Na današnji dan, 27. oktobar

1505 – Umro je ruski vladar Ivan III Vasiljevič, nazvan "Ivan Veliki". Osnažio je Rusiju, oslobodio je vazalnog položaja odbivši da Mongolima plaća danak, ojačao je rusku monarhiju i okončao "okupljanje ruskih zemalja". Po dolasku na presto 1462, pošto je ustoličen za velikog moskovskog kneza, pripojio je kneževine Tver, Rostov i Novgorod, a 1480. je definitivno oslobodio Rusiju mongolske vlasti. Nastojao je da reformiše sudstvo i 1497. je izdao jedinstven "Sudbenik" za celu Rusiju. Počeo je zidanje utvrđenja i palata moskovskog Kremlja.1553 – Na lomači je kao jeretik spaljen španski lekar i teolog Migel Serveto. U spisu "De Trinitatis erroribus" osporavao je hrišćansko učenje o Trojstvu. Kao student i lekar živeo je u Francuskoj pod imenom Villanovanus. U delu "Christianismi restitutio" zagovarao je neku vrstu panteističkog neoplatonizma. Kao lekar doneo je izvesne inovacije vezane za krvotok. Po nalogu Žaka Kalvina uhapšen je i osuđen na smrt spaljivanjem.1662 – Engleski kralj Čarls II je za 2,5 miliona livri (400.000 funti sterlinga) prodao Francuskoj luku Denkerk na obali Lamanša.1782 – Rođen je italijanski muzičar Nikolo Paganini, virtuoz na violini i kompozitor, čijoj su veštini savremenici pridavali magične moći. Dosta je komponovao, uključujući pet violinskih koncerata, čuvena 24 kapriča za solo violinu i kamernu muziku.1806 – Francuski car Napoleon I Bonaparta je posle pobede kod Jene nad Prusima zauzeo Berlin.1811 – Rođen je američki pronalazač Ajzak Merit Singer, koji je 1851. razvio prvu šivaću mašinu za masovnu upotrebu.1843 – Donet je knjaževski akt o "Ustrojeniju poštanskog zavedenija", odnosno o ustrojstvu i organizaciji poštanskog saobraćaja u Srbiji, čime je on konačno kodifikovan.1855 – Rođen je ruski biolog Ivan Vladimirovič Mičurin, koji se bavio poboljšanjem sorti voćaka, godinama eksperimentišući s aklimatizacijom biljaka na hladne zime. Različitim postupcima – hibridizacijom, selekcijom i kalemljenjem – odgajio je niz otpornih sorti trešanja, kajsija, vinove loze i višanja.1857 – Rođen je srpski socijalista Andra Banković, jedan od pionira srpskog socijalističkog pokreta. Sa socijalističkim idejama se upoznao u inostranstvu, od učesnika Pariske komune i članova nacionalnih sekcija bivše Prve internacionale. Učestvovao je u revolucionarnim pokretima u Rusiji, vratio se u Srbiju 1887. i s Vasom Pelagićem od 1892. radio na organizovanju Socijalističke partije. Uređivao je listove "Srpski zanatlija" i "Socijaldemokrat" i inicijator je pokretanja "Radničkih novina". Učestvovao je na Prvoj balkanskoj socijalističkoj konferenciji i kongresu Druge internacionale u Londonu.1858 – Rođen je američki državnik Teodor Ruzvelt, predsednik SAD od 1901. do 1909. Prvi je američki predsednik koji je odbacio izolacionizam. Dužnost šefa države preuzeo je kao potpredsednik SAD, posle ubistva predsednika Vilijama Mekinlija 1901. Inicijator je izgradnje Panamskog kanala, a za posredovanje u Rusko-japanskom ratu 1905. dobio je 1906. Nobelovu nagradu za mir.1867 – Rođen je srpski novinar i političar Dragiša Lapčević, jedan od osnivača Radničkog saveza i Srpske socijaldemokratske stranke. S