Na današnji dan, 25. april

1284 - Rođen je engleski kralj Edvard II. Njegova vladavina od 1307. do 1327. propraćena je nizom vojnih poraza u &Scaron;kotskoj, posebno 1314. u bici kod Banokberna. Pre stupanja na presto, 1301. postao je prvi princ od Velsa. U septembru 1327. u zamku Berkli ubili su ga supruga Izabela od Francuske i njen ljubavnik Rodžer de Mortimer. Kraljičin ljubavnik je potom vladao u ime prestolonaslednika Edvarda III, koji ga je 1330. zatvorio i pogubio.1595 - Umro je italijanski pisac Torkvato Taso. Najveći deo burnog života proveo je kao dvorski pesnik vojvode Alfonsa II od Este. U glavnom delu &quot;Oslobođeni Jerusalim&quot; opisao je Prvi krsta&scaron;ki rat. Tri soneta i pet madrigala je posvetio Dubrovčanki Cvijeti Zuzorić, a njegova poezija inspirisala je Getea, Bajrona, pa i Ivana Dživa Gundulića.1599 - Rođen je Oliver Kromvel, vođa Engleske revolucije, čija je vojska porazila kraljevsku armiju 1644. kod Marston Mura i 1645. kod Nezbija i zarobila kralja Čarlsa I. Kralj je osuđen na smrt i pogubljen 1649. Odbiv&scaron;i titulu kralja, Kromvel je 1653. postao protektor Engleske, &Scaron;kotske i Irske. Dve godine posle njegove smrti 1658, monarhija je obnovljena. Period republike u istoriji Engleske ostao je zapamćen kao vreme strahovlade.1744 - Umro je &scaron;vedski fizičar i astronom Anders Celzijus, tvorac skale za merenje toplote nazvane njegovim imenom, na kojoj je tačka ključanja vode označena sa 100, a otapanja leda s nula stepeni. Osim Celzijusove skale u upotrebi su i Farenhajtova skala - sa 180 kao i Reomirova sa 80 stepeni. Bavio se i fenomenom severne svetlosti i efektima magnetnih smetnji, obavljao je svetlosna merenja i ispitivao meteorolo&scaron;ke pojave i Jupiterove satelite, a sopstvenim sredstvima podigao je opservatoriju u rodnoj Upsali.1792 - Pogubljenjem drumskog razbojnika Žaka Peletjea na trgu de Grev u Parizu, u Francuskoj je prvi put upotrebljena giljotina. Ona je bila poznata u Italiji jo&scaron; u 13. veku, kasnije u srednjem veku upotrebljavana je i u &Scaron;kotskoj, Engleskoj i Nemačkoj. Njen pronalazak netačno je pripisan dr Žozefu Gijotinu, koji je samo Narodnoj skup&scaron;tini Francuske predložio tu spravu za izvr&scaron;enje smrtne kazne.1833 - Rođen je srpski pisac Marko Miljanov Popović. Iako se opismenio tek na pragu &scaron;este decenije života, stvorio je delo velike vrednosti. Učestvovao je u borbama protiv Turaka, u hajdučkim akcijama, zatim i na čelu svog plemena Kuči. Opismenio se nakon povlačenja, u 50. godini, iz javnog života zbog neslaganja s politikom kneza Nikole Petrovića. Beležio je narodna predanja, lična iskustva i zapažanja i uspomene iz svog života i života drugih ratnika. Dela: &quot;Primeri čojstva i juna&scaron;tva&quot;, &quot;Pleme Kuči u narodnoj priči i pjesmi&quot;, &quot;Život i običaji Arbanasa&quot;.1859 - Prema projektu konzula Francuske u Aleksandriji Ferdinanda de Lesepsa, počela je izrada Sueckog kanala. Njegovim otvaranjem novembra 1869. spojeno je Sredozemno i Crveno more. Kanal dug 161 kilometar najkraći je plovni put iz Evrope ka Srednjem i Dalekom istoku.1870 - Umro je srpski socijalista Živojin Žujović, prvi propagator i ideolog socijalizma u Srbiji. Bio je sledbenik Prudona. Socijalističke ideje prihvatio je tokom &scaron;kolovanja u Rusiji u Kijevu, gde je zavr&scaron;io Duhovnu akademiju, zatim u Petrogradu i Minhenu na studijama filozofije. Objavio je vi&scaron;e studija, rasprava i polemika i sarađivao u &quot;Glasniku Srpskog učenog dru&scaron;tva&quot;, &quot;Letopisu Matice srpske&quot; i u političkom listu &quot;Srbija&quot;.1874 - Rođen je italijanski elektroinženjer i pronalazač Guljermo Markoni, jedan od pionira bežične telegrafije, koji je 1909. podelio Nobelovu nagradu za fiziku s