Na današnji dan, 30. mart

1135 - Rođen je jevrejski filozof, lekar, matematičar i astronom Mojsije ben Majmon, poznat kao Majmonides, sledbenik Aristotela, najveći jevrejski filozof srednjeg veka. U najvažnijem filozofskom delu &quot;Vodič ljubavi&quot; racionalizovao je verska učenja, &scaron;to je izazvalo žestoke osude. Napisao je vi&scaron;e astronomskih i matematičkih rasprava i 18 medicinskih traktata s teorijama znatno ispred vremena u kojem je živeo.1746 - Rođen je &scaron;panski slikar Francisko Hose de Goja i Lusientes, umetnik nemirnog i pustolovnog duha. Postao je 1786. dvorski slikar i naslikao je niz portreta, među najboljima u tom žanru, članova kraljevske porodice, dvorskih uglednika i poznatih ličnosti. U kompozicijama iz istorije i savremenog života ispoljio je izrazitu sklonost ka sarkazmu i kritici dru&scaron;tva. Opsednut tragičnom sudbinom &scaron;panskog naroda, stvorio je potresne slike-dokumenta (&quot;Drugi maj 1808&quot;, &quot;Treći maj 1808. - streljanje u Madridu&quot;), a u poznim godinama fantazmagorične prizore (&quot;Saturn&quot;, &quot;Prometej&quot;, &quot;Ples ve&scaron;tica&quot;) i velike cikluse u bakropisu i litografiji. Pri kraju života, već oslepeo, morao je da emigrira u Francusku, gde je umro. Glavna dela: &quot;Odevena Maja&quot;, &quot;Gola Maja&quot;, &quot;Porodica Karlosa IV&quot;, &quot;Marija-Lujza&quot;, &quot;Slikar Fransisko Baje&quot;, grafički ciklusi &quot;Kapričosi&quot;, &quot;Užasi rata&quot;, &quot;Poslovice&quot;, &quot;Tauromahija&quot;.1842 - Američki lekar Kroford Long prvi je, prilikom hirur&scaron;ke intervencije u bolnici u gradu Džeferson u američkoj državi Džordžija, upotrebio eter kao anestetik.1844 - Rođen je francuski pisac Pol Verlen, boem i pustolov, čije su neposredne pesme, pune lirizma i muzike, znatno uticale na simbolizam. Dela: zbirke &quot;Romanse bez reči&quot;, &quot;Galantne svečanosti&quot;, &quot;Elegije&quot;, &quot;Mudrost&quot;.1853 - Rođen je holandski slikar Vinsent van Gog, jedan od najoriginalnijih i najtemperamentnijih u istoriji slikarstva. Slikao je žarkim bojama, a njegova ekspresivna dela prodorne snage neprevaziđena su u izražavanju psihičkih stanja i raspoloženja. Nepriznat za života, praćen mnogim nedaćama koje su ga bacale u duboku depresiju, 27. jula 1890. u nervnom rastrojstvu poku&scaron;ao je samoubistvo i umro je dva dana potom. Njegova dela, oko 850 slika i vi&scaron;e od 900 crteža, mahom pejzaža, portreta i mrtvih priroda, presudno su uticala na razvoj moderne umetnosti i donela mu posmrtnu slavu.1856 - U Parizu je mirovnim ugovorom okončan Krimski rat vođen od 1853, između Rusije i Turske, čemu su se, na strani Turske, priključile Francuska, Velika Britanija i Sardinija (Pijemont). Jednom od odredaba zagarantovana je unutra&scaron;nja samostalnost Srbije, ali je Turcima dopu&scaron;teno da zadrže posede u nekim većim gradovima.1857 - Umro je Dimitrije Tirol, srpski književnik, prevodilac, izdavač, lingvista, novinar. Rođen je u Čakovu u Banatu, danas Rumunija. Bio je upravnik