražava u religijskim oblicima, da u kasnijem razvoju čovek postaje sposoban za apstraktno mi&scaron;ljenje i tek potom za filozofska načela prava. U skladu s tim, delio je rimsko pravo na božansku, herojsku i ljudsku fazu, a istoriju je, prema &quot;zakonu istorijskih ciklusa&quot; posmatrao kao kružni tok i smenu tih triju faza. To shvatanje je podloga njegove filozofije istorije, koju je utemeljio kao posebnu naučnu disciplinu: Istoriju stvara čovek, izvan sveta prirode. Nasuprot kartezijanskom primatu razuma, stvorio je teoriju o trima glavnim fazama duha: osećajnoj, fantazijskoj i razumskoj, pri čemu umetnost nastaje na drugom stupnju, a filozofija je izraz čistog uma. Dela: &quot;Principi nove nauke o zajedničkoj prirodi nacija&quot;, &quot;Univerzalno pravo&quot;, &quot;Autobiografija&quot;.1783 - Rođen je Stendal, Mari Anri Bel, francuski pisac. Bio je oficir i diplomata, a kao pisac začetnik je velike epohe francuskog realizma i jedan od tvoraca realističkog i psiholo&scaron;kog romana. Hroničar, analitičar i kritičar francuskog dru&scaron;tva iz vremena restauracije. Privlačile su ga jake ličnosti poput Napoleona, ali je bio republikanac, iako je živeo u vreme Prvog carstva, Restauracije i Julske monarhije. Kao odu&scaron;evljeni pristalica Francuske revolucije, borio se protiv rojalista, crkve, ali i građanskog morala. Na osnovu starih rukopisa, pri kraju života napisao je nekoliko novela iz italijanske pro&scaron;losti. Ostavio je u rukopisu dnevnike i uspomene, dosta je pisao o slikarstvu i muzici. Dela: romani &quot;Crveno i crno&quot;, &quot;Parmski kartuzijanski manastir&quot;, &quot;Lisjen Leven&quot;, &quot;Armansa&quot;, studije &quot;Rasin i &Scaron;ekspir&quot;, &quot;Život Hajdnov&quot;, &quot;Istorija slikarstva u Italiji&quot;, &quot;Rim, Napulj i Firenca&quot;.1806 - Umro je engleski državnik Vilijam Pit Mlađi, koji je 1783. postao najmlađi premijer u istoriji Velike Britanije. U vreme dok je na položaju &scaron;efa vlade bio do 1801. i od 1804. do 1806. vodio je ekspanzivnu kolonijalnu politiku, a u Indiji je učvrstio britansku vlast reformi&scaron;ući administraciju. Kao zakleti neprijatelj Francuske revolucije, bio je glavni organizator evropskih koalicija protiv revolucionarne i Napoleonove Francuske.1832 - Rođen je francuski slikar Eduar Mane, jedan od začetnika impresionizma i najznačajnijih slikara druge polovine 19. veka. Počeo je pod uticajem &scaron;panskog slikara Franciska Goje i francuskih realista. Slikao je mahom u ulju i iz tog opusa se izdvajaju portreti Emila Zole, Žorža Klemansoa, Stefana Malarmea, Marsela Prusta. Bio je sjajan kolorista s naročitim darom da dočara atmosferu, &scaron;to je posebno uočljivo u slikama &quot;Doručak na travi&quot;, &quot;Bal u Foli-Beržeru&quot;, &quot;Balkon&quot;, &quot;Olimpija&quot;.1888 - Umro je francuski pisac Ežen Martin Labi&scaron;, koji je u komedijama i vodviljima duhovito karikirao građansko dru&scaron;tvo Francuske u 19. veku. Dela: &quot;Slamni &scaron;e&scaron;ir&quot;, &quot;Put gospodina Peri&scaron;ona&quot;.1916 - U Krfskom kanalu, u Prvom svetskom ratu, počelo je sahranjivanje srpskih vojnika u &quot;Plavu grobnicu&quot;. Posle natčovečanskih