nemačkim fizičarem Karlom Ferdinandom Braunom. Uspeo je 1901. da prvi po&scaron;alje bežični signal preko Atlantskog okeana i uspe&scaron;no je usavr&scaron;avao i primenjivao sopstvene i tuđe pronalaske. Podizao je radio stanice i eksperimentisao u bežičnoj telegrafiji, ali posle eksperimenata srpskog naučnika Nikole Tesle i ruskog fizičara Aleksandra Popova. Jedno vreme je smatran pronalazačem radija, ali mu je presudom Vrhovnog suda SAD oduzet patent, jer je Tesla već registrovao pronalazak u Federalnom uredu SAD za patente.1893 - Rođen je srpski pisac Jovan Palavestra, kritičar i novinar. Pisao je pripovetke i drame, pozori&scaron;nu i književnu kritiku. Pevodio je P&scaron;ibi&scaron;evskog, Flobera, Bodlera. Dela: drame &quot;Savesti na vetru&quot;, &quot;Čovjek koji se sna&scaron;ao&quot;, &quot;Veliki skandal&quot;, zbirke pripovedaka &quot;Sivi vidici&quot;, &quot;Na belom hlebu&quot;.1898 - Kongres SAD objavio je rat &Scaron;paniji, sutradan posle odluke Madrida da odbaci ultimatum Va&scaron;ingtona da se povuče sa Kube. Brojnija i bolje opremljena američka vojska i mornarica brzo su porazile &Scaron;pance, a SAD su mirovnim ugovorom prigrabile &scaron;panske posede Kubu, Filipine, Portoriko i Guam. Kuba je formalno postala nezavisna dok su ostali biv&scaron;i &scaron;panski posedi postali zavisni od SAD. Portoriko i Guam su i danas posedi SAD.1917 - Rođena je američka pevačica Ela Ficdžerald, nekrunisana &quot;kraljica džeza&quot;, savr&scaron;ene tehnike, izvanredne improvizatorske imaginacije i &scaron;irokog glasovnog raspona. Upamćeni su i njeni nastupi sa velikim džez muzičarima poput Luisa Armstronga, Đuka Elingtona i Kaunta Bejzija.1920 - Poljska vojska upala je u Ukrajinu, i posle brzog napredovanja 6. maja zauzela je Kijev. Mirom u Rigi 12. marta 1921. Poljska je dobila od Sovjetske Rusije teritorije koje je, između ostalih, naseljavalo i vi&scaron;e miliona Ukrajinaca, Belorusa i Rusa.1927 - Rođena je Korin Teljado, jedna od najplodnijih i najčitanijih autorki &scaron;panskog (kastiljanskog) jezika. Pisala je takozvanu laku literaturu ljubavne sadržine. Njena dela prodata su ukupnom tiražu od čak 400 miliona primeraka, čime je postala najprodavaniji &scaron;panski autor posle Servantesa. Posebnu popularnost uživala je u Latinskoj Americi, gde su prema njenim delima snimani filmovi i popularne tv serije, takozvane &quot;sapunice&quot;.1928 - Umro je ruski general baron Petar Nikolajevič Vrangel, jedan od najznačajnijih belogardejskih komandanata, koji se posle Oktobarske revolucije borio u Ukrajini protiv sovjetske vlasti. Posle poraza u novembru 1920. kada je Crvena armija zauzela utvrđenje na Perekopu, sa ostatkom belih snaga napustio je Rusiju. Sahranjen je, po sopstvenoj želji, u ruskoj crkvi u Beogradu.1938 - Umro je srpski general i vojni pisac Živko Pavlović, član Srpske kraljevske akademije, učesnik oba balkanska i Prvog svetskog rata. U Prvom balkanskom ratu bio je načelnik &scaron;taba Primorskog kora koji je opsedao Skadar, a u Drugom načelnik Operativnog odeljenja srpske Vrhovne komande. U Prvom svetskom ratu bio je jedan od najbližih saradnika vojvode Radomira Putnika, a kao pomoćnik načelnika &scaron;taba Vrhovne komande rukovodio je povlačenjem srpske vojske preko planinskih vrleti do Jadrana. Na Solunskom frontu komandovao je 1916. i 1917. &Scaron;umadijskom divizijom. Penzionisan je 1923. Dela: vojne studije &quot;Bitka na Jadru avgusta 1913. godine&quot;, &quot;Opsada Skadra 1912.-1913.