srpskih &scaron;kola u Temi&scaron;varu i inspektor Državne &scaron;tamparije u Beogradu. Od 1842. redovni ječlan Dru&scaron;tva srpske slovesnosti, preteče Srpske kraljevske akademije. Bio je izdavač i priređivač almanaha i kalendara: &quot;Banatski almanah&quot;, &quot;Novi zabavni kalendar&quot;, &quot;Uranija&quot;. Sarađivaoje sa Dimitrijem Davidovićem u &quot;Srbskim novinama&quot;, &quot;Zabavniku&quot;. Uređivao je &quot;Novine čitali&scaron;ta beogradskog&quot;. Objavio je i &quot;Nemačku gramatiku: za upotreblenije srbske mladeži&quot;.1867 - Senatu SAD podnesen je ugovor o kupovini Aljaske od Rusije, teritorije od 1,5 miliona kvadratnih kilometara povr&scaron;ine, slabo naseljene, za samo 7,2 miliona dolara. Vrednost Aljaske se pokazala već 1897. kad je otkriveno zlato, a docnije i druga bogatstva poput nafte.1894 - Rođen je ruski konstruktor aviona Sergej Vladimirovič Ilju&scaron;in, koji je tokom tri decenije konstruisao vi&scaron;e od 50 tipova aviona. Posebno je poznat po oklopnom juri&scaron;nom avionu &quot;Il-2&quot; za potrebe sovjetskog ratnog vazduhoplovstva u Drugom svetskom ratu i putničkim avionima konstruisanim posle rata (&quot;Il-12&quot;, &quot;Il-18&quot;, &quot;Il-62&quot;, &quot;Il-86&quot;).1899 - Umro je srpski pisac Svetolik Ranković. Po obrazovanju bio je teolog. Pripovedao je o seoskom životu. Najče&scaron;će je prikazivao tamne strane raspadanja patrijarhalnog sveta. Zavr&scaron;io je Duhovnu akademiju u Kijevu i bio nastavnik veronauke u Kragujevcu, Ni&scaron;u i Beogradu i profesor bogoslovije u Beogradu. Napisao je 25 pripovedaka, tri romana, vi&scaron;e stručnih i političkih članaka i udžbenika i prevodio je s ruskog. Dela: romani &quot;Gorski car&quot;, &quot;Seoska učiteljica&quot;, &quot;Poru&scaron;eni ideali&quot;, pripovetke &quot;Jesenje slike&quot;, &quot;Slike iz života&quot;.1905 - Grci su na Kritu podigli ustanak protiv turske vladavine. To grčko ostrvo u Sredozemnom moru pripalo je Grčkoj 1913. posle balkanskih ratova.1912 - Umro je Karl Maj, nemački književnik. Plodan i popularan autor, pisao je laku literaturu zabavnog karaktera. Bio je najtiražniji nemački autor. Napisao je 73 romana. Preveden je na tridesetak jezika. Ukupni tiraži njegovih knjiga prevazi&scaron;li su 100 miliona. Dela: &quot;Vinetu&quot;, &quot;Blago u srebrnom jezeru&quot;, &quot;Sin lovca na medvede&quot;, &quot;Od Bagdada do stambola&quot;, &quot;U balkanskim gudurama&quot;.1913 - Rođen je Frenki Lejn, američki muzičar, jedan od najpopularnijih 50-ih 20. veka. Prepoznatljivim baritonom i pesmama poput &quot;That&#39;s My Desire&quot;, &quot;Mule Train&quot;, &quot;Jezebel&quot;, &quot;I Believe&quot; i &quot;Rawhide&quot;, Lejn je bio jedan od &quot;pretplaćenih&quot; na top listama sve do pojave rokenrola. Tokom sedam decenija duge karijere, repertoarom koji je obuhvatao džez, bluz i kantri, prodao je vi&scaron;e od 100 miliona ploča od kojih je vi&scaron;e od 20 doseglo status zlatnih.1940 - Japan je uspostavio marionetsku vladu u okupiranoj Kini.1944 - Britanski