Na današnji dan, 1. maj

1218 - Rođen je Rudolf I, osnivač dinastije Habzburg. Vladao je od 1273. do smrti 1291. U bici na Moravskom polju 1278. pobedio je če&scaron;kog kralja Otokara II P&scaron;emisla i od njega otrgnuo Austriju, Kranjsku i &Scaron;tajersku koje su, sa docnije pripojenom Koru&scaron;kom, postale nasledne habzbur&scaron;ke zemlje, čime je udaren temelj kasnije austrijske monarhije.1672 - Rođen je engleski pisac i političar Džozef Adison, duhovit i tanan esejista. Uglavnom je objavljivao u listovima &quot;Tatler&quot; i &quot;Spektator&quot; čiji je bio osnivač, marta 1711. sa Ričardom Stilom. Autor je takođe tragedije &quot;Katon&quot;. Znatno je uticao na srpskog prosvetitelja Dositeja Obradovića.1769 - Rođen je engleski vojskovođa i državnik Artur Velzli, prvi vojvoda od Velingtona, koji je porazio francuskog cara Napoleona I 1815. kod Vaterloa. Kao vođa torijevske desnice bio je premijer od 1828. do 1830.1778 - U Somboru je počela s radom &scaron;kola, poznata kao &quot;Norma&quot;. Radila je do 1811. a od 3. novembra 1812. njenu ulogu preuzela je Učiteljska &scaron;kola u Sent Andreji. Četiri godine potom &scaron;kola je vraćena u Sombor.1853 - U Srpskoj Vojvodini i Tami&scaron;kom Banatu, kako je glasio zvanični naziv srpske autonomne Vojvodine u Habzbur&scaron;koj Austriji, stupio je na snagu Op&scaron;ti austrijski građanski zakonik.1866 - U Srbiji su pu&scaron;tene u promet prve po&scaron;tanske marke.1873 - &Scaron;kotski lekar, misionar i istraživač Afrike Dejvid Livingston, koji je otkrio Viktorijine vodopade, pronađen je mrtav u mestu Čitambo u sada&scaron;njoj Zambiji. Prvi je istraživao pustinju Kalahari, basen reke Zambezi, jezero Njasa i druga afrička jezera i izvori&scaron;te reke Kongo. Vi&scaron;e od 30 godina je proveo u Africi. Sahranjen je u Vestminsterskoj katedrali u Londonu.1886 - U Čikagu su desetine hiljada radnika stupile u &scaron;trajk, zahtevajući bolje uslove rada, izražene u paroli &quot;tri osmice&quot; po osam sati rada, odmora i slobodnog vremena. U sukobu sa policijom ubijeno je &scaron;est i ranjeno oko 50 radnika, a veliki broj je uhap&scaron;en. Pet radničkih vođa osuđeno je na smrt, a trojica na robiju. Na Prvom kongresu Druge internacionale 1889. odlučeno je da se svake godine 1. maja masovno demonstrira u znak sećanja na čika&scaron;ke radnike.1894 - U Srbiji je prvi put svečano proslavljen 1. maj. Proslava je organizovana u Beogradu, &Scaron;apcu, Negotinu, Kragujevcu, Požarevcu, Obrenovcu i Bajinoj Ba&scaron;ti. Proslave su poprimile masovniji karakter posle osnivanja Glavnog radničkog saveza i Srpske socijaldemokratske stranke 1903.1904 - Umro je če&scaron;ki kompozitor Antonjin Dvoržak, jedan od tvoraca če&scaron;ke nacionalne &scaron;kole. Bio je sledbenik neoklasicizma Johana Bramsa. Dela: opere &quot;Rusalka&quot;, &quot;Jakobin&quot;, &quot;Đavo i Kaća&quot;, devet simfonija, uključujući čuvenu &quot;Simfoniju iz Novog sveta&quot;, orkestarska kompozicija &quot;Slovenske igre&quot;, &quot;Koncert za violončelo i orkestar br. 2 u h-molu&quot;, &quot;Koncert za violinu i orkestar u a-molu&quot;, koncerti za klavir i orkestar, kamerna muzika.1923 - Rođen je Džozef Heler, američki pisac koji je iskustva iz vazduhoplovstva SAD, gde je služio tokom Drugog svetskog rata, oživeo u crnohumornom romanu &quot;Kvaka 22&quot;. Reč je o originalnom delu apsurdne konstrukcije, zapravo satiri militarizma. Ostala dela: romani &quot;Ne&scaron;to se desilo&quot;, &quot;Dobar kao zlato&quot;, drama &quot;Bombardovali smo u Njuhejvnu&quot;.1923 - Rođen je Milan Kangrga, filozof, jedan od najistaknutijih intelektualaca nekada&scaron;nje Jugoslavije. Gotovo tri decenije bio je &scaron;ef katedre za etiku zagrebačkog Filozofskog fakulteta. Kao predavač boravio je na univerzitetima u Hajdelbergu, Frajburgu, Vircburgu, Ahenu, Bonu, Minhenu, Pragu, Bratislavi, Budimpe&scaron;ti, Kijevu, Moskvi, Sankt Peterburgu (tada Lenjingrad). Jedan je od osnivača časopisa &quot;Praksis&quot;, koji je uživao svetski ugled, kao i znamenite Korčulanske letnje &scaron;kole, na kojoj su gostovala gotovo sva relevantna imena filozofije i dru&scaron;tvene teorije tog vremena. Objavio je 15 knjiga i vi&scaron;e od 60 članaka, od čega 13 u inostranim edicijama na