1218 - Rođen je Rudolf I, osnivač dinastije Habzburg. Vladao je od 1273. do smrti 1291. U bici na Moravskom polju 1278. pobedio je češkog kralja Otokara II Pšemisla i od njega otrgnuo Austriju, Kranjsku i Štajersku koje su, sa docnije pripojenom Koruškom, postale nasledne habzburške zemlje, čime je udaren temelj kasnije austrijske monarhije.1672 - Rođen je engleski pisac i političar Džozef Adison, duhovit i tanan esejista. Uglavnom je objavljivao u listovima "Tatler" i "Spektator" čiji je bio osnivač, marta 1711. sa Ričardom Stilom. Autor je takođe tragedije "Katon". Znatno je uticao na srpskog prosvetitelja Dositeja Obradovića.1769 - Rođen je engleski vojskovođa i državnik Artur Velzli, prvi vojvoda od Velingtona, koji je porazio francuskog cara Napoleona I 1815. kod Vaterloa. Kao vođa torijevske desnice bio je premijer od 1828. do 1830.1778 - U Somboru je počela s radom škola, poznata kao "Norma". Radila je do 1811. a od 3. novembra 1812. njenu ulogu preuzela je Učiteljska škola u Sent Andreji. Četiri godine potom škola je vraćena u Sombor.1853 - U Srpskoj Vojvodini i Tamiškom Banatu, kako je glasio zvanični naziv srpske autonomne Vojvodine u Habzburškoj Austriji, stupio je na snagu Opšti austrijski građanski zakonik.1866 - U Srbiji su puštene u promet prve poštanske marke.1873 - Škotski lekar, misionar i istraživač Afrike Dejvid Livingston, koji je otkrio Viktorijine vodopade, pronađen je mrtav u mestu Čitambo u sadašnjoj Zambiji. Prvi je istraživao pustinju Kalahari, basen reke Zambezi, jezero Njasa i druga afrička jezera i izvorište reke Kongo. Više od 30 godina je proveo u Africi. Sahranjen je u Vestminsterskoj katedrali u Londonu.1886 - U Čikagu su desetine hiljada radnika stupile u štrajk, zahtevajući bolje uslove rada, izražene u paroli "tri osmice" po osam sati rada, odmora i slobodnog vremena. U sukobu sa policijom ubijeno je šest i ranjeno oko 50 radnika, a veliki broj je uhapšen. Pet radničkih vođa osuđeno je na smrt, a trojica na robiju. Na Prvom kongresu Druge internacionale 1889. odlučeno je da se svake godine 1. maja masovno demonstrira u znak sećanja na čikaške radnike.1894 - U Srbiji je prvi put svečano proslavljen 1. maj. Proslava je organizovana u Beogradu, Šapcu, Negotinu, Kragujevcu, Požarevcu, Obrenovcu i Bajinoj Bašti. Proslave su poprimile masovniji karakter posle osnivanja Glavnog radničkog saveza i Srpske socijaldemokratske stranke 1903.1904 - Umro je češki kompozitor Antonjin Dvoržak, jedan od tvoraca češke nacionalne škole. Bio je sledbenik neoklasicizma Johana Bramsa. Dela: opere "Rusalka", "Jakobin", "Đavo i Kaća", devet simfonija, uključujući čuvenu "Simfoniju iz Novog sveta", orkestarska kompozicija "Slovenske igre", "Koncert za violončelo i orkestar br. 2 u h-molu", "Koncert za violinu i orkestar u a-molu", koncerti za klavir i orkestar, kamerna muzika.1923 - Rođen je Džozef Heler, američki pisac koji je iskustva iz vazduhoplovstva SAD, gde je služio tokom Drugog svetskog rata, oživeo u crnohumornom romanu "Kvaka 22". Reč je o originalnom delu apsurdne konstrukcije, zapravo satiri militarizma. Ostala dela: romani "Nešto se desilo", "Dobar kao zlato", drama "Bombardovali smo u Njuhejvnu".1923 - Rođen je Milan Kangrga, filozof, jedan od najistaknutijih intelektualaca nekadašnje Jugoslavije. Gotovo tri decenije bio je šef katedre za etiku zagrebačkog Filozofskog fakulteta. Kao predavač boravio je na univerzitetima u Hajdelbergu, Frajburgu, Vircburgu, Ahenu, Bonu, Minhenu, Pragu, Bratislavi, Budimpešti, Kijevu, Moskvi, Sankt Peterburgu (tada Lenjingrad). Jedan je od osnivača časopisa "Praksis", koji je uživao svetski ugled, kao i znamenite Korčulanske letnje škole, na kojoj su gostovala gotovo sva relevantna imena filozofije i društvene teorije tog vremena. Objavio je 15 knjiga i više od 60 članaka, od čega 13 u inostranim edicijama na nemačkom, engleskom, italijanskom i španskom. Dela: "Etika i sloboda", "Smisao povijesnoga", "Hegel-Marx", "Šverceri vlastitog