i američki bombarderi zasuli su drugi put u Drugom svetskom ratu Ni&scaron; tepihom bombi, usmrtiv&scaron;i najmanje 50 srpskih civila. Prilikom prvog bombardovanja grada u oktobru 1943. poginulo je vi&scaron;e od 250 ljudi.1945 - Sovjetska armija je u Drugom svetskom ratu oslobodila baltičku luku Dancig, sada&scaron;nji Gdanjsk.1950 - Umro je francuski državnik Leon Blum, vođa Socijalističke stranke od osnivanja 1920, prvi socijalista premijer Francuske. Predvodio je vladu Narodnog fronta 1936. i 1937. i u proleće 1938, a treći put bio je predsednik vlade 1946. i 1947. U Drugom svetskom ratu Nemci su ga internirali u koncentracioni logor Dahau.1962 - Preminuo je Milan Tokin, srpski novinar, literata, istoričar književnosti. U međuratnom periodu bio je novinar lista Vreme i novinske agencije Avala, od 1938. do 1941. dopisnik iz Berlina. Povukao se u rodni Vr&scaron;ac 1943. i od tada se bavio publicistikom, arhivistikom, bibliotekarstvom, prevođenjem, istorijom književnosti i literarnim radom. Bio je veliki poznavalac života i dela Jovana Sterije Popovića i priredio je njegova sabrana dela. Prevodio je Gustava &Scaron;vaba, &Scaron;tefana Cvajga, E. E. Ki&scaron;a, Romena Rolana, Đakoma Kazanovu. Dela: &quot;Jovan Sterija Popović&quot;, &quot;Vr&scaron;ac nekad i sad&quot;, &quot;Sterijina komedija Tvrdica - osveta duhu čar&scaron;ije&quot;, romani - &quot;Vr&scaron;ačka davorija&quot;, &quot;Caričin ljubavnik&quot;.1967 - NATO je zatvorio vojne &scaron;tabove u Francuskoj, po&scaron;to je predsednik &Scaron;arl de Gol odlučio da povuče zemlju iz tog vojnog saveza pod dominacijom SAD.1973 - Poslednji kontigent trupa SAD napustio je Južni Vijetnam, okončavajući direktno vojno uplitanje Va&scaron;ingtona u Vijetnamski rat, tokom kojeg je poginulo vi&scaron;e od 58.000 američkih vojnika. Uz smanjenu pomoć pokrovitelja s druge strane Tihog okeana, sajgonski režim sru&scaron;en je 1975. posle čega su ujedinjeni Severni i Južni Vijetnam.1973 - S glavne železničke stanice u Beogradu ispraćena je poslednja kompozicija s lokomotivom na parnu vuču.1974 - Prvi kineski putnički avion sleteo je u Njujork.1979 - Iranci su na dvodnevnom referendumu ubedljivom većinom izglasali uspostavljanje islamske republike.1981 - Predsednika SAD Ronalda Regana, u trenutku dok je izlazio iz jednog hotela u Va&scaron;ingtonu, lak&scaron;e je ranio atentator Džon Hinkli.1983 - Umro je srpski političar i pisac Rodoljub Čolaković, učesnik građanskog rata u &Scaron;paniji i jedan od organizatora ustanka u Srbiji u Drugom svetskom ratu. Kao pripadnik levičarske terorističke organizacije &quot;Crvena pravda&quot; 1921. uhap&scaron;en je i osuđen na 12 godina zatvora pod optužbom za ume&scaron;anost u atentat na ministra unutra&scaron;njih poslova Milorada Dra&scaron;kovića. Na robiji je s Mo&scaron;om Pijade preveo prvi tom &quot;Kapitala&quot; Karla Marksa i &quot;Bedu filozofije&quot;. Dela: &quot;&Scaron;panija u plamenu&quot;, &quot;Kuća oplakana&quot;, &quot;Zapisi iz narodnooslobodilačkog rata&quot;, &quot;Utisci