Na današnji dan, 2. maj

1519 - Umro je Leonardo da Vinči, italijanski slikar, vajar, arhitekta, pronalazač, jedan od najvećih umova renesanse. Od 1516. do kraja života boravio je u Francuskoj. Izradio je relativno malo slika, od kojih su najznačajnije &quot;Mona Liza&quot;, &quot;Bogorodica u pećini&quot;, &quot;Sveta Ana&quot;, &quot;Tajna večera&quot;. Autor je mno&scaron;tva crteža, a mnoge njegove freske su o&scaron;tećene zato &scaron;to je eksperimentisao bojama. Osim interesovanja za prirodu, fizičku formu, vidne su i psiholo&scaron;ke crte likova koje je portretisao, kao u &quot;Tajnoj večeri&quot;. Ni jedno njegovo vajarsko delo nije sačuvano, a arhitektonske zamisli su ostale u projektu. Živo su ga privlačile i prirodne nauke, fizika, astronomija, hemija. Radio je i na spravi za letenje. Napisao je &quot;Traktat o slikarstvu&quot;.1567 - Umro je dubrovački pisac Marin Držić, tipičan predstavnik renesansne književnosti. Njegova dela obiluju bogatstvom duha, veselim scenama i uop&scaron;te humorom. Počeo je kao poeta, ali do literarnog vrhunca dospeo je komedijama. Njegovo najpoznatije delo &quot;Dundo Maroje&quot; za temu ima oca tvrdicu i sina rasipnika, i svojevrsna je poruga vlastelinskih porodica Držićevog rodnog Dubrovnika. Komedije &quot;Pomet&quot;, &quot;Pijerin&quot; i &quot;Đuho Krpeta&quot; izgubljene su ili sačuvane u fragmentima. Ostala dela: komedije &quot;Skup&quot;, &quot;Mande&quot;, &quot;Arkulin&quot;, alegorična pastoralno-muzička komedija &quot;Plakir&quot;, rustikalna komedija &quot;Novela od stanca&quot;, pastorale &quot;Tirena&quot;, &quot;Venera i Adon&quot;.1660 - Rođen je italijanski kompozitor Pjetro Alesandro Gaspare Skarlati, osnivač operske &quot;napuljske &scaron;kole&quot;. Dela: opere, kantate, crkvene kompozicije.1729 - Rođena je ruska carica Katarina II Aleksejevna, poznata kao Katarina Velika, koja je tokom vladavine od 1762. do smrti 1796. sprovela značajne reforme kojima je učvrstila centralnu vlast. U duhu prosvećenog apsolutizma i pod uticajem francuskih filozofa i ideja prosvećenosti, otvarala je &scaron;kole, pomagala nauku i umetnost, modernizovala administraciju i sudstvo, uredila finansije, ukinula torturu, smrtnu kaznu zamenila progonstvom u Sibir. Uspe&scaron;no je ratovala protiv Poljske i Turske i Rusiji je pripojila sever dana&scaron;njeg Kazahstana, Gruziju, Jermeniju, Kamčatku, Krim, deo Moldavije (Besarabija) i velike delove dana&scaron;nje Ukrajine, Belorusije, tada Poljske. Omogućila je plemstvu da ojača zavisnost kmetova i da do tada slobodne kozake pretvara u kmetove, &scaron;to je izazvalo ustanak kozaka i seljaka od 1773. do 1775. pod vođstvom Jemeljana Pugačova.1852 - Rođen je srpski novinar, pisac i političar Pera Todorović, jedan od osnivača i prvaka Narodne radikalne stranke, i jedna od najmarkantnijih pojava srpskog novinarstva uop&scaron;te. Bio je blizak vođi srpskih socijalista Svetozaru Markoviću i uređivao je niz listova i časopisa, pa i socijalistički list &quot;Rad&quot;. Pokretač je listova &quot;Samouprava&quot; i &quot;Radikal&quot;, a od 1889. do 1903. izdavao je &quot;Male novine&quot;, prvi informativno-senzacionalistički list u Srbiji. Bio je dobrovoljac u Srpsko-turskom ratu 1876. a po njegovom zavr&scaron;etku 1878. emigrirao je u Ugarsku i u Novom Sadu je 1878. i 1879. s Lazom Pačuom izdavao socijalistički list &quot;Straža&quot;. Potom odlazi u Francusku, a po povratku u Srbiju osuđen je na smrt zbog