Na današnji dan, 4. maj

1471. Pobedom pristalica dinastije Jork u bici kod Tuksberija nad vojskom dinastije Lankaster u &quot;Ratu dveju ruža&quot;, engleski kralj Edvard IV povratio je krunu, zbaciv&scaron;i s prestola Henrija VI.1493. Papa Aleksandar VI, &scaron;panskog porekla, izdao je edikt o podeli Novog sveta između &Scaron;panije i Portugalije, prema kojem sve novootkrivene zemlje zapadno od Azora treba da pripadnu &Scaron;paniji. Ugovorom između dve zemlje, u Tordesiljasu godinu dana potom, razgraničenje je sporazumno revidirano.1825. Rođen je engleski biolog i filozof Tomas Henri Haksli, vatreni pobornik teorije Čarlsa Darvina. Snažno se protivio tradicionalnoj teologiji i skovao je termin &quot;agnosticizam&quot; da bi opisao sopstvenu poziciju. Od 1883. do 1885. bio je predsednik Kraljevskog dru&scaron;tva. Evolucionistička shvatanja izložio je u delu &quot;Mesto čoveka u prirodi&quot;. Ostala dela: &quot;Evolucija i etika&quot;, &quot;Nauka i kultura&quot;, &quot;Priručnik komparativne anatomije kičmenjaka&quot;.1827. Rođen je engleski istraživač Džon Haning Spik, prvi Evropljanin koji je u avgustu 1858. video afričko jezero Viktorija, tvrdeći da je ono izvori&scaron;te Nila. Prethodno je u januaru iste godine s Ričardom Bartonom, koji je predvodio ekspediciju, otkrio jezero Tanganjika. Njegovu teoriju o izvori&scaron;tu najveće afričke reke osporavao je Barton, koji je smatrao da je Tanganjika izvori&scaron;te Nila. Spik je kao predvodnik nove ekspedicije u julu 1862. uspeo da stigne do mesta na kojem Nil ističe iz jezera Viktorija. Uoči rasprave dvojice istraživača u Kraljevskom geografskom dru&scaron;tvu u Londonu, Spik se nesrećnim slučajem ubio u septembru 1864. tokom lova na jarebice.1869. Umro je srpski pisac i političar Jovan Hadžić, poznat i kao Milo&scaron; Svetić, prvi predsednik Matice srpske. Gimnaziju je učio u Karlovcima i Pe&scaron;ti, prava u Pe&scaron;ti i Beču, a doktorat prava stekao je u Pe&scaron;ti 1826. U vi&scaron;e navrata bio je poslanik na srpskim crkveno-narodnim saborima, ali i u Ugarskom saboru. Bio je dosledan protivnik reforme Vuka Karadžića i smatrao je da treba očuvati slavjanoserbsko nasleđe. Bio je advokat, direktor gimnazije u Novom Sadu, izradio je Građanski zakonik Srbije, objavljen 1844. Uređivao je &quot;Serbski letopis&quot;, iz okrilja kog je izrasla Matica srpska, i Davidovićevu &quot;Golubicu&quot;, a pokrenuo je i časopis &quot;Ogledalo serbsko&quot;. Pisao je poeziju u pseudoklasicističkom stilu i prevodio klasične autore Homera, Horacija i Vergilija, kao i nemačke pisce, uključujući Getea. Nepravedno je nipoda&scaron;tavan iz kruga Vukovih sledbenika, iako je bio veliki nacionalni i kulturni radnik, visokih intelektualnih dometa.1891. U Beogradu je osnovana Železnička zadruga radi kreditiranja osoblja Srpskih državnih železnica, koja se održala do danas uprkos nizu ratova i promena sistema.1903. Poginuo je Goce Delčev. U Sofiji je izbačen iz vojne &scaron;kole po&scaron;to je bio socijalistički orijentisan. Kasnije, zbog niskog rasta, nije primljen na Vojnu akademiju u Beogradu. Dve godine je bio učitelj, a 1896. je s malom četom počeo borbu protiv Turaka. Zalagao se za federaciju balkanskih zemalja. Poginuo je u borbi protiv Turaka tri meseca pre izbijanja Ilindenskog ustanka, čiji je početak odlagao, s pravom smatrajući da je preuranjen i slabo pripremljen. Makedonci ga smatraju svojim nacionalnim junakom, ali i Bugari.1919. Kineski studenti su demonstrirali protiv odluke Versajske mirovne konferencije da nemačke posede u provinciji &Scaron;antung preda Japanu. Akcija poznata kao &quot;Pokret 4. maja&quot;, u koju su ubrzo uključeni i radnici, odlučujuće je podstakla osnivanje Komunističke partije Kine u julu 1921.1928. Rođen je egipatski državnik Hosni Mubarak, predsednik Egipta od 1981. posle ubistva Anvara el Sadata.1929. Rođena je Odri Hepbern, američka glumica holandskog porekla, oličenje ženstvenosti i elegancije. Bila je i ambasador dobre volje UNICEF-a. Filmovi: &quot;Praznik u Rimu&quot; &ndash; Oskar, &quot;Doručak kod Tifanija&quot;, &quot;Moja draga ledi&quot;, &quot;Sabrina&quot;, &quot;Rat i mir&quot;, &quot;Ljubav popodne&quot;.1960. Sovjetski lider Nikita Hru&scaron;čov objavio je da je 1. maja duboko iznad teritorije Sovjetskog Saveza oboren američki &scaron;pijunski avion U-2 i da je zarobljen pilot Geri Pauers. Zbog toga je otkazana konferencija velikih sila u Parizu, a Hru&scaron;čov je odbio susret s predsednikom SAD Dvajtom Ajzenhauerom.1970. Američka Nacionalna garda ubila je četiri i ranila 