iz Indije&quot;, &quot;Susreti i sjećanja&quot;, &quot;Kazivanje o jednom pokoljenju&quot;.1986 - Umro je američki filmski glumac Džejms Kegni, nesvakida&scaron;nje energije, svojevrsna personifikacija kriminalističkog filma. Filmovi: &quot;Državni neprijatelj&quot;, &quot;Gre&scaron;nikov odmor&quot;, &quot;Prolaz za pakao&quot;, &quot;Huk gomile&quot;, &quot;Pobednik uzima sve&quot;, &quot;Anđeli garava lica&quot;, &quot;San letnje noći&quot;, &quot;Oklahoma Kid&quot;, &quot;Jenki Dudl Dandi&quot; (Oskar), &quot;Krv na suncu&quot;, &quot;Belo usijanje&quot;, &quot;Cena slave&quot;, &quot;Čovek sa hiljadu lica&quot;, &quot;Jedan, dva, tri&quot;, &quot;Regtajm&quot;.1990 - Skup&scaron;tina Estonije proglasila je Sovjetski Savez okupatorskom silom i zatražila je punu nezavisnost.1993 - Vlada u Skoplju odbacila je naziv &quot;Biv&scaron;a Jugoslovenska Republika Makedonija&quot; koji su predložili međunarodni posrednici radi priznavanja novostvorene države i njenog prijema u UN.1997 - U bomba&scaron;kom napadu tokom mitinga u glavnom gradu Kambodže Pnom Penu, ubijeno je 10 i ranjeno vi&scaron;e od 100 ljudi, uključujući vodeće kambodžanske opozicione političare.1999 - U trećem napadu na čačansku fabriku &quot;Sloboda&quot; od početka NATO agresije na Srbiju (SRJ) gotovo sasvim su uni&scaron;teni pogoni za proizvodnju usisivača, električnih &scaron;poreta i ostale bele tehnike, a &scaron;teta posle vazdu&scaron;nih udara procenjena je na najmanje 300 miliona dolara.1999 - Francuski list &quot;Parizijen&quot; objavio je fotografiju olupine američkog aviona &quot;F-117A&quot; u blizini Teočaka u severoistočnoj Bosni, pored koje su stražarili američki vojnici.2003 - U Njujorku su barovi i restorani progla&scaron;eni nepu&scaron;ačkim zonama.2005 - Umro je srpski pozori&scaron;ni režiser Miroslav Belović, član Jugoslovenskog dramskog pozori&scaron;ta od 1948. Kao pedagog radio je na Akademiji za pozori&scaron;nu umetnost (kasnije FDU) od njenog osnivanja 1949. godine. Upravnik JDP bio je od 1963. do 1966. Najznačajnije Belovićeve režije na sceni JDP-a bile su Plaut - &quot;Hvalisavi vojnik&quot;, &Scaron;on O&#39;Kejsi - &quot;Plug i zvezde&quot;, Georg Bihner - &quot;Dantonova smrt&quot;, Jovan Hristić - &quot;Savonarola i njegovi prijatelji&quot;, Belović i Stevan Pe&scaron;ić - &quot;Omer i Merima&quot;, Slavomir Mrožek - &quot;Tango&quot;, Marin Benetović - &quot;Hvarkinja&quot;, &quot;, Branislav Nu&scaron;ić - &quot;Mister Dolar&quot;, Marin Držić - &quot;Dundo Maroje&quot;, Nu&scaron;ić - &quot;Ne očajavajte nikad!&quot;.2006 - &Scaron;panska skup&scaron;tina (kortes) usvojila je plan autonomije Katalonije. Skup&scaron;tina je usvojila kontroverzni plan pro&scaron;irenja autonomije Katalonije, kojim se toj regiji daju veća ovla&scaron;ćenja u oblasti finansija i pravosuđa, ali i atributi nacije, do tada pripisivani isključivo &Scaron;paniji kao državi. Plan su podržali poslanici socijalističke vlade, dok su poslanici desne Narodne partije bili protiv. Opozicija je ocenila da je predlog