komunistima se razišao na Vukovarskom kongresu 1920, a iz političkog života se povukao 1923. Dela: "Istorija socijalizma u Srbiji", "Rat i srpska socijalna demokratija", "Položaj radničke klase i sindikalni pokret u Srbiji", "Kako buržoasko društvo pljačka radnike", "Komunalna politika". Prevodi: "Mati" M. Gorkog.1867 – Italijanski revolucionar Đuzepe Garibaldi započeo je marš na Rim u nastojanju da grad oslobodi papske vlasti i pripoji ga ujedinjenoj Italiji.1884 – Rođen je kompozitor, muzikolog, pedagog i muzički kritičar Miloje Milojević, profesor Muzičke akademije u Beogradu, jedan od začetnika muzikologije u Srbiji. Doktorat muzičkih nauka stekao je 1925. u Pragu i bio je prvi Srbin s tim zvanjem. Osnovao je beogradski orkestar "Collegium musicum", kojim je i dirigovao. Dela: klavirske kompozicije "Četiri komada", "Melodije i ritmovi sa Balkana", horovi "Muha i komarac", "Pir iluzija", ciklus solo pesama "Pred veličanstvom prirode", muzikološki spisi "Osnovi muzičke umetnosti", "Studije i članci".1885 – Rođen je Vladimir Ćorović, srpski istoričar, profesor i rektor Univerziteta u Beogradu, član Srpske kraljevske akademije. Austrougarske vlasti osudile su ga na Banjalučkom veleizdajničkom procesu na osam godina robije. Posle oslobođenja zemlje bio je član Narodnog veća u Zagrebu i Privremenog narodnog predstavništva u Beogradu. Dela: "Istorija Jugoslavije", "Uzajamne veze i uticaj kod slovenskih zapisa", "Podela vlasti između Milutina i Dragutina", "Spisi Svetog Save", "Luka Vukalović", "Pohod Mahmut-paše Bušatlije protiv Paštrovića", "Odnosi Austrougarske i Srbije u XX veku", "Odnosi Crne Gore sa Dubrovnikom od Karlovačkog do Požarevačkog mira", "Ban Borić i njegovi potomci", "Historija Bosne", "Pokreti i dela". Posthumno objavljeno: "Istorija Srba", "Skripta minora".1914 – Rođen je velški pisac Dilen Marle Tomas, pesnik snažnog retoričkog dara. Pisao je priče i radio-drame. Dela: više zbirki pesama, uključujući zbirku "Smrt i ulazi", radio-drama "Pod mlečnom šumom", autobiografska skica "Portret umetnika kao mladog psa".1915 – Nemački feldmaršal August fon Makenzen je u Prvom svetskom ratu pokušao da kod Kragujevca okruži i uništi srpsku vojsku. Pošto je nemački 22. korpus zauzeo Gornji Milanovac i doveo u pitanje odbranu Kragujevca, načelnik Vrhovne komande srpske vojske, vojvoda Radomir Putnik, odustao je od protivudara i krenuo u proboj preko Kačanika i Skopske Crne Gore prema Južnoj Srbiji (Makedoniji), odakle je očekivan dolazak savezničkih snaga, ali je zbog napada Bugara srpska vojska morala da odstupi znatno nepovoljnijim pravcem, preko planinskih vrleti od Kosova i Metohije put Jadrana.1918 – Britanske, francuske i italijanske snage su u Prvom svetskom ratu, posle trodnevnih borbi, slomile vojsku Austrougarske na Italijanskom frontu. Trupe Dvojne monarhije su se bukvalno razbežale, pošto su vojnici jednostavno pobacali oružje. Posle primirja Italijani se nisu zaustavili i rasulo neprijatelja pretvorilo se u "najveću italijansku pobedu". Za samo nekoliko dana zarobljeno je 427.000 vojnika koji nisu pružali otpor.1922 – Pod pritiskom fašističkog pokreta Benita Musolinija, demokratski izabrana italijanska