11 studenata Univerziteta Kent u državi Ohajo, koji su demonstrirali protiv Vijetnamskog rata.1979. Vođa britanskih konzervativaca Margaret Tačer postala je, posle pobede nad laburistima na parlamentarnim izborima, prva žena premijer u istoriji Velike Britanije.1980. Umro je doživotni predsednik SFRJ Josip Broz Tito. Upravljao je Jugoslavijom 35 godina. Tačan datum njegovog rođenja nije poznat, ali je rođendanom smatran 25. maj 1892, &scaron;to je proslavljano u skladu s jakim kultom ličnosti koji je sistematski građen tokom njegove vladavine. Kao austrougarski kaplar učestvovao je u Prvom svetskom ratu, između ostalog i u borbama protiv srpske vojske. Ranjen je i zarobljen u Rusiji 1915, posle čega je pobegao iz zarobljeni&scaron;tva i, prema zvaničnim biografijama, učestvovao u Oktobarskoj revoluciji. U Kraljevinu Srba, Hrvata i Slovenaca vratio se krajem oktobra 1920, kada je postao član KP, a 1937. njen generalni sekretar, posle smenjivanja i streljanja Milana Gorkića. Radio je 1936. i 1937. u Kominterni u Moskvi, u vreme kada je likvidiran znatan broj jugoslovenskih komunističkih prvaka. Kao vođa KPJ predvodio je u Drugom svetskom ratu Partizanski pokret, odnosno Narodnooslobodilačku vojsku. Iz rata je iza&scaron;ao kao legendarni vođa. Osim borbe protiv okupatora, jedinice pod njegovom komandom sprovele su komunističku revoluciju, tokom i nakon rata. U zanosu revolucionarne &quot;pravde&quot; nestale su desetine hiljada nekomunista, pod maskom &quot;borbe protiv saradnika okupatora&quot;. Odbio je Staljinov pritisak 1948, a kasnije je decenijama dobijao značajnu finansijsku i vojnu pomoć od SAD, pri čemu je vojna pomoć uglavnom trajala do polovine pedesetih godina. Bio je jedan od osnivača Pokreta nesvrstanih, &scaron;to je u tada&scaron;njim međunarodnim okolnostima imalo veliki značaj. U unutra&scaron;njoj politici, ostavio je ustrojstvo koje je na kraju razorilo Jugoslaviju &ndash; Ustav iz 1974. godine.1982. Argentinska armija potopila je u Foklandskom ratu raketom britanski razarač &quot;&Scaron;efild&quot;, usmrtiv&scaron;i 20 ljudi.1990. Izbore u Hrvatskoj dobila je Hrvatska demokratska zajednica Franje Tuđmana, koja se zalagala za otcepljenje Hrvatske od Jugoslavije i negirala ustavna prava Srba, &scaron;to je ubrzo izazvalo secesionistički i građanski rat.1999. U vazdu&scaron;noj bici protiv četiri NATO aviona na nebu iznad Valjeva, u avionu Mig-29 poginuo je pilot potpukovnik Milenko Pavlović, komandant 204. lovačkog avijacijskog puka u Batajnici. Na radio-vezi zabeležene su njegove poslednje reči u neravnopravnoj borbi: &quot;Imam ih, imaju i oni mene&quot;. Posmrtno je unapređen u čin pukovnika.1999. Skup&scaron;tina u Sofiji odobrila je avionima NATO kori&scaron;ćenje bugarskog vazdu&scaron;nog prostora u agresiji na Srbiju, odnosno SRJ. Isto je postupila i Rumunija, ali su rumunski aerodromi, zbog tehničke neopremljenosti, bili neupotrebljivi.2002. Prilikom pada nigerijskog putničkog aviona na grad Kano u Nigeriji poginulo je 148 ljudi, od kojih 71 u letelici. Među poginulim putnicima bio je i nigerijski ministar sporta I&scaron;aja Mark Aku.2003. &Scaron;vajcarac indijskog porekla Dani Bačman primljen je u &Scaron;vajcarsku papsku gardu kao prvi njen pripadnik koji nije belac tokom pet vekova.2005. Bomba&scaron; samoubica usmrtio je u iračkom gradu Erbilu najmanje 60 ljudi, a povredio vi&scaron;e od 150.2007. Umro je američki kosmonaut Volter Marti &Scaron;ira, jedini koji je leteo u svemir sa sva tri tipa američkih kosmičkih brodova, treći koji je obleteo Zemlju i peti američki kosmonaut uop&scaron;te. Prvi kosmički let izveo je 3. oktobra 1962. brodom &quot;Merkjuri-Atlas 8&quot; i napravio &scaron;est krugova oko Zemlje. Za vreme drugog kosmičkog leta, decembra 1965, koji je trajao vi&scaron;e od 24 časa, &Scaron;ira je bio komandir broda &quot;Džemini-6&quot;.2010. Umro je Predrag Ivanović, srpski džez muzičar i kompozitor. Rođen je 1930. godine u Beogradu, a diplomirao je aranžiranje na koledžu Berkli. Svirao je klavir i trubu, pevao i komponovao. Njegova najpoznatija kompozicija je &quot;Pod sjajem zvezda&quot;. Za film &quot;Ljubav i moda&quot; 1960. napravio je aranžman za pesmu &quot;Devojko mala&quot;, takođe veliki hit.2023. U večernjim satima dvadesetogodi&scaron;nji napadač otvorio je vatru iz automatske pu&scaron;ke na grupu me&scaron;tana u selu Dubona, kod Mladenovca, a potom i u Malom Ora&scaron;ju. Ubio je devet osoba, a ranio 13. &Scaron;est osoba ubijeno je u Malom Ora&scaron;ju, a tri u Duboni.

Na današnji dan, 4. maj

0 Komentari