Timočke bune koju su 1883. u zaječarskom kraju podigli radikali, ali je pomilovan. Nakon izmirenja s Kraljem Milanom zalagao se za sporazum Radikala i Naprednjaka, zbog čega je isključen iz stranke. U književnosti se najvi&scaron;e bavio istorijskim temama i prevodio je Černi&scaron;evskog. Dela: &quot;Dnevnik jednog dobrovoljca&quot;, &quot;Silazak s prestola&quot;, &quot;Karađorđe&quot;.1857 - Umro je francuski pisac Luj &Scaron;arl Alfred de Mise, kojeg je nesrećna ljubav s književnicom Žorž Sand inspirisala za najlep&scaron;e i najuzbudljivije lirske pesme &quot;Noći&quot; i &quot;Pismo Lamartinu&quot; i &quot;Ispovest jednog deteta ovog veka&quot;, u kojem je opisao i analizirao svoj bol. Ostala dela: stihovane &quot;Priče iz &Scaron;panije i Italije&quot;, pesme &quot;Namuna&quot;, &quot;Rola&quot;, drama &quot;Lorencačo&quot;, komedije &quot;S ljubavlju se ne igra&quot;, &quot;Ne treba se ni u &scaron;ta zakleti&quot;, &quot;Marijanine ćudi&quot;.1860 - Rođen je jevrejski pisac Teodor Hercl, osnivač i teoretičar modernog cionizma, koji se zalagao za osnivanje jevrejske države, razradiv&scaron;i prilično precizno viziju koju je imao. Izabran je 1897. za prvog predsednika Svetske cionističke organizacije. Dela: &quot;Jevrejska država&quot;, &quot;Stara Nova zemlja&quot;.1864 - Umro je nemački kompozitor jevrejskog porekla Đakomo Majerber, koji je odigrao vidnu ulogu u stvaranju francuske velike opere. Bio je veoma popularan, ali je njegova muzika izazivala i mnoge polemike. Dela: opere &quot;Hugenoti&quot;, &quot;Afrikanka&quot;, &quot;Robert Đavo&quot;, &quot;Prorok&quot;.1881 - Rođen je ruski državnik Aleksandar Fjodorovič Kerenski, član a potom predsednik Privremene vlade posle Februarske revolucije 1917. u Rusiji. Zbačen je sa vlasti u Oktobarskoj revoluciji 1917. kojom je uspostavljena bolj&scaron;evička vlast. Emigrirao je 1918. i od 1940. je živeo u SAD, gde je umro 1970.1892 - Rođen je nemački pilot Manfred fon Rihthofen, nazvan &quot;Crveni baron&quot;, najslavniji nemački avijatičar u Prvom svetskom ratu. Tokom rata oborio je vi&scaron;e od 80 neprijateljskih aviona, pre nego &scaron;to je i sam poginuo u vazdu&scaron;noj borbi aprila 1918.1892 - Umro je nemački hemičar August Vilhelm fon Hofman, značajan po istraživanjima u organskoj hemiji. Osnivač je moderne industrije anilinskih boja iz katrana kamenog uglja.1903 - Rođen je američki pedijatar Bendžamin Meklejn Spok, čija je knjiga &quot;Saveti zdravog razuma o odgajanju beba i dece&quot; objavljena 1946. postala bestseler, umnogome izmeniv&scaron;i predstavu o pravilnom odgajanju dece. Tokom Vijetnamskog rata žestoko je osporavao vojnu avanturu SAD u jugoistočnoj Aziji.1904 - Rođen je američki pevač i filmski glumac Hari Lilis &quot;Bing&quot; Krozbi, rekorder po broju snimljenih ploča, dobitnik Oskara za film &quot;Idući svojim putem&quot;.1933 - Nemački kancelar Adolf Hitler ukinuo je slobodne sindikate.1937 - Blizak saradnik nemačkog diktatora Hitlera rajhsmar&scaron;al Herman Gering tajno se sastao na Bledu sa knezom Pavlom Karađorđevićem i predsednikom vlade Kraljevine Jugoslavije Milanom Stojadinovićem. Bio je to jedan od neuspe&scaron;nih poku&scaron;aja da se Kraljevina Jugoslavija privoli na bliže odnose sa nacističkom Nemačkom, prema čemu je knez namesnik Pavle bio uzdržan.1945 - Crvena armija, koja je podnela najveći teret pobede nad Nemačkom u Drugom svetskom ratu, zauzela je Berlin i istakla crvenu zastavu