vlada podnela je ostavku.1928 – Rođen je Slavoljub Đukić, novinar i publicista. Novinarsku karijeru započeo je 1949. u "Sportu", a potom je bio novinar "Večernjih novosti", "Borbe", "Politike" i glavni urednik nedeljnika "NIN". Posebno je upamćen kao plodan publicista. Dela: "Slom srpskih liberala", "Kako se dogodio vođa", "Između slave i anateme: politička biografija Slobodana Miloševića", "On, ona i mi", "Lovljenje vetra: politička ispovest Dobrice Ćosića". Za "Političko groblje" dobio je nagradu Desimir Tošić za najbolju knjigu iz oblasti publicistike. Jedan je od autora dokumentarne serije "Tito – crveno i crno".1932 – Rođen je francuski glumac Žan-Pjer Kasel. Rođen u francuskoj prestonici kao sin lekara i operske pevačice, filmski uspon započeo je zahvaljujući Džinu Keliju, koji ga je angažovao u filmu "Srećan put" (1957). Šezdesetih je glumio u komedijama francuskog reditelja Filipa de Broke i proslavio se ulogama ljubavnika Brižit Bardo i Katrin Denev. Zapamćen je po ulozi kralja Luja XIII u filmovima "Tri musketara" i "Četiri musketara" (1973. i 1974.). Radio je s Bunjuelom ("Diskretni šarm buržoazije"), Šabrolom ("Pakao", "Ceremonija") i Altmanom ("Pret-a-porte").1935 – Predat je u saobraćaj železničko-drumski "Most Kralja Petra II" (danas Pančevački) na Dunavu u Beogradu.1956 – Posle plebiscita na kojem su stanovnici oblasti Sar glasali za priključenje Zapadnoj Nemačkoj, vlade u Bonu i Parizu su sporazumom definitivno rešile problem sporne teritorije. Sar je vraćen Nemačkoj, ali je do kraja 1959. ostao u privrednoj uniji s Francuskom.1966 – Generalna skupština UN oduzela je Južnoj Africi starateljski mandat nad Jugozapadnom Afrikom (Namibija). Južnoafrička Republika povukla je svoje trupe iz Namibije tek nakon pada sistema aparthejda 1990.1971 – Vlada Konga saopštila je da je naziv te afričke zemlje promenjen u Republika Zair. Godine 1997. zemlja je ponovo preimenovana u Kongo.1973 – Mirovne snage UN stigle su u Kairo s ciljem obezbeđivanja linije razdvajanja između egipatskih i izraelskih snaga.1978 – Egipatski predsednik Anvar el Sadat i izraelski predsednik vlade Menahem Begin dobili su Nobelovu nagradu za mir.1991 – Sovjetska republika Turkmenistan proglasila je nezavisnost od Moskve.1996 – U kairskom predgrađu Heliopolis srušila se stambena zgrada, usmrtivši 64 osobe.1998 – Gerhard Šreder preuzeo je dužnost kancelara Nemačke, dan posle ostavke Helmuta Kola, poraženog na izborima prethodnog meseca.1999 – Naoružani napadači upali su u skupštinu Jermenije u Jerevanu i ubili devetoro ljudi, uključujući predsednika vlade Vazgena Sarksijana, predsednika skupštine Karena Demirkijana, dvojicu njegovih zamenika i jednog ministra.2003 – U seriji eksplozija automobila-bombi, ispred sedišta Međunarodnog komiteta Crvenog krsta i četiri policijske stanice u Bagdadu, na početku najvećeg islamskog verskog praznika Ramazana, poginulo je više od 40 osoba, a ranjeno oko 200.2005 – U predgrađu Pariza naseljenom arapskim imigrantima počeli su višenedeljni neredi, koji su se proširili i na druge francuske gradove. Tokom nemira dve osobe su izgubile život, uhapšeno je 4.500 lica, zapaljeno 8.700 automobila i 200 javnih