Živković za "Kompas": "Kako se iz Zagreba i Podgorice kreira slika o Srbiji i Vučiću"

Kolumnu novinara Dražena Živkovića za nedeljnik "Kompas" prenosimo u celosti:

"Jedna informacija se plasira u jednom centru, zatim se prenosi kroz druge medije, da bi se na kraju vratila kao 'regionalno potvrđena činjenica'

U savremenoj politici više nije presudno ko ima informaciju, već ko uspe da je postavi kao dominantan narativ, a upravo zbog toga se danas borba za uticaj ne vodi samo kroz institucije i izbore, već i kroz medijski prostor u kojem se percepcija sve češće nameće kao zamena za činjenice

U takvom ambijentu, region Zapadnog Balkana funkcioniše kao jedinstvena komunikaciona zona u kojoj se sadržaji kreiraju, prepakuju i vraćaju u javnost kao navodno potvrđene istine, pri čemu se granice između izvora i interpretacije sve više brišu i pretvaraju u fluidan prostor u kojem je teško razdvojiti činjenicu od konstrukcije.

Ono što dodatno komplikuje situaciju jeste činjenica da se u tom prostoru sve češće koristi model koji liči na zatvoreni krug – jedna informacija se plasira u jednom centru, zatim se prenosi kroz druge medije, da bi se na kraju vratila kao 'regionalno potvrđena činjenica', iako je u suštini reč o istoj početnoj tezi koja je samo prošla kroz više kanala i dobila dodatne slojeve interpretacije.

Zagreb kao početna tačka narativa

U ovom modelu, određeni medijski centri u Zagrebu često imaju ulogu inicijalnog prostora u kojem se određeni sadržaji prvi put pojavljuju, najčešće u formi 'analiza', 'insajderskih saznanja' ili 'regionalnih pregleda', koji na prvi pogled deluju kao širi pogled na politička dešavanja u Srbiji, ali u svojoj strukturi nose jasno definisan ugao posmatranja.

Takvi tekstovi se potom pozicioniraju kao nezavisni izvori, iako u svojoj suštini često imaju vrlo precizno usmeren narativ koji se kroz selekciju činjenica i način interpretacije gradi kao dominantan okvir za razumevanje političkih procesa u Srbiji.

Upravo u tom početnom koraku često se postavlja teza koja kasnije postaje osnova za dalju medijsku reprodukciju – teza u kojoj se politički procesi u Srbiji tumače kroz unapred zadate zaključke, a ne kroz otvorenu analizu.

Podgorica kao prostor pojačavanja narativa

Nakon inicijalnog plasiranja, isti sadržaji vrlo brzo pronalaze put do medijskog prostora u Podgorici, gde se dodatno pojačavaju i reintepretiraju kroz lokalni kontekst, čime se stvara utisak da postoji širi regionalni konsenzus o određenim političkim pitanjima.

U toj fazi, sadržaj često dobija novu dimenziju – dodaju se lokalne reference, političke paralele i dodatni komentari, koji ga čine bližim publici, ali i dodatno učvršćuju početni narativ, dajući mu privid dodatne potvrde.

Podgorica tako postaje ključna karika u ovom lancu, jer omogućava da se početni sadržaj predstavi kao deo šire slike, a ne kao izolovana interpretacija.

Povratak u Srbiju – zatvaranje kruga

Konačna faza ovog modela jeste povratak istih sadržaja u Srbiju, gde se oni predstavljaju kao 'regionalni odjek', 'mišljenje sa strane' ili „potvrda iz više izvora“, čime se zatvara krug u kojem početna informacija dobija dodatnu težinu.

U tom trenutku, javnost više ne vidi jedan izvor, već niz međusobno povezanih medijskih objava koje deluju kao potvrda iste teze, iako su sve nastale iz istog početnog okvira.

Na taj način nastaje spirala narativa, u kojoj ponavljanje zamenjuje proveru, a broj objava stvara utisak verodostojnosti.

Efekat eha i zamena činjenica percepcijom

U teoriji medija, ovaj fenomen poznat je kao 'efekat eha', gde se ista poruka reflektuje kroz više kanala dok ne postane dominantna u javnom prostoru, bez obzira na to koliko je njena činjenična osnova čvrsta.

U takvom sistemu, ključni problem nije u jednoj objavi, već u kontinuiranom ponavljanju koje stvara percepciju da postoji šira potvrda, iako se zapravo radi o zatvorenom komunikacionom krugu.

Time se briše granica između informacije i interpretacije, a javnost ostaje bez jasnog uporišta u proverljivim činjenicama.

Srbija i Vučić kao centralna meta narativa

U velikom broju slučajeva, fokus ovakvih narativa jasno je usmeren ka Srbiji i njenom političkom vrhu, pri čemu se predsednik Aleksandar Vučić često pozicionira kao centralna figura oko koje se gradi kompletan medijski okvir.

Takav pristup ima svoju logiku – personalizacija politike omogućava lakše oblikovanje narativa, jer se kompleksni politički procesi svode na jednu ličnost, čime se pojednostavljuje komunikacija i pojačava emotivni efekat kod publike.

U tom modelu, svaka tema – od ekonomije do međunarodnih odnosa – dobija lični okvir, čime se dodatno učvršćuje percepcija da se politički procesi mogu objasniti kroz jednu tačku.

Time Srbija ne postaje samo tema, već i centralno polje interpretacije, dok Aleksandar Vučić postaje ključni simbol kroz koji se čita čitav politički kontekst.

Politički kontekst i ciljevi narativa

Ovakvi modeli komunikacije najčešće se aktiviraju u politički osetljivim trenucima, kada se otvore pitanja izbora, međunarodnih odnosa ili unutrašnjih političkih odnosa, jer tada medijski narativi imaju najveći potencijal da utiču na percepciju javnosti.

U tom kontekstu, jasno je da svaki narativ ima i svoj politički cilj, bez obzira da li je on eksplicitno naglašen ili ne, jer u savremenoj politici gotovo da ne postoji neutralan prostor – svaka informacija nosi određeni ugao gledanja.

Kontrola narativa kao ključ političkog uticaja

U vremenu kada informacija putuje brže nego ikada, kontrola narativa postaje ključni instrument političkog uticaja, jer onaj ko uspe da nametne okvir u kojem se događaji tumače, u velikoj meri određuje i način na koji će javnost razumeti stvarnost.

Zato danas više nije presudno šta se desilo, već kako je to predstavljeno, kroz koje kanale je prošlo i koliko puta je ponovljeno.

Između informisanja i uticaja

Na kraju, pitanje koje se nameće nije da li ovakvi modeli postoje – već koliko su oni prisutni i koliko utiču na formiranje javnog mnjenja.

Jer u trenutku kada se informacija pretvori u narativ, a narativ u dominantnu percepciju, granica između novinarstva i uticaja postaje sve tanja.

A upravo u toj zoni, gde se činjenice prepliću sa interpretacijama, odlučuje se kako će javnost videti političku stvarnost.

I zato je možda najvažnije pitanje koje ostaje jednostavno: da li gledamo stvarnost – ili njenu pažljivo konstruisanu verziju.

Jer u vremenu spirale narativa, istina ne nestaje – ona se samo gubi u odjecima koji se ponavljaju dovoljno dugo da počnu da liče na činjenice."