Na današnji dan, 6. maj

1237 - U manastiru Mile&scaron;eva sahranjene su mo&scaron;ti oca srpske Crkve, Svetog Save, godinu i po dana posle njegove smrti u bugarskoj prestonici Trnovo, gde je umro na povratku iz Jerusalima u Srbiju. Bugarski car Jovan Asen II nevoljno je pristao na zahtev Savinog sinovca kralja Vladislava da Savine mo&scaron;ti budu prenesene u otadžbinu.1626 - Holandski naseljenik Peter Minuit kupio je od lokalnih Indijanaca ostrvo Menhetn, na kojem je kasnije izgrađen Njujork, plativ&scaron;i ga sitnicama. Ukupna vrednost te robe nije prema&scaron;ivala 25 dolara.1758 - Rođen je Maksimilijan Robespjer, jedan od prvaka Francuske revolucije, predvodnik jakobinaca i začetnik revolucionarnog terora. Zbog opste nepopustljivosti narod Pariza nazvao ga je &quot;Nepodmitljivi&quot;. Odigrao je ključnu ulogu u pogubljenju kralja Luja XVI, 21. januara 1793, kao i u obaranju s vlasti žirondinaca krajem maja 1793. Uspostavio je jakobinsku diktaturu juna 1793. i ona je trajala do kraja jula 1794. Kao član &quot;Odbora javnog spasa&quot; bio je stvarni &scaron;ef revolucionarne vlade sa presudnim uticajem na Konvent. Uveo je novi, revolucionarni kalendar, kori&scaron;ćen od 1793. do kraja 1805. s novim praznicima i nazivima meseci. Ukinuo je hri&scaron;ćanstvo, zaveo veru u &quot;Vrhovno biće&quot; i postao njen prvosve&scaron;tenik. Boreći se protiv spoljne intervencije, bio je inicijator stvaranja revolucionarne armije. Poslao je na giljotinu sve prvake revolucije i saborce koji su zastupali drukčije ideje ili se protivili teroru. Kad je krupna buržoazija izvela termidorski prevrat 27. jula 1794, sutradan su na giljotini okončali život on i druge jakobinske vođe.1804 - U Ostružnici kod Beograda počela je ustanička skup&scaron;tina radi uspostavljanja sudskih i upravnih vlasti na oslobođenoj teritoriji, koju je sazvao vođa Prvog srpskog ustanka Karađorđe. U toku zasedanja skup&scaron;tine propao je poku&scaron;aj nekih stare&scaron;ina da raspravu usmere protiv Karađorđa i ponovo postave pitanje vođstva ustanka. Zasedanje je okončano 15. maja.1830 - Na osnovu naredbe knjaza Milo&scaron;a Obrenovića, u Požarevcu je oformljena prva jedinica garde u tada&scaron;njoj Kneževini Srbiji. Taj datum prihvaćen je kao Dan garde Vojske Srbije.1840 - Pu&scaron;tene su u promet prve po&scaron;tanske marke u Velikoj Britaniji - od jednog i dva penija s likom kraljice Viktorije.1856 - Rođen je Sigmund Frojd, austrijski lekar jevrejskog porekla, osnivač psihoanalize, lekar za nervne bolesti i profesor nervne patologije na Univerzitetu u Beču. Pred nacistima je 1938. emigrirao u London, gde je umro 1939. Posebno je isticao značaj nesvesnog (podsvesnog) kao i seksualnosti na psihički život ljudi. Njegove psihoanalitičke studije bitno su uticale na najrazličitije sfere humanističkih nauka i umetničkog stvarala&scaron;tva. Zanimljivo je da je kao austrijski patriota 1914. bio odu&scaron;evljen pohodom Austrougarske protiv, kako je govorio, &quot;drskih Srba&quot;. Veoma plodan autor. Dela: &quot;Psihopatologija svakodnevnog života&quot;, &quot;Tumačenje snova&quot;, &quot;Tri raspave o seksualnoj teoriji&quot;, &quot;Dosetka i njen odnos prema nesvesnom&quot;, &quot;Prilog istoriji psihoanalitičkog pokreta&quot;, &quot;Uvod u psihoanalizu&quot;,&quot;Totem i tabu&quot;, &quot;O snu&quot;, &quot;Psihologija masa i analiza ega&quot;, &quot;Ja i