zgrada.2006 – Preminuo je srpski vajar Slavoljub Vava Stanković. Rođen je u Beogradu, gde je diplomirao i magistrirao na Akademiji likovnih umetnosti. Izlagao je od 1952. godine i pripadao je generaciji umetnika koja je dala veliki doprinos afirmaciji srpske skulpture u inostranstvu u drugoj polovini 20. veka. Bio je predsednik ULUS-a 1985/1986. godine.2017 – Vlada Surinama donela je odluku o povlačenju priznanja tzv. Republike Kosovo.2017 – Skupština regije Katalonije usvojila je Deklaraciju o nezavisnosti i proglasila otcepljenje od Španije. Odmah nakon toga, Senat, gornji dom Skupštine Španije (Kortes), aktivirao je član 155 Ustava Kraljevine i usvojio vanredne mere. Vlada Španije raspustila je regionalnu vladu u Barseloni, kao i brojna njena tela.2018 – U sinagogi u Pitsburgu, Pensilvanija, SAD, u pucnjavi je ubijeno 11 osoba, a sedam je povređeno. Napadač Robert Bauers, očigledno motivisan antisemitizmom, tog jutra je u lokalnoj sinagogi otvorio vatru uz povike "Svi Jevreji moraju da umru".2019 – Lider takozvane Islamske države Abu Bakr al Bagdadi poginuo je na severozapadu Sirije, u provinciji Idlib, u napadu ratne avijacije SAD. Al Bagdadi je globalno postao poznat pošto je jula 2014. godine, u džamiji Al Nuri u Mosulu, proglasio stvaranje kalifata.2023 – Započela je kopnena ofanziva oružanih snaga Izraela na Pojas Gaze. Operacija Odbrambenih snaga Izraela "Gvozdeni mačevi" izazvana je upadom 7. oktobra oko 5.000 palestinskih terorista iz Pojasa Gaze u Izrael, kopnenim putem, s mora i iz vazduha, kada je ubijeno približno 1.200 lica, od kojih oko 800 civila, a stotine su otete. Napadnuti su uglavnom civili u obližnjim naseljima, poljoprivrednim zajednicama, pa čak i učesnici muzičkog festivala, uz brojna iživljavanja.2024 – Preminuo je Radoslav Vava Petković, srpski pisac. U rodnom Beogradu završio je studije književnosti. Uređivao je časopis "Književna kritika", potom bio sekretar Zadužbine Ive Andrića, a kasnije direktor Zavoda za udžbenike. Poslednjih desetak godina radio je u Sekretarijatu za kulturu Vojvodine. Objavio je dve knjige priča, pet romana i više knjiga eseja. Prevodio je Defoa, Roberta Luisa Stivensona i Tolkina. Bio je dugogodišnji saradnik NIN-a, "Demokratije" i "Blica". Prevođen je na engleski, francuski, mađarski, grčki, slovački i bugarski jezik. Dobitnik je niza priznanja, uključujući NIN-ovu nagradu 1994. za roman "Sudbina i komentari". Druga dela: "Put u Dvigrad", "Senke na zidu", "Izveštaj o kugi", "Ogled o mački", "Savršeno sećanje na smrt", "Srednjovekovni putovođa" (koautor).- Srpska pravoslavna crkva i njeni vernici danas slave Svetu Petku. Paraskeva, Sveta Petka, rođena je u uglednoj porodici u vizantijskoj varošici Epivat. Svu imovinu razdelila je siromasima, zamonašila se i nastanila u dolini Jordana. Njene čudotvorne mošti nalazile su se kod Carigrada, u Trnovu (Bugarska), u Beogradu (1396–1521), ponovo u Carigradu i konačno u gradu Jaši, u Moldaviji (Rumunija). Sveta Petka uživa sasvim izuzetno poštovanje među Srbima i uopšte pravoslavnim hrišćanima.

Na današnji dan, 27. oktobar

0 Komentari

Najnovije

Ni Jamal ni Mbape – Kejn dočekao "Zlatnu loptu"!

Kejn: "Vau, nemam reči"