katalonske regionalne skup&scaron;tine, poznat i kao novi statut Katalonije, neustavan i da predstavlja pretnju za jedinstvo &Scaron;panije. Među partijama koje su glasale protiv plana o autonomiji bila je i separatistička katalonska partija ERC, koja je ocenila da plan &quot;ne ide dovoljno daleko&quot; u smislu daljeg osamostaljenja Katalonije.2006 - Umro je biv&scaron;i predsednik Estonije Lenart Meri, ključna ličnost pokreta za nezavisnost te baltičke zemlje. Meri, državnik, pisac i režiser, bio je predsednik Estonije od 1992. do 2001.2007 - Najmanje 54 osobe, od kojih su većina stranci iz raznih islamskih zemalja, ubijene su u sukobima između terorista povezanih sa Al Kaidom i pripadnika pakistanskih plemena u region Južni Vaziristan. Reč je provinciji na granici sa Avganistanom, koja služi kao baza talibanskim pobunjenicima.2007 - Umro je Božidar Kovaček, srpski književnik, profesor, teatrolog, predsednik Matice srpske. Rođen je 1930. u Bosanskoj Dubici. Gimnaziju je zavr&scaron;io u Novom Sadu a Filozofski fakultet u Beogradu, gde je doktorirao 1963. tezom o Jovanu Đorđeviću. Predavao je narodnu književnost i op&scaron;ti kurs istorije jugoslovenske književnosti na Filozofskom fakultetu u Novom Sadu. Bio je upravnik Biblioteke Matice srpske, redovni profesor i dekan novosadske Akademije umetnosti, a naučne oblasti bile su mu istorija srpske književnosti i kulture 18. i 19. veka. Bio je osnivač i glavni urednik časopisa za scenske umetnosti i muziku, predsednik Upravnog odbora Sterijinog pozorja i potpredsednik Vukove zadužbine. Objavio je vi&scaron;e dela iz istorije književnosti i teatrologije.2008 - Umro je Dit Pran, kambodžanski novinar po čijim svedočenjima su snimljena &quot;Polja smrti&quot;. U Pnom Penu je bio fotograf i prevodilac u dopisni&scaron;tvu Njujork tajmsa. Od 1975. do 1979. nalazio se u radnim logorima karakterističnim za režim Pol Potovih Crvenih Kmera, pod kojim je, kako se navodi, stradalo čak dva miliona ljudi, među njima i njegova tri brata. Po dolasku u SAD 1979. nastavio je da radi za Njujork tajms, a docnije je bio i ambasador dobre volje UN.2019 - Zuzana Čaputova pobedila je u drugom krugu predsedničkih izbora u Slovačkoj. Aktivistkinja za za&scaron;titu životne sredine Čaputova prva je žena izabrana na tu funkciju.2020 - Preminuo je Sava Tutundžić, arheolog. Bio je profesor Arheologije Bliskog istoka na Filozofskom fakultetu u Beogradu. Najvi&scaron;e se bavio istorijom starog Egipta. Dela: &quot;The Group of Narrowing Nacked Jars and One-loop-handled Va&scaron;els at Maadi in Relation to the Palestinian Ceramic Ware&quot;, &quot;The Problem of Foreign North-Eastern Relations of Upper Egypt, Particulary in Badarian Period&quot;, &quot;Relationships between Late predynastic Egypt and Palestine: Some Elements and Phenomena&quot;, &quot;Donji Egipat u halkolitskom periodu i odnosi sa južnim Levantom: prva polovina IV milenijuma&quot;, &quot;Južni Levant u halkolitskom periodu: od V do prve polovine IV milenijuma&quot;.

Na današnji dan, 30. mart

0 Komentari