napora u gudurama dana&scaron;nje Albanije i dodatne golgote od 160 kilometara pe&scaron;ačenja močvarnim primorjem od Skadra do Valone, zbog toga &scaron;to se nisu pojavili obećani saveznički brodovi, srpski vojnici su masovno umirali od tifusa, gladi i iscrpljenosti. Kako nije bilo dovoljno mesta na Krfu i ostrvcu Vido, na koje su prebačeni tifusari, a i zbog opasnosti &scaron;irenja epidemije, odlučeno je da ih sahranjuju u moru. Prema zvaničnim ali nepotpunim podacima, do 23. marta 1916. u Krfskom kanalu sahranjeno je 4.847 srpskih vojnika i oficira. Postojao je običaj da svi na&scaron;i brodovi koji prolaze Krfskim kanalom zastanu kako bi odali počast stradalim srpskim ratnicima.1928 - Rođena je francuska filmska glumica Žana Moro, koja se proslavila u filmovima francuskog &quot;novog talasa&quot; posle Drugog svetskog rata. Filmovi: &quot;Lift za gubili&scaron;te&quot;, &quot;Ljubavnici&quot;, &quot;Opasne veze&quot;, &quot;Moderato kantabile&quot;, &quot;Noć&quot;, &quot;Žil i Džim&quot;, &quot;Proces&quot;, &quot;Eva&quot;, &quot;Dnevnik jedne sobarice&quot;, &quot;Viva Marija&quot;, &quot;Falstaf&quot;, &quot;Katarina Velika&quot;. Prema sopstvenom scenariju režirala je film &quot;Svetlo&quot;.1931 - Umrla je ruska balerina Ana Pavlovna Pavlova, najveća baletska umetnica klasičnog stila početkom 20. veka. Karijeru je počela u Petrogradu igrajući s čuvenim Vaclavom Nižinskim u Ruskom baletu Sergeja Đagiljeva. Potom je osnovala sopstvenu grupu sa kojom je s ogromnim uspehom nastupala &scaron;irom sveta, posebno odu&scaron;evljavajući publiku igrom u baletima &quot;Labudova smrt&quot;, &quot;Leptiri&quot;, &quot;&Scaron;openijana&quot;, &quot;Labudovo jezero&quot;, &quot;Žizela&quot;, &quot;Rajmonda&quot;.1936 - Umro je srpski teoretičar prava Teodor Taranovski. Bio je član Srpske kraljevske akademije i profesor univerziteta u Var&scaron;avi, Petrogradu, Harkovu i Beogradu. U Srbiju je do&scaron;ao nakon revolucije u Rusiji. Najvi&scaron;e se bavio istorijom slovenskih prava. Dela: &quot;Enciklopedija prava&quot;, &quot;Uvod u istoriju slovenskih prava&quot;, &quot;Du&scaron;anov zakonik i Du&scaron;anovo carstvo&quot;, &quot;Majestas Carolina i Du&scaron;anov zakonik, prilog za istoriju stale&scaron;ke države u srednjevekovnoj Evropi&quot;.1937 - Prva grupa od tridesetak građana Kraljevine Jugoslavije oti&scaron;la je u &Scaron;paniju kako bi se borila protiv snaga generala Franka. Ukupno, tamo ih je oti&scaron;lo oko 1.300 a poginulo je 670.1942 - Ubijen je Ignjat Pavlas, advokat iz Novog Sada, istaknuti srpski nacionalni i kulturni delatnik. U Srpskom narodnom odboru, obrazovanom u Novom Sadu 1918. bio je potpredsednik. Član je delegacije koja je 1918. u Beogradu, tražila da srpska vojska najbrže moguće uđe u Novi Sad i Bačku i dočekao je srpsku vojsku 9. novembra. Predsedavao je Velikom narodnom skup&scaron;tinom u Novom Sadu 25. novembra 1918. koja proglasila prisajedinjenje Vojvodine Kraljevini Srbiji. Jedan je od prvaka sokolskog pokreta u Bačkoj, i najzaslužniji je za izgradnju Sokolskog doma u Novom Sadu 1936, tada Spomen-dom kralja Aleksandra I. Bio je i predsednik Veslačkog kluba Danubius, osnivač i