ono&quot;, &quot;Mikelanđelov Mojsije&quot;, &quot;Dostojevski i oceubistvo&quot;, &quot;Nelagodnost u kulturi&quot;, &quot;Nova predavanja za uvođenje u psihoanalizu&quot;, &quot;Studije o histeriji&quot;, &quot;Autobiografija&quot;.1856 - Rođen je američki istraživač i admiral Robert Edvin Piri čija je ekspedicija u aprilu 1909. uspela da prva dospe do Severnog pola. Ispitao je najseverniji deo Grenlanda, oplovio ga je 1901. i na taj način ustanovio da je ostrvo. Dela: &quot;Na Sever preko Velikog leda&quot;, &quot;Najbliže polu&quot;, &quot;Severni pol&quot;, &quot;Tajne polarnih putovanja&quot;.1862 - Umro je američki pisac Henri Dejvid Toro, jedan od najboljih američkih esejista, nazvan &quot;pustinjak Valdena&quot; zato &scaron;to je od 1845. do 1847. živeo usamljenički u &scaron;umama pored jezera Valden. Pisao je protiv ropstva, otimačkog rata SAD protiv Meksika od 1846. do 1848. Propovedao je vraćanje prirodi i duhovnosti. U najvažnijem delu, zbirci 18 eseja &quot;Valden&quot;, poznatoj i kao &quot;Život u &scaron;umi&quot;, opisao je svoja usamljenička iskustva kao i stavove o svetu koji ga okružuje. Ostala dela: &quot;Dnevnik&quot;, eseji &quot;Građanska neposlu&scaron;nost&quot;, &quot;Ropstvo u Masačusetsu&quot;, &quot;Odbrana Džona Brauna&quot;.1868 - Rođen je srpski matematičar Mihajlo Petrović, poznat kao Mika Alas, osnivač beogradske matematičke &scaron;kole, profesor Univerziteta u Beogradu, član Srpske kraljevske akademije i niza inostranih akademija. Kao dečak naučio je ribarski zanat, potom polozio majstorski ispit ribarskog esnafa, ribarenje je neobično voleo i tako dobio nadimak &quot;Mika Alas&quot;. Napisao je vi&scaron;e od 400 radova iz teorijske i primenjene matematike, matematičke fizike i hemije, mehanike, geometrije i op&scaron;te fenomenologije. Tvorac je matematičke fenomenologije, teorije matematičkih spektara koja je praktično primenjena u astronomskim, statističkim i drugim izračunavanjima i veoma je doprineo matematičkoj analizi, posebno teoriji diferencijalnih jednačina i teoriji funkcija. Dela: &quot;Kvalitativna integracija diferencijalnih jednačina&quot;, &quot;Elementi matematičke fenomenologije&quot;, &quot;Fenomenolo&scaron;ko preslikavanje&quot;, &quot;Predavanja o matematičkim spektrima&quot;, putopisi &quot;Kroz polarnu oblast&quot;, &quot;U carstvu gusara&quot;, naučna publicistika &quot;Jegulje&quot;.1885 - Nikola Tesla prijavio je patentnom zavodu SAD prvi patent:&quot;Komutator za električne dinamo-ma&scaron;ine&quot;. U periodu od 1887. do 1890. Tesla je prijavio svoje najpoznatije patente iz oblasti naizmeničnih struja, generatore i motore. Pronalaske javno prikazuje u Američkom institutu elektroinženjera, 16. maja 1888. tokom predavanja &quot;Novi sistem motora i transformatora naizmenične struje&quot;. Ubrzo potom Kompanija Vestinghaus otkupljuje prvih sedam Teslinih patenata iz oblasti polifaznih struja.1895 - Rođen je američki glumac italijanskog porekla Rudolf Valentino, najpopularnija filmska zvezda početkom 20. veka. Premda skromnih glumačkih sposobnosti, proslavio se u nemim filmovima ulogama zavodnika, stekav&scaron;i milione obožavateljki. Filmovi: &quot;Četiri jahača apokalipse&quot;, &quot;Dama s kamelijama&quot;, &quot;&Scaron;eik&quot;, &quot;&Scaron;eikov sin&quot;, &quot;Krv i pesak&quot;, &quot;Mladi radža&quot;, &quot;Gospodin Boker&quot;, &quot;Crni orao&quot;.1900 - U Sremskim