na zgradi Rajhstaga (Nemačka skup&scaron;tina). Jedinice Prvog beloruskog fronta mar&scaron;ala Georgija Žukova i Prvog ukrajinskog fronta mar&scaron;ala Ivana Konjeva počele su berlinsku operaciju 16. aprila.1960 - Izvr&scaron;ena je smrtna kazna nad Amerikancem Kerilom Česmenom, osuđenim za otmicu i silovanje, koji je 12 godina živeo u senci smrti. Čekajući izvr&scaron;enje presude, koje je osam puta odlagano zahvaljujući upornoj i ve&scaron;toj odbrani, u zatvoru je napisao tri knjige koje su postale bestseleri.1967 - U Stokholmu je počeo da radi međunarodni sud za ratne zločine Bertranda Rasela, koji je kasnije presudio da su SAD krive za agresiju na Vijetnam.1967 - Laburistička vlada Harolda Vilsona zatražila je članstvo Velike Britanije u Evropskoj ekonomskoj zajednici (sada Evropska unija) okončav&scaron;i dugu debatu da li London treba da pristupi toj grupaciji.1982 - Britanska podmornica potopila je u Folklandskom ratu argentinsku krstaricu &quot;General Belgrano&quot; usmrtiv&scaron;i vi&scaron;e od 350 ljudi.1990 - Afrički nacionalni kongres Nelsona Mandele i vlada Južne Afrike otpočeli su trodnevne razgovore u Kejptaunu o postepenom okončanju vlasti bele manjine u toj zemlji.1991 - U Zadru se dogodio masovni napad na imovinu Srba, poznat kao Zadarska kristalna noć. Vi&scaron;e od 2.000 lica u ru&scaron;ilačkom pohodu, opremljeno &scaron;ipkama, palicama, motkama, kamenicama i slično, razorilo je stotine objekata, kuća, lokala, preduzeća u vlasni&scaron;tvu Srba ili poreklom iz Srbije. Uni&scaron;teno je oko 470 srpskih kuća i vi&scaron;e od 130 objekata. Sistematsko razaranje pratila je pljačka a onda je sledilo paljenje. Napadači su pevali usta&scaron;ke pesme, uzvikivali parole. Policija nije poku&scaron;avala da zavede red ili da ikog za&scaron;titi. Zadar je potom napustilo 80 odsto Srba koji su do tada živeli u tom gradu ili neposrednoj okolini.1991 - U okr&scaron;aju specijalnih policijskih snaga Hrvatske s me&scaron;tanima Borova Sela, teritorijalna odbrana sastavljena od lokalnih Srba razbila je napadače. Ovom tragičnom događaju prethodili su oružani sukobi u Pakracu i na Plitvicama.1993 - Biv&scaron;i &scaron;ef norve&scaron;ke diplomatije i ambasador u Beogradu Torvald Stoltenberg postavljen je za kopredsednika Međunarodne konferencije o Jugoslaviji, zameniv&scaron;i američkog diplomatu Sajrusa Vensa koji je podneo ostavku.1993 - U Atini je predsednik Republike Srpske Radovan Karadžić potpisao Vens-Ovenov plan za Bosnu i Hercegovinu, pod uslovom da ga prihvati Skup&scaron;tina RS. Skup&scaron;tina je kasnije odbacila plan, oceniv&scaron;i da su mape razgraničenja s bosanskim muslimanima i Hrvatima nepovoljne za Srbe u BiH.1999 - U napadu NATO aviona na Kosovsku Mitrovicu poginulo je najmanje dvoje i ranjeno 35 civila, a u Sremskoj Mitrovici je u dvori&scaron;tu svoje kuće gelerom od avionske bombe ubijena jedna žena.1999 - Na osnovu naredbe predsednika SRJ Milo&scaron;evića, oslobođena su trojica američkih vojnika zarobljena 33 dana ranije unutar teritorije Srbije (SRJ) uz granicu sa Makedonijom.1999 - Vojska Jugoslavije je objavila da je kod sela Nakučani nedaleko od &Scaron;apca pao američki lovac &quot;F-16&quot; pogođen vatrom protivvazdu&scaron;ne odbrane VJ. NATO je istog dana priznao i gubitak aviona &quot;Harijer&quot;, koji se dan ranije sru&scaron;io u Jadran, četrdesetak kilometara od italijanskog grada Brindizi, a zvanično je obja&scaron;njeno da je ta