predsednik planinarskog dru&scaron;tva &quot;Fru&scaron;ka gora&quot;. Organizovao je gradnju planinarskih domova na Fru&scaron;koj gori, na Zmajevcu, Osovlju, Iri&scaron;kom vencu, kao i na Rudniku kod Gornjeg Milanovca. Ubili su ga mađarski okupatori u Novom Sadu, na Dunavu.1943 - Britanska Osma armija potisla je u Drugom svetskom ratu Nemce i zauzela je Tripoli u italijanskoj koloniji Libiji.1944 - Umro je norve&scaron;ki slikar Edvard Munk. Njegove slike karakteristične su po ekspresivnim oblicima sa oblom upro&scaron;ćenom konturom. Najpoznatije njegovo delo &quot;Krik&quot; donelo mu je ogromnu popularnost.1945 - Sovjetske trupe su, nezadrživo nadirući u Drugom svetskom ratu ka Berlinu, izbile na reku Odru u Poljskoj.1956 - Rođen je Laza Ristovski, muzičar i kompozitor. Svirao je u grupama &quot;Smak&quot; i &quot;Bijelo dugme&quot; i predstavnik je generacije koja je obeležila rok scenu negda&scaron;nje Jugoslavije. Svojim zvukom obogatio je albume &quot;Smak&quot; (1975), &quot;R.M. Točak&quot; (1976), singl &quot;Ulazak u Harem&quot; (1975). Godine 1976. s grupom &quot;Bijelo dugme&quot; snimio je &quot;Eto Ba&scaron; hoću&quot;, a 1978. sa Ipetom Ivandićem &quot;Stižemo&quot;. Posle raspada &quot;Smaka&quot; 1981. radi kao studijski muzičar i ubrzo postaje najtraženiji klavijaturista u zemlji. Sarađivao je s Džez orkestrom Radio televizije Beograd. Solistički je snimio &quot;Traži&scaron; opro&scaron;taj&quot; (1982), &quot;Roses for General&quot; (1984), &quot;Gondola&quot; (2003). Izdao je i CD klasične muzike s Dubravkom Zubović. Sa sastavom &quot;Bijelo Dugme&quot; snimio je i &quot;Pljuni i zapjevaj moja Jugoslavijo&quot; i &quot;Ćiribiribela&quot;. Komponovao je muziku za vi&scaron;e filmova: &quot;Lazar&quot; (1984), &quot;Sveto mesto&quot; (1990), &quot;Velika frka&quot; (1990), &quot;Mrav pe&scaron;adinac&quot; (1993), &quot;Paket aranžman&quot; (1995), &quot;Lepa sela lepo gore&quot; i &quot;Nečista krv&quot; (1996).1968 - Mornarica Severne Koreje zarobila je u teritorijalnim vodama američki brod &quot;Pueblo&quot; ploveću &scaron;pijunsku stanicu sa uređajima za prislu&scaron;kivanje i de&scaron;ifrovanje.1989 - Umro je &scaron;panski slikar Salvador Dali, ekscentrik visokog stila, jedan od najvećih slikara 20. veka, koji je uzdrmao temelje slikarstva. Pro&scaron;ao je kroz faze futurizma, kubizma i apstraktnog racionalizma, da bi se priklonio nadrealizmu, uvek s crtežom izvedenim do perfekcije. Slikao je iracionalan i fantastičan svet snova i halucinacija. Tridesetih godina naslikao je dela koja su izazvala &scaron;ok (&quot;Veliki masturbator&quot;, &quot;Goruća žirafa&quot;, &quot;Predosećaj građanskog rata&quot;). Radio je i kao kostimograf i scenograf u filmovima zemljaka Luisa Bunjuela &quot;Andalužanski pas&quot; i &quot;Zlatno doba&quot;. Napisao je autobiografsko delo &quot;Tajni život Salvadora Dalija&quot;.1992 - Predsednik vlade Estonije Edgar Savisar podneo je ostavku zbog nesta&scaron;ice hrane i energije u novoj državi otcepljenoj od Sovjetskog Saveza.1998 - Biv&scaron;i predsednik Južne Afrike Piter Vilhelm Bota izjavio je sudu, gde se pojavio pod optužbom za opstrukciju rada Komisije za ispitivanje