Karlovcima, uz veliku svečanost, položen je kamen temeljac novog monumentalnog zdanja srpskog Bogoslovskog seminara. Reprezentativnu građevinu, projekat arhitekte Vladimira Nikolića, o svom tro&scaron;ku, podigao je patrijarh Georgije Branković, prilogom od 200.000 kruna. Malo klirikalno učili&scaron;te u Sremskim Karlovcima, preteču dana&scaron;nje karlovačke Bogoslovije Svetog Arsenija, osnovao je februara 1794. Mitropolit Stratimirović. Njoj je prethodila Mala klirikalna &scaron;kola, koja je radila u okviru Pokrovobogorodične &scaron;kole mitropolita Pavla Nenadovića, otvorene 1749. Docnije 1797. mitropolit je otvorio i &quot;Blagođejanije&quot;, gde su siroma&scaron;niji učenici Bogoslovije i Gimnazije besplatno dobijali stan i hranu. Karlovačka bogoslovija uživala je veliki ugled i ostavila je veliki trag u srpskoj kulturi. U njenom okrilju negovano je takođe Karlovačko pojanje, čiji su znameniti učitelji bili prota Anastasije Popović i sve&scaron;tenik Đura Popović. Vrhunski dometi Karlovačkog pojanja najbolje su sačuvani u crkvenoj muzici Kornelija Stankovića.1912 - Rođena je Elen Milen-Prajs, austrijski mačevalac, trostruki prvak sveta. U Los Anđelesu 1932. osvojila je prvu zlatnu olimpijsku medalju u mačevanju. Rođena u Berlinu, Miler se 1930. preselila u Beč, gde je radila u prestižnom bečkom Burgteatru. Na Letnjim olimpijskim igrama 1936. u Berlinu osvojila je bronzani trofej a 1948. u Londonu ponovo je izborila treće mesto. Tri puta je bila prvakinja sveta - 1947. 1949. i 1950.1915 - Rođen je Orson Vels, američki filmski glumac i režiser, čiji je prvi film &quot;Građanin Kejn&quot; jedno od najbitnijih dela u istoriji kinematografije. Svako njegovo delo nosi pečat snažne i originalne ličnosti. Dobio je 1971. Oskar za životno delo. Ostali filmovi: režija i gluma - &quot;Veličanstveni Ambersonovi&quot;, &quot;Dama iz &Scaron;angaja&quot;, &quot;Magbet&quot;, &quot;Otelo&quot;, &quot;Zrno zla&quot;, &quot;Gospodin Arkaden&quot;, &quot;Proces&quot;, &quot;Ponoćna zvona&quot;, &quot;Istine i laži&quot;, gluma - &quot;Sirotica iz Lokvuda&quot;, &quot;Treći čovek&quot;, &quot;Hotel interne&scaron;enel&quot;.1919 - Na Versajskoj mirovnoj konferenciji posle Prvog svetskog rata poraženoj Nemačkoj oduzete su kolonije u Africi Tanganjika, Namibija (Jugozapadna Afrika), Togo i Kamerun, kao i Papua na Novoj Gvineji i jo&scaron; neki posedi na Pacifiku i na kineskoj obali.1923 - Rođen je Dragan Savić, srpski ilustrator, karikaturista i strip autor. Pripadao je plejadi velikih strip autora međuratnog Beograda. Nakon Drugog svetskog rata zavr&scaron;io je Akademiju za primenjenu umetnost. Najveći deo radnog veka proveo je kao karikaturista i novinar u dnevnom listu &quot;Borba&quot;. Njegove karikature objavljivane su i u &quot;Njujork tajmsu&quot;, &quot;Krokodilu&quot;, &quot;Uniti&quot;, &quot;Ođiju&quot;, &quot;Čikago san tajmsu&quot;, &quot;Asahi &scaron;imbunu&quot;. Bio je dopisni član Akademije &quot;San Marko&quot; u Veneciji. Prvi je dobitnik nagrade za karikaturu &quot;Pjer&quot;, a dobio je i niz međunarodnih priznanja poput Srebrne medalje s palmom na Svetskom festivalu karikature u Bordigeri, prve nagrade na Svetskom konkursu &quot;Karikatura u borbi za mir&quot; u Njujorku, Zlatne medalje na Bijenalu humora u Tolentinu.1932 - Francuskog predsednika Pola Dumea u Parizu je ubio ruski emigrant.1937 - Poginulo je 36 putnika najvećeg