&quot;, &quot;Bitka na Kolubari&quot;, &quot;Beogradska operacija&quot;.1945 - Sovjetske i američke trupe srele su se prvi put u Drugom svetskom ratu kod mesta Torgau u Nemačkoj. Bile su to jedinice Prvog ukrajinskog fronta i Prve američke armije. Dva dana kasnije na zapadnoj obali Labe sastale su se komande 58. sovjetske gardijske i 69. američke armije.1945 - U San Francisku je 45 zemalja antihitlerovske koalicije, uključujući Jugoslaviju, počelo dvomesečnu osnivačku konferenciju OUN.1971 - U Va&scaron;ingtonu je oko 200.000 ljudi demonstriralo protiv Vijetnamskog rata.1974 - U Portugaliji je u državnom udaru, poznatom kao &quot;revolucija karanfila&quot;, akcijom oružanih snaga, bez prolivanja krvi, oboren režim Marsela Kaetana. Tako je okončan period od 48 godina poretka koji je utemeljio Antonio Salazar. Vlast je preuzela Hunta nacionalnog spasa generala Antonija Ribeire de Spinole, koja je portugalskim kolonijama (zvanično prekomorskim provincijama) priznala pravo na samoopredeljenje, posle vi&scaron;edecenijskog oružanog sukoba.1975 - U Portugaliji je na prvim slobodnim izborima posle pola stoleća pobedila Socijalistička patija Marija Soare&scaron;a.1980 - Danski &quot;Boing 727&quot;, koji je čarter letom prevozio britanske turiste na liniji Mančester-Tenerife, udario je u planinu oko 30 kilometara južno od aerodroma &quot;Los Rodeos&quot; i nesreću nije preživeo niko od 146 putnika i članova posade.1982 - Poslednji izraelski vojnici napustili su Sinaj, okončav&scaron;i 15-godi&scaron;nju okupaciju tog egipatskog poluostrva.1991 - Plenum Komunističke partije Sovjetskog Saveza je odlučio da Mihail Gorbačov i dalje predvodi partiju, uprkos vi&scaron;ečasovnih o&scaron;trih kritika posle kojih je ponudio ostavku.1993 - Na referendumu u Rusiji 62 odsto glasača podržalo je kurs predsednika Borisa Jeljcina.1994 - Na sastanku u Londonu predstavnici SAD, Rusije, Velike Britanije i Francuske doneli su odluku o formiranju Kontakt grupe radi usklađivanja akcija SAD, Rusije, Ujedinjenih nacija i Evropske unije u Bosni i Hercegovini i pripreme celovitog mirovnog plana. Dogovoreno je da Kontakt grupu čini pet zemalja - SAD, Rusija, Velika Britanija, Francuska i Nemačka.1995 - Umrla je američka pozori&scaron;na i filmska glumica Džindžer Rodžers, koja je svetsku slavu stekla kao partnerka Freda Astera u romantičnim mjuziklima, s elegantnim i ljupkim igračkim numerama. Filmovi: &quot;Mače po profesiji&quot;, &quot;Zvižduk u noći&quot;, &quot;Ne kladi se na ljubav&quot;, &quot;Veseli razvod&quot;, &quot;Ponoćna zvezda&quot;, &quot;Hoćemo li plesati&quot;, &quot;Priča o Vernon i Ireni Kastl&quot;, &quot;Kiti Foil&quot; (Oskar), &quot;Major i Malena&quot;, &quot;Roberta&quot;.1999 - U petom vazdu&scaron;nom napadu na hemijsku industriju &quot;Milan Blagojević&quot; u Lučanima, NATO avijacija je s 12 projektila uni&scaron;tila i poslednje preostale pogone tog kompleksa koji je zapo&scaron;ljavao 4.000 osoba.2000 - Živorad Žika Petrović, direktor Jugoslovenskog aerotransporta (JAT) ubijen je u večernjim satima u Beogradu. Ubistvo se dogodilo ispred kuće u kojoj je Petrović stanovao. Rođen u Požarevcu 1939, Petrović je posle diplomiranja na Saobraćajnom fakultetu u Beogradu, Odsek vazduhoplovstvo, 1968. godine počeo da radi u JAT-u. Radni vek proveo je u Jugoslovenskom aerotransportu. Bio je direktor Saobraćajnog centra kompanije a generalni direktor JAT-a postao je 1992. Na toj poziciji nalazio se u najtežim danima kompanije, do smrti 2000. U potonjim tumačenjima pominjana je problematika imovine JAT-a, od aerodroma u Crnoj Gori do hotela u Beogradu, pri čemu se Petrović pokazao kao uspe&scaron;an čuvar.2001 - Policija je uhapsila biv&scaron;eg filipinskog predsednika Džozefa Estradu pod optužbom za pljačku, rasterav&scaron;i prethodno stotine njegovih pristalica ispred njegove kuće u Manili.2002 - Rusija je saop&scaron;tila da su njene snage likvidirale arapskog islamskog teroristu Hataba, jednog od predvodnika čečenskih separatista, osumnjičenog i da je povezan s mrežom Al Kaida Osame bin Ladena.2005 - U železničkoj nesreći u japanskom gradu Amagasaki, kada je voz u punoj brzini izleteo iz &scaron;ina i udario u stambenu zgradu, poginulo je 107 osoba, a povređeno je 460.2005 - Umro je srpski književnik, književni kritičar, esejista, kulturni i javni radnik Čedomir Mirković. U književni život Beograda uključio se kao član redakcije &quot;Književnih novina&quot;, a profesionalnu karijeru započeo je na televiziji, gde se nalazio na funkcijama glavnog urednika &Scaron;kolskog i Kulturno obrazovnog programa. Na mestu glavnog urednika izdavačke kuće &quot;Prosveta&quot; bio je od 1994. do 2000. godine. Dela: &quot;Pisci, knjige, čitaoci&quot;, Bez iluzija&quot;, &quot;Jedna decenija&quot;, &quot;Ponoćni dnevnik&quot;, &quot;Argumenti i ocene&quot;, &quot;Zmajev znak na koricama&quot;, &quot;U kritičarskoj dokolici&quot;, &quot;Pogorelci&quot;, &quot;Mrak u mraku&quot;, &quot;1001 dan nadomak ćutanja&quot;.2008 - Umro je Milan Kangrga, filozof, jedan od najistaknutijih intelektualaca negda&scaron;nje Jugoslavije. Gotovo tri decenije bio je &scaron;ef katedre za etiku zagrebačkog Filozofskog fakulteta. Kao predavač, boravio je na univerzitetima u Hajdelbergu, Frajburgu, Vircburgu, Ahenu, Bonu, Minhenu, Pragu, Bratislavi, Budimpe&scaron;ti, Kijevu, Moskvi, Sankt Peterburgu (tada Lenjingrad). Jedan je od osnivača časopisa &quot;Praksis&quot;, koji je uživao svetski ugled, kao i znamenite Korčulanske letnje &scaron;kole, na kojoj su gostovala gotovo sva relevantna imena filozofije i uop&scaron;te dru&scaron;tvene teorije tada&scaron;njeg sveta. Objavio je 15 knjiga, preko 60 članaka, od čega 13 u inostranim edicijama na nemačkom, engleskom, italijanskom, &scaron;panskom. Dela: &quot;Etika i sloboda&quot;, &quot;Smisao povijesnoga&quot;, &quot;Hegel-Marx&quot;, &quot;&Scaron;verceri vlastitog života&quot;, &quot;Nacionalizam ili demokracija&quot;.2009 - Direktor Svetske zdravstvene organizacije (SZO) Margaret Čan izjavila je da pojava novog gripa u Meksiku, gde je do tada umrlo 68 osoba, i SAD, gde je ustanovljeno osam slučajeva, ima potencijal da preraste u pandemiju. Običan grip godi&scaron;nje odnese između 250.000 i 500.000 života &scaron;irom sveta. Novi tip gripa zabrinuo je stručnjake zbog brzog &scaron;irenja i nepostojanja odgovarajuće prevencije.2022 - Bord direktora Tvitera odobrio je prodaju kompanije milijarderu Ilonu Masku po ceni od 44 milijarde dolara. Usledili su vi&scaron;emesečni pregovori sa akcionarima, uspe&scaron;no okončani krajem oktobra. Novi vlasnik Tvitera obelodanio je nameru &quot;da pobedi&quot; spam botove i učini javno dostupnim tehnologiju rada te mreže. Ilon Mask, južnoafričko američki preduzetnik, inženjer, osnivač je kompanija Spejs eks, Tesla, Neuralink, saosnivač Pejpala. Rođen je u Pretoriji 1971, tada Transval, Južnoafrička republika, u porodici burskog i britanskog porekla.2023 - Umro je Hari Belafonte, američki pevač, glumac, građanski aktivista. Rođen je 1927. u Harlemu, Njujork. Pohađao je časove glume, zajedno sa Marlonom Brandom, Volterom Metjuom, zarađujući pevanjem u njujor&scaron;kim klubovima, pored drugog i u bendovima čiji su članovi bili Majls Dejvis i Čarli Parker. Debi album, zbirku tradicionalnih narodnih pesama, objavio je 1954. godine, a drugi Belafonte 1956. na&scaron;ao se na prvom mestu Bilbordove liste najprodavanijih. Pored izvođenja globalnih hitova kao &scaron;to je Day-O (Banana boat song), osvajanja nagrade Toni za glumu i pojavljivanja u brojnim igranim filmovima, Belafonte je podržavao građanske inicijative 1960-ih za ravnopravnost Afroamerikanaca. Takođe se borio protiv aparthejda, bolesti i siroma&scaron;tva u Africi, nuklearnog naoružanja uop&scaron;te. Javno je podržavao Fidela Kastra i Uga Čavesa.

Na današnji dan, 25. april

0 Komentari