nemačkom, engleskom, italijanskom i &scaron;panskom. Dela: &quot;Etika i sloboda&quot;, &quot;Smisao povijesnoga&quot;, &quot;Hegel-Marx&quot;, &quot;&Scaron;verceri vlastitog života&quot;, &quot;Nacionalizam ili demokracija&quot;.1924 - Rođen je srpski kompozitor Enriko Josif, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Njegov kompozitorski opus izuzetno je bogat i raznolik, uključujući Lirsku simfoniju za četiri flaute, harfu i gudački orkestar, &quot;Snoviđenja&quot; za flautu, harfu i klavir, &quot;Tri psalma&quot; za klavir, &quot;Smrt Stefana Dečanskog&quot;. Osim komponovanja i pedago&scaron;kog rada, bavio se i muzičkom kritikom, esejistikom i publicistikom.1931 - Zvanično je otvoren 102 sprata visoki oblakoder Empajer stejt bilding u Njujorku, u to vreme najvi&scaron;a zgrada u svetu.1945 - Jedinice Jugoslovenske armije izbile su u Drugom svetskom ratu na reku Soču i zauzele Trst, Goricu i Tržič.1945 - U bunkeru u Berlinu samoubistvo je izvr&scaron;io Jozef Gebels, ministar propagande Trećeg rajha i jedan od najbližih saradnika Adolfa Hitlera. Doktorirao je filologiju u Hajdelbergu 1921, potom radio kao novinar i bavio se politikom u kulturi i medijima.1960 - Duboko iznad sovjetske teritorije oboren je američki &scaron;pijunski avion &quot;U-2&quot;. Pilot Frensis Pauers, koji se spasao iskakanjem, zarobljen je i u februaru 1962. razmenjen za jednog sovjetskog &scaron;pijuna.1978 - Japanski istraživač Naomi Uemura postao je prvi čovek koji je sam stigao do Severnog pola.1993 - Umro je biv&scaron;i francuski predsednik vlade, socijalista Pjer Beregovoa, koji je prethodno pucao u sebe.1993 - Predsednika &Scaron;ri Lanke Ranasingea Premadasu u Kolombu je tokom prvomajske proslave bombom ubio atentator-samoubica.1994 - Brazilski automobilski as Ajrton Sena poginuo je na stazi u Imoli tokom trke za &quot;Gran Pri San Marina&quot;. Titulu prvaka sveta u Formuli 1 osvajao je 1988, 1990. i 1991, a u Brazilu je imao status heroja.1995 - Vojska Hrvatske otpočela je operaciju &quot;Bljesak&quot; u zapadnoj Slavoniji i za dva dana zauzela taj deo Republike Srpske Krajine. Tokom operacije ubijene su 283 osobe srpske nacionalnosti, a oko 15.000 Srba je proterano.1999 - U putničkom autobusu &quot;Ni&scaron;-ekspresa&quot;, pogođenom projektilom iz NATO aviona dok je prelazio most u Lužanima, 18 kilometara severno od Pri&scaron;tine, ubijeno je najmanje 60 osoba, među kojima petnaestoro dece. Most nije uni&scaron;ten, a napad je izveden oko podneva po vedrom vremenu. Vozila hitne pomoći gađana su oko 50 minuta potom i pri tom je te&scaron;ko ranjen jedan lekar.2002 - U Holandiji je stupio na snagu zakon o eutanaziji, čime je ta zemlja postala prva u svetu koja je dozvolila ubistvo iz milosrđa.2004 - Na ceremoniji u Briselu podignute su zastave 10 novih članica Evropske unije: Estonije, Letonije, Litvanije, Kipra, Malte, Mađarske, Poljske, Slovačke, Slovenije i Če&scaron;ke, čime je EU pro&scaron;irena na 25 članica.2005 - U napadu bomba&scaron;a samoubice na pogrebnu povorku u gradu Tal Afaru na severu Iraka poginulo je najmanje 25 ljudi, a 30 je povređeno.2006 - Islamski ekstremisti ubili su najmanje 35 Hindusa u indijskom delu Ka&scaron;mira, u dva sela u oblasti Doda, oko 170 kilometara od Džamua.2009 - U &Scaron;vedskoj je stupio na snagu zakon kojim je omogućeno homoseksualcima da se venčavaju i u crkvi, čime je ta zemlja postala druga u svetu posle Norve&scaron;ke sa takvim propisom.2012 - Preminuo je Milan Tanasković, dugogodi&scaron;nji generalni sekretar trke &quot;Kroz Jugoslaviju&quot; i Biciklističkog saveza Jugoslavije.2016 - U požaru je izgoreo katedralni hram Svetog Save na Menhetnu u Njujorku, istorijski spomenik u vlasni&scaron;tvu SPC. Tog dana, na Uskrs, požari su zahvatili četiri pravoslavne crkve &scaron;irom sveta.2020 - Vlasti Kanade zabranile su uvoz, prodaju i kori&scaron;ćenje 1.500 vrsta vojnog oružja nakon masakra u Novoj &Scaron;kotskoj u kojem su ubijene 22 osobe.2024 - U Tbilisiju su izbile demonstracije zbog usvajanja &quot;Zakona o transparentnosti stranog uticaja&quot;, kojim se organizacije finansirane iz inostranstva obavezuju da se registruju kao zavisne od stranog uticaja. Demonstranti su poku&scaron;ali da zauzmu parlament.

Na današnji dan, 1. maj

0 Komentari