letelica, iz sastava američkih snaga stacioniranih u Makedoniji, pala tokom &quot;vežbe&quot;, dok je prinudno sletanje pogođenog aviona &quot;A-10&quot; na njivu pored piste skopskog aerodroma pripisano &quot;tehničkim problemima&quot;.2002 - Rusija je spustila zastavu u Kam Ranu, pomorskoj i vazdu&scaron;noj bazi na jugu Vijetnama, napustiv&scaron;i poslednju bazu u inostranstvu po okončanju hladnog rata.2006 - Reprezentativka Srbije u strelja&scaron;tvu Jasna &Scaron;ekarić osvojila je zlatnu medalju na Svetskom kupu u brazilskom gradu Resende, u disciplini malokalibarski pi&scaron;tolj. Svetski kup u Brazilu je, po kvalitetu, ravan prvenstvu sveta, a najbolja srpska sportistkinja je prethodno, na istom takmičenju, u disciplini vazdu&scaron;ni pi&scaron;tolj, već osvojila zlatnu medalju.2008 - Umrla je Mildred Loving, prva crna žena čije je suprotstavljanje zabrani sklapanja međurasnog braka dovela do odluke Vrhovnog suda SAD o poni&scaron;tenju tog zakona. Mildred je, nakon niza hap&scaron;enja u njenoj rodnoj Virdžiniji, zbog međurasnog braka sklopljenog 1958, uputila pismo tada&scaron;njem ministru pravde SAD Robertu Kenediju, čime je pokrenut proces koji je 12. juna 1967. doveo do jednoglasne odluke Vrhovnog suda kojom je zakon Virdžinije stavljen van snage. Tim putem poni&scaron;teni su slični zakoni u jo&scaron; najmanje 16 američkih država.2011 - U pakistanskom gradu Abotabadu, ubijen je Osama bin Laden, lider islamske terorističke mreže Al Kaida i organizator napada na Njujork i Va&scaron;ington 11. septembra 2001. kao i niza drugih terorističkih akcija motivisanih specifičnim versko-političkim uverenjima. Rođen je u Saudijskoj Arabiji 1957. Sedamdesetih godina 20. veka, kao tinejdžer, opredelio se za fundamentalističke islamske koncepcije. Učestvovao je u ratu mudžahedina protiv sovjetskih trupa u Avganistanu osamdesetih, tada uz podr&scaron;ku SAD, da bi se docnije opredelio i za borbu protiv SAD, kao i vrednosnog sistema čitavog savremenog Zapada.2014 - U podmetnutom požaru u zgradi regionalnog Doma sindikata, u jeku masovnih nereda u Odesi, poginule su 42 osobe. Pripadnici ukrajinskog ultranacionalističkog &quot;Desnog sektora&quot; zapalili su zgradu u kojoj su bile sme&scaron;tene proruske pristalice, pucajući pritom na one koji su poku&scaron;ali da se spasu iz zapaljene zgrade.2015 - Preminula je Maja Pliseckaja, svetski poznata balerina. Spojila je tradicionalnu koreografsku &scaron;kolu s modernim tokovima baleta. Kao dugogodi&scaron;nja primabalerina moskovskog Bolj&scaron;oj teatra, kreirala je s izuzetnim igračkim senzibilitetom partije klasičnog repertoara poput &quot;Don Kihota&quot;, &quot;Labudovog jezera&quot;, &quot;Romea i Julije&quot;, &quot;Ivana Groznog&quot;, &quot;Galeba&quot;, a sa suprugom, kompozitorom Rodionom &Scaron;čedrinom, postavila je baletsku verziju Tolstojeve &quot;Ane Karenjine&quot;.2023 - Holivudski filmski i televizijski scenaristi započeli su &scaron;trajk. Čitav esnaf, filmska industrija SAD, dospeo je u te&scaron;ku situaciju zbog nekontrolisanog rasta striming platformi. Udruženje scenarista Amerike (WGA) sa oko 11.500 članova, pozvalo je na prvi &scaron;trajk posle 15 godina, nezadovoljno izostankom dogovora. Utisak je da se u toj industriji radi sve vi&scaron;e, a prihodi opadaju. Scenaristi takođe odbijaju zahteve da prerađuju odnosno ispravljaju tekstove koje kreira ve&scaron;tačka inteligencija.

Na današnji dan, 2. maj

0 Komentari