istine o zloupotrebama tokom ere aparthejda, da posle svega ne postoji ni&scaron;ta zbog čega bi trebalo da se izvinjava.2000 - Vi&scaron;e od milion ljudi demonstriralo je u centru Madrida protiv obnavljanja kampanje nasilja kojoj je pribegla baskijska teroristička organizacija ETA.2002 - Novinara &quot;Volstrit džornela&quot; Danijela Perla oteli su islamski teroristi u Karačiju, u Pakistanu, dok je poku&scaron;avao da uspostavi kontakt sa pakistanskim radikalnim islamističkim grupama. Otmičari su ga ubili 22. februara.2002 - Preminuo je Pjer Burdije, francuski sociolog, antropolog, filozof. Tvorac je sociolo&scaron;kog koncepta koji je nazvao - teorija prakse. Najvi&scaron;e se bavio problemima sociologije kulture. Poznat je po uobličavanju pojmova poput kulturnog, socijalnog i simboličkog kapitala. Dela: &quot;Nacrt za jednu teoriju prakse&quot;, &quot;Signalna svetla&quot;, &quot;Narcisovo ogledalo&quot;.2003 - Umro je italijanski industrijalac Đovani Anjeli, koji je porodičnu automobilsku kompaniju FIAT preobrazio u jednog od najznačajnijih svetskih proizvođača automobila. Anjeli, čiji je deda 1899. osnovao kompaniju u Torinu, postao je izvr&scaron;ni direktor 1963. a predsednik 1966, ostav&scaron;i na tom položaju u &quot;Fijatu&quot; 30 godina.2004 - Evropski satelit &quot;Mars ekspres&quot; poslao je snimke leda na južnom polu Marsa.2006 - U železničkoj nesreći nadomak Podgorice poginulo je 46 putnika, a 364 je povređeno, kada je voz na relaciji Bijelo Polje-Bar iskočio iz &scaron;ina i survao se u provaliju duboku vi&scaron;e od trideset metara.2007 - Umro je poljski pisac i novinar Ri&scaron;ard Kapu&scaron;ćinjski, verovatno najprevođeniji poljski autor, knjige su mu objavljivane na tridesetak jezika. Rođen je 1932. u Pinsku (danas Belorusija). Proslavio se reportažama o Kongu krajem pedesetih. Tokom brojnih boravaka u Africi, Južnoj Americi i Aziji, bio je svedok vi&scaron;e građanskih ratova, revolucija i svrgavanja režima. Vi&scaron;e puta bio je kandidat za Nobelovu nagradu za književnost. Najpoznatije knjige: &quot;Jedan dan života&quot;, &quot;Fudbalski rat&quot;, &quot;Car&quot;, &quot;&Scaron;ahin&scaron;ah&quot;, &quot;Beležnica&quot;, &quot;Lapidarijum&quot;, &quot;Imperija&quot;, &quot;Ebonovina&quot;, &quot;Putovanja s Herodotom&quot;.2007 - Umro je Hauard Hant, agent CIA, ključni akter afere &quot;Votergejt&quot;, koja je prouzrokovala ostavku američkog predsednika Ričarda Niksona i postala sinonim za skandal i zloupotrebu vlasti. On je regrutovao osobe koje su provalile u zgradu &quot;Votergejt svisotel&quot; u Va&scaron;ingtonu, gde se nalazilo sredi&scaron;te tada opozicione Demokratske stranke tokom predsedničke kampanje 1972. Aferu su razotkrila dva novinara &quot;Va&scaron;ington posta&quot; Bob Vudvord i Karl Bernstin. Kada je afera razotkrivena do kraja - oni su nagrađeni Pulicerovom nagradom. 