nemačkog cepelina &quot;Hindenburg&quot;, koji se zapalio posle preletanja Atlantika, u trenutku kad je sletao u Lejkharst u američkoj državi Nju Džersi. Nesreću su preživele 62 osobe.1949 - Umro je Moris Meterlink, belgijski pisac flamanskog porekla, dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1913. Dela: pozori&scaron;ni komadi &quot;Peleas i Melisanda&quot;, &quot;Mona Vana&quot;, &quot;Plava ptica&quot;, &quot;Princeza Malen&quot;, dela filozofsko-lirske inspiracije &quot;Mudrost i sudbina&quot;, &quot;O smrti&quot;, &quot;Život pčela&quot;, &quot;Život mrava&quot;, zbirka pesama &quot;Topli staklenci&quot;.1974 - Zapadnonemački kancelar Vili Brant podneo je ostavku posle kampanje opozicije zbog &scaron;pijunske afere u kojoj je otkriveno da je njegov bliski saradnik Ginter Gijom bio istočnonemački &scaron;pijun.1976 - U severnom italijanskom gradu Udine u zemljotresu je poginulo 973 osoba.1981 - SAD su proterale sve libijske diplomate, tvrdeći da vlada Libije podržava međunarodni terorizam.1991 - Na poziv lidera HDZ-a Franje Tuđmana, u Splitu su izbile žestoke demonstracije protiv JNA u kojima je ubijen vojnik Sa&scaron;ko Ge&scaron;ovski, a slika davljenja vojnika Svetlanča Nakova obi&scaron;la je svet.1992 - Umrla je Marlen Ditrih, američka filmska glumica nemačkog porekla, koja je snimila vi&scaron;e od 50 filmova i važila za najtipičniji primer vamp glumice. Sahranjena je u rodnom Berlinu, iako je najveći deo života provela u SAD, gde je pobegla od režima Adolfa Hitlera, odbiv&scaron;i 1937. ponudu da gradi umetničku karijeru u Nemačkoj. Filmovi: &quot;Plavi anđeo&quot;, &quot;Žudnja&quot;, &quot;Maroko&quot;, &quot;&Scaron;angaj-ekspres&quot;, &quot;Kismet&quot;, &quot;Obe&scaron;ća&scaron;ćena&quot;, &quot;Svedok optužbe&quot;, &quot;Suđenje u Nirnbergu&quot;.1993 - Skup&scaron;tina Republike Srpske odlučila je da se o Vens-Ovenovom planu za Bosnu i Hercegovinu raspi&scaron;e referendum. Na izja&scaron;njavanju građana 15. i 16. maja protiv plana je glasalo 96 odsto upisanih birača.1994 - Francuski predsednik Fransoa Miteran i engleska kraljica Elizabeta II otvorili su tunel ispod Laman&scaron;a.1996 - Vlada predsednika Gvatemale Alvara Arsua i vođe levičarske gerile potpisali su sporazum o okončanju 35-godi&scaron;njeg građanskog rata u toj srednjoameričkoj zemlji.1998 - Najmanje 150 ljudi poginulo je u naseljima u južnoj Italiji u rečnim bujicama nastalim posle izuzetno obilne ki&scaron;e.2002 - Odlukom predsednika Džordža Bu&scaron;a, SAD su stavile van snage potpis biv&scaron;eg predsednika Bila Klintona iz decembra 1999. na međunarodni ugovor o formiranju Međunarodnog krivičnog suda za ratne zločine. Kongres je rezolucijom ovlastio predsednika SAD da upotrebi i oružanu silu u oslobađanju američkih državljana ako budu privedeni pred taj sud.2002 - U Holandiji je ubijen lider holandske desnice Pim Fortajn &scaron;to je, zvanično, prvo političko ubistvo u toj zemlji od 17. veka. Fortajna je ubio jedan muslimanski fanatik, navodno iz verskih razloga.2006 - Umrla je poslednja preživela putnica Titanika amerikanka Lilijan Gertrud Asplund. Ona se Titanikom vraćala sa roditeljima i četvoricom braće iz &Scaron;vedske, odakle su poreklom, u SAD, kada je brod udario u santu leda i posle nekoliko časova, 15. aprila 1912. godine, potonuo u vode na severu Atlantskog okeana. Putovali su trećom klasom tada najluksuznijeg broda, za