Danas je "Sudnji dan": Zašto nismo "zgnječeni na smrt"?

Naučni rad pod naslovom "Sudnji dan: petak, 13. novembar 2026. godine" objavljen je u časopisu "Sajens" 4. novembra 1960. godine. Potpisali su ga Hajnc fon Ferster, Patriša M. Mora i Lorens V. Amiot, sa odseka za elektrotehniku Univerziteta Ilinois u Urbani.

Već u podnaslovu naveli su da će ljudska populacija tog dana težiti beskonačnosti ukoliko nastavi da raste tempom zabeleženim tokom prethodna dva milenijuma.

Ljudi kao "koalicija"

Autori su pošli od pretpostavke da se ljudi razlikuju od ostalih bioloških vrsta. Kod životinja veći broj jedinki znači i veću borbu za hranu i životni prostor.

Ljudi, međutim, imaju sposobnost komunikacije i udruživanja, zbog čega veća populacija, prema njihovoj teoriji, donosi bolju tehnologiju i kvalitetnije uslove života.

Shutterstock/SirichaiKeng

Zbog toga bi broj ljudi mogao da raste brže od običnog eksponencijalnog rasta.

Svoju hipotezu proverili su na osnovu 24 procene svetske populacije, koje su obuhvatale period od početka nove ere do 1958. godine, odnosno oko stotinu generacija.

Njihova matematička formula pratila je istorijske podatke sa prosečnim odstupanjem od oko sedam odsto. Kao datum "Sudnjeg dana" izračunata je 2026,87. godina, uz moguću grešku od pet i po godina, što približno odgovara 13. novembru 2026.

Alones/Shutterstock

Naučnici su se čak i našalili da bi, koristeći njihovu formulu, Karlo Veliki mogao da predvidi kraj sa preciznošću od 300 godina, Elizabeta Prva sa odstupanjem od 110, a Napoleon od 30 godina. Za svoje vreme, tvrdili su, uspeli su da grešku smanje na svega desetak godina.

"Bićemo zgnječeni na smrt"

Jedna od najpoznatijih rečenica iz njihovog rada glasi da praunuci i čukununuci tadašnje generacije neće umreti od gladi, već će biti "zgnječeni na smrt".

Ipak, autori nisu tvrdili da je takav scenario neizbežan. Predložili su čak i mehanizam za kontrolu rasta stanovništva, koji su, po uzoru na termostat, nazvali "pipolostat".

Njegova uloga bila bi da broj stanovnika održava na stabilnom nivou. Pošto niko ne želi da skraćuje ljudski životni vek, naučnici su smatrali da bi rešenje bilo prepoloviti stopu nataliteta, odnosno svesti prosečnu porodicu na nešto više od dvoje dece.

Među predlozima koji su se tada razmatrali bilo je i uvođenje visokih poreza za porodice sa više od dvoje dece, ali i iseljavanje ljudi u svemir.

Uz poslednji predlog dodali su i duhovitu opasku da putnicima koji napuste Zemlju ne bi trebalo izdavati dozvolu za povratak.

Shutterstock/zef art

Formula je bila tačna sve do devedesetih godina

Naučni rad odmah je privukao pažnju javnosti, a o njemu su pisali i časopisi "Tajm" i "Njujork tajms".

Kako navodi istoričar Alan Mekirni sa kanadskog Univerziteta Vestern, u tekstu objavljenom na portalu "Konverzejšen", matematičari i demografi slali su pisma časopisu "Sajens" u kojima su formulu nazivali besmislicom. Autori su, međutim, branili svoje proračune.

Prema Mekirniju, njihova formula decenijama je davala preciznije projekcije od većine demografskih predviđanja.

To se promenilo oko 1993. godine, kada je broj stanovnika počeo da zaostaje za predviđenim vrednostima. Glavni razlog bio je pad nataliteta – upravo ono što su autori još 1960. godine predlagali kao rešenje.

Današnja stopa nataliteta manja je od polovine one zabeležene 1960. godine.

Prema procenama Ujedinjenih nacija, na Zemlji danas živi oko 8,3 milijarde ljudi, dok se rast svetske populacije postepeno usporava.

EPA-EFE/ANTON BRINK

Rođendan fizičara i mađioničarski trik

Datum koji su naučnici odredili za "Sudnji dan" nije izabran slučajno.

Hajnc fon Ferster rođen je u Beču 13. novembra 1911. godine, pa bi upravo danas napunio 115 godina.

Studirao je fiziku u Beču, a 1949. godine emigrirao je u Sjedinjene Američke Države, gde je postao jedna od značajnih ličnosti u oblasti kibernetike. Preminuo je 2002. godine.

Kako podseća Mekirni, fon Ferster je tokom jednog perioda života bio i mađioničar. Upravo zbog toga ovaj naučni rad predstavlja zanimljiv primer kako se ozbiljna tema može približiti javnosti uz dozu apsurda, humora i provokacije.

Povodom ovog datuma, bečki Centar za nauku o kompleksnim sistemima organizuje konferenciju posvećenu smislu i besmislu predviđanja smaka sveta.