2017 - Preminuo je Gordon Kej, britanski glumac, upamćen po ulozi Renea Artoa, vlasnika kafea, u globalno popularnoj humorističkoj seriji &quot;Alo Alo&quot;.2017 - Predsednik SAD Donald Tramp potpisao je ukaz kojim započinje povlačenje Sjedinjenih Država iz trgovinskog sporazuma o Transpacifičkom partnerstvu (TPP), komentari&scaron;ući pritom da je to &quot;velika stvar za američkog radnika&quot;. Pokretanjem procesa izlaska SAD iz TPP-a, Tramp je ispunio obećanje nagla&scaron;avano tokom predizborne kampanje.2021 - Umro je Lari King, tv novinar, doajen američke televizije i radija, poznat po intervjuima s brojnim poznatim osobama iz najrazličitijih oblasti. Tokom 25 godina uređivao je i vodio emisiju &quot;Leri King Lajv&quot;. Penzionisan je 2010, da bi potom osnovao svoju produkciju. Tokom neverovatno bogate novinarske karijere obavio je vi&scaron;e od 50.000 intervjua. 2022 - Umro je Momčilo Pudar, novinar. Po obrazovanju je bio pravnik. Radni vek je proveo u novinskoj agenciji Tanjug. Bio je dopisnik Tanjuga iz Bukure&scaron;ta, Rio de Žaneira, Buenos Ajresa, Madrida, Pariza, kao i glavni urednik agencije. Paralelno je radio i za druge medije, poput &quot;Politike&quot;, &quot;Vjesnika&quot;, &quot;Oslobođenja&quot;. Dobitnik je priznanja Udruženja novinara Srbije, nagrade &quot;Svetozar Marković&quot; za životno delo. Knjige: &quot;Amerika protiv sebe i sveta&quot;, &quot;Svet bez gospodara&quot;, &quot;Ko dominira svetom&quot;.2022 - Oko 50.000 demonstranata, iz vi&scaron;e zemalja EU, okupilo se u Briselu na panevropskom protestu uz uče&scaron;će cak 600 lokalnih evropskih organizacija, protiv mera koje države članice uvode s ciljem suzbijanja pandemije kovid -19. Organizatori su naglasili da nije reč o političkim protestima niti protiv vakcinacije, već da je namera da se ukaže na nekorektne i restriktivne mere &scaron;irom EU. Iako je protest bio odobren a organizatori su pozivali na po&scaron;tovanje reda i mira, policija je upotrebila suzavac i vodene topove protiv demonstranata okupljenih na trgu &Scaron;uman ispred EU institucija. Razbijeno je vi&scaron;e lokala, uključujući i stakla na sredi&scaron;tu Evropske službe za spoljne poslove (EEAS).2022 - Preminuo je Lavrentije Trifunović, vladika &scaron;abački. Bogoslovski fakultet zavr&scaron;io je u Beogradu. U čin jerođakona rukopoložen je 1958, jeromonah postaje 1961. Dve godine bio je duhovnik Crkve Ružica na Kalemegdanu, a posle toga parohijski sve&scaron;tenik na Kupresu. Predavao je u Bogosloviji u manastiru Krka. Episkop je postao 1967. Bio je vikarni episkop moravički, potom zapadnoevropski i australijsko-novozelandski. U Himelstiru u Nemačkoj osnovao je Eparhijski centar, otkupio za SPC postojeću crkvu, osnovao &scaron;tampariju. U Himelstiru je priredio i objavio dela Nikolaja Velimirovića, kao i brojne druge naslove. Venčao je prestolonaslednika Aleksandra Karađorđevića. Od 1989. na čelu je eparhije &scaron;abačko-valjevske, od 2006. &scaron;abačke. U &Scaron;apcu je nastavio započetu &scaron;iroku izdavačku delatnost kuće &quot;Glas Crkve&quot;, osnovao i radio i tv stanicu. Uređivao je list &quot;Pravoslavni misionar&quot;. Utemeljio je novi manastir Soko. Njegovim zalaganjem prenete su mo&scaron;ti Svetog vladike Nikolaja iz SAD u Srbiju. Bio je oličenje pravog monaha, krajnje dobronameran i plemenit čovek. U trenutku smrti bio je najstariji episkop SPC i po godinama života (88) i po dužini episkopskog staža (54).

Na današnji dan, 23. januar

0 Komentari