koji se tvrdilo da ne može da potone. Prema izve&scaron;taju američkog Senata, u nesreći su poginule 1.523 osobe.2007 - Umro je Đorđe Novković, najtiražniji kompozitor pop muzike u biv&scaron;oj Jugoslaviji. Novković je 1960-tih svirao sa sarajevskom grupom &quot;Indeksi&quot;, a zatim je osnovao grupu &quot;Pro Arte&quot;. Njegove pesme je izvodila plejada poznatih interpretatora: Gabi Novak, Tereza Kesovija, Zdravko Čolić, Kemal Monteno, Arsen Dedić, Neda Ukraden, Mi&scaron;o Kovač. Upamćen je i po pesmi &quot;Danke Dojčland&quot;, koja je nastala u znak zahvalnosti Nemačkoj za njeno zalaganje za međunarodno priznanje nezavisnosti Hrvatske januara 1992.2009 - Umro je srpski novinar Leon Davičo. Do 1968. kao novinar &quot;Politike&quot;, bio je dopisnik iz Londona, Berlina, Pariza i Rima. Osnivač je i glavni urednik &quot;Ekspres politike&quot;, od 1968. do 1974. godine &scaron;ef je evropske kancelarije za informacije UNICEF-a sa sredi&scaron;tem u Parizu, a do 1980. godine direktor za informacije UNESKO-a. Od 1980. do 1987. bio je portparol Visokog komesarijata UN za izbeglice u Ženevi, a posle toga, do 1989. portparol UNESKO-a.2012 - U Srbiji je na skup&scaron;tinskim i predsedničkim izborima pobedu odnela koalicija okupljena oko Srpske napredne stranke &quot;Pokrenimo Srbiju&quot;, a u drugom krugu predsedničkih izbora održanim dve sedmice potom pobedio je kandidat te koalicije, lider SNS-a Tomislav Nikolić.2013 - Preminuo je Đulio Andreoti, prvak italijanskih Hri&scaron;ćanskih demokrata i neka vrsta &quot;sive eminencije&quot; italijanske politike u vreme &quot;Hladnog rata&quot;. Čak u sedam navrata bio je predsednik vlade te zemlje.2015 - Objavljeno je da se Vrhovni savet za antikvitete Egipta saglasio s ponovnom gradnjom Aleksandrijskog svetionika. Jedno od sedam čuda antičkog sveta Aleksandrijski svetionik, visok 137 metara, izgrađen je u trećem veku pre n.e. na poluostrvu Faros.2020 - Skup&scaron;tina Srbije izglasala je ukidanje vanrednog stanja uvedenog 15. marta zbog pandemije virusa. U tom trenutku u Srbiji je zabeleženo približno 10.000 zaraženih, na nepunih 120.000 testiranih. Preminulih je do tada bilo preko 200.2021 - U velikoj policijskoj akciji protiv trgovaca narkoticima u faveli Žakarezinjo, Rio de Žaneiro, Brazil, poginulo je 29 osoba. Akcija je izazvala kritike grupa za za&scaron;titu ljudskih prava, s tezom da je upotrebljena prekomerna sila.2022 - U hotelu Saratoga u centru Havane, Kuba, dogodila se razorna eksplozija. Poginulo je 47 osoba, a 52 su povređene. Do tragedije je do&scaron;lo uzled curenja gasa. Stradali su radnici koji su radili na obnovi odnosno pripremama otvaranja hotela.2023 - U Londonu, Kenterberijski arhiepiskop krunisao je kralja Čarlsa III u Vestminsterskoj opatiji. Krunisan je krunom Svetog Edvarda koja je sada&scaron;nji oblik dobila 1661. na tronu iz 14. veka. Činom krunisanja, miropomazanja, Čarls III postao je monarh zemalja Ujedinjenog Kraljevstva kao i jo&scaron; 14 krunskih zemalja iz sastava Komonvelta.- Srpska pravoslavna crkva danas slavi Svetog Georgija. Ovaj praznik najče&scaron;će se u narodu naziva Đurđevdan i česta je krsna slava među Srbima. Sveti Georgije kažnjen je razapinjanjem na točku po&scaron;to je, kao tribun u vojsci rimskog cara Dioklecijana javno priznao da ispoveda hri&scaron;ćanstvo. Smatra se za&scaron;titnikom ratnika.

Na današnji dan, 6. maj

0 Komentari