života", "Nacionalizam ili demokracija".1924 - Rođen je srpski kompozitor Enriko Josif, član Srpske akademije nauka i umetnosti. Njegov kompozitorski opus izuzetno je bogat i raznolik, uključujući Lirsku simfoniju za četiri flaute, harfu i gudački orkestar, "Snoviđenja" za flautu, harfu i klavir, "Tri psalma" za klavir, "Smrt Stefana Dečanskog". Osim komponovanja i pedagoškog rada, bavio se i muzičkom kritikom, esejistikom i publicistikom.1931 - Zvanično je otvoren 102 sprata visoki oblakoder Empajer stejt bilding u Njujorku, u to vreme najviša zgrada u svetu.1945 - Jedinice Jugoslovenske armije izbile su u Drugom svetskom ratu na reku Soču i zauzele Trst, Goricu i Tržič.1945 - U bunkeru u Berlinu samoubistvo je izvršio Jozef Gebels, ministar propagande Trećeg rajha i jedan od najbližih saradnika Adolfa Hitlera. Doktorirao je filologiju u Hajdelbergu 1921, potom radio kao novinar i bavio se politikom u kulturi i medijima.1960 - Duboko iznad sovjetske teritorije oboren je američki špijunski avion "U-2". Pilot Frensis Pauers, koji se spasao iskakanjem, zarobljen je i u februaru 1962. razmenjen za jednog sovjetskog špijuna.1978 - Japanski istraživač Naomi Uemura postao je prvi čovek koji je sam stigao do Severnog pola.1993 - Umro je bivši francuski predsednik vlade, socijalista Pjer Beregovoa, koji je prethodno pucao u sebe.1993 - Predsednika Šri Lanke Ranasingea Premadasu u Kolombu je tokom prvomajske proslave bombom ubio atentator-samoubica.1994 - Brazilski automobilski as Ajrton Sena poginuo je na stazi u Imoli tokom trke za "Gran Pri San Marina". Titulu prvaka sveta u Formuli 1 osvajao je 1988, 1990. i 1991, a u Brazilu je imao status heroja.1995 - Vojska Hrvatske otpočela je operaciju "Bljesak" u zapadnoj Slavoniji i za dva dana zauzela taj deo Republike Srpske Krajine. Tokom operacije ubijene su 283 osobe srpske nacionalnosti, a oko 15.000 Srba je proterano.1999 - U putničkom autobusu "Niš-ekspresa", pogođenom projektilom iz NATO aviona dok je prelazio most u Lužanima, 18 kilometara severno od Prištine, ubijeno je najmanje 60 osoba, među kojima petnaestoro dece. Most nije uništen, a napad je izveden oko podneva po vedrom vremenu. Vozila hitne pomoći gađana su oko 50 minuta potom i pri tom je teško ranjen jedan lekar.2002 - U Holandiji je stupio na snagu zakon o eutanaziji, čime je ta zemlja postala prva u svetu koja je dozvolila ubistvo iz milosrđa.2004 - Na ceremoniji u Briselu podignute su zastave 10 novih članica Evropske unije: Estonije, Letonije, Litvanije, Kipra, Malte, Mađarske, Poljske, Slovačke, Slovenije i Češke, čime je EU proširena na 25 članica.2005 - U napadu bombaša samoubice na pogrebnu povorku u gradu Tal Afaru na severu Iraka poginulo je najmanje 25 ljudi, a 30 je povređeno.2006 - Islamski ekstremisti ubili su najmanje 35 Hindusa u indijskom delu Kašmira, u dva sela u oblasti Doda, oko 170 kilometara od Džamua.2009 - U Švedskoj je stupio na snagu zakon kojim je omogućeno homoseksualcima da se venčavaju i u crkvi, čime je ta zemlja postala druga u svetu posle Norveške sa takvim propisom.2012 - Preminuo je Milan Tanasković, dugogodišnji generalni sekretar trke "Kroz Jugoslaviju" i Biciklističkog saveza Jugoslavije.2016 - U požaru je izgoreo katedralni hram Svetog Save na Menhetnu u Njujorku, istorijski spomenik u vlasništvu SPC. Tog dana, na Uskrs, požari su zahvatili četiri pravoslavne crkve širom sveta.2020 - Vlasti Kanade zabranile su uvoz, prodaju i korišćenje 1.500 vrsta vojnog oružja nakon masakra u Novoj Škotskoj u kojem su ubijene 22 osobe.2024 - U Tbilisiju su izbile demonstracije zbog usvajanja "Zakona o transparentnosti stranog uticaja", kojim se organizacije finansirane iz inostranstva obavezuju da se registruju kao zavisne od stranog uticaja. Demonstranti su pokušali da zauzmu parlament.
1.5.2026.
0:00
Na današnji dan, 1. maj
Danas je petak, 1. maj. Ovo su istorijski događaji koji su obeležili današnji datum.
Izvor: Tanjug
Podeli:
Vrati se na vest
0 Ostavite komentar