Na današnji dan, 17. mart

45. p. n. e. - Julije Cezar je u bici kod Munda u &Scaron;paniji te&scaron;ko porazio snage predvođene dvojicom sinova Gneja Pompeja Velikog, koji su izgubili vi&scaron;e od 30.000 boraca.180 - Umro je rimski car Marko Aurelije, car-filozof. Tokom vladavine, počev od 161. godine, uspe&scaron;no je suzbio germansku invaziju na Carstvo. Njegove bele&scaron;ke na grčkom jeziku u vidu aforizama, vođene tokom brojnih ratnih pohoda u Evropi i Aziji, svojevrsna filozofska introspekcija i razmi&scaron;ljanja o etici, objavljene su posmrtno pod naslovom &quot;Samom sebi&quot; i bile su vekovima popularne. Sačuvana je i njegova prepiska sa rektorom Frontonom na latinskom jeziku. Jedan je od najznačajnijih predstavnika poznog stoičkog eklekticizma i moralnom samoanalizom veoma je uticao na potomstvo. Car-filozof upamćen je i po izuzetnoj skromnosti i čestitosti.1190 - U Jorku u Engleskoj masakrirano je vi&scaron;e od 500 Jevreja.1473 - Rođen je &scaron;kotski kralj Džejms IV, koji je tokom vladavine od 1488. do smrti 1513. obezbedio unutra&scaron;nju stabilnost zemlje i učvrstio monarhiju. Na prestolu je nasledio oca Džejmsa III, kojeg su ubili pobunjenici, i ubrzo je skr&scaron;io pobunu. Kobna za njega bila je obnova neprijateljstava sa Englezima koja je kulminirala invazijom na Nortamberlend, tokom koje je u septembru 1513. poginuo u bici kod Fludena, u kojoj su njegove trupe te&scaron;ko poražene. Upamćen je i kao mecena &scaron;kotskih pesnika Vilijama Danbara i Gevina Daglasa.1526 - Francuski kralj Fransoa I oslobođen je iz ropstva u koje je pao u februaru 1525, kada je &scaron;panska armija koju je predvodio markiz od Peskare kod severnog italijanskog grada Pavije do nogu potukla francusko-&scaron;vajcarske trupe pod njegovom komandom.1649 - Parlament Engleske raspustio je Dom lordova, gornji dom, u vreme vladavine Olivera Kromvela, pobednika u građanskom ratu u kojem je 1648. poražen kralj Čarls I.1754 - Rođena je Žana Mari &quot;Manon Flipon&quot; Rolan, poznata kao Madam Rolan, koja je u vreme Francuske revolucije okupljala u svom salonu u Parizu pisce i ostale umetnike i političare. Na njih je znatno uticala, posebno na žirondince koje je predvodio njen suprug Rolan de La Platijer, ministar unutra&scaron;njih poslova Francuske 1792. Giljotinirana je 1793. tokom jakobinske diktature, posle čega je njen muž izvr&scaron;io samoubistvo.1813 - Francuskoj je objavio rat pruski kralj Fridrih Vilhelm III, jedan od najže&scaron;ćih neprijatelja Francuske revolucije.1834 - Rođen je nemački inženjer Gotlib Vilhelm Dajmler, koji je 1883. konstruisao prvi automobilski benzinski motor. Taj motor je omogućavao brzinu vozila od 18 kilometara na čas. Osnovao je 1890. kompaniju &quot;Dajmler Motoren-Gezel&scaron;aft&quot;, koja se 1926. ujedinila s fabrikom Karla Benca u kompaniju &quot;Dajmler-Benc&quot;, proizvođača prestižnih automobila &quot;Mercedes&quot;.1846 - Umro je nemački astronom i matematičar Fridrih Vilhelm Besel, osnivač i prvi direktor Kenigsber&scaron;ke opservatorije, koji je izračunao putanju Halejeve komete i prvi utvrdio promenljivost kretanja Sirijusa i Prokijusa i zaključio da je reč o zvezdama dvojnicima. Na osnovu geodetskih proračuna izveo je nove podatke o obliku i dimenzijama Zemlje. Usavr&scaron;io je i neke matematičke metode u astronomiji.1847 - Rođen je srpski kompozitor i pijanist Jovan Paču. &Scaron;kolovao se u rodnoj Subotici, u Pragu i Pe&scaron;ti. Bio je učenik Bedžiha Smetane. Uporedo s muzičkim obrazovanjem zavr&scaron;io je i medicinu. Smatran je muzičkim virtuozom. Izrazito salonski bidermajerski kompozitor, romantik, srpski patriota, brojne narodne i građanske melodije harmonizovao je za hor i klavir. Bio je i plodan publicista. Dela: &quot;Ćansonette serbe&quot;, &quot;Bez tebe draga&quot;, &quot;Prag je ovo milog srpstva&quot;, &quot;Čuj Du&scaron;ane&quot;, &quot;Svetosavska pesma&quot;.1861 - Ujedinjena Italija progla&scaron;ena je kraljevinom s Vitorijom Emanuelom II Savojskim na čelu.1906 - Umro je Avram Đukić, srpski istoriograf. Bio je &scaron;kolovani oficir i u intendantskoj službi dospeo je do čina generala austrijske vojske (Austrougarske). Služio je u Beču, Zadru i Pragu. Istoriografijom se bavio kao ljubitelj, ali veoma savesno. Proučavao je pro&scaron;lost Srba u tada&scaron;njoj Ugarskoj, odnosno dana&scaron;njoj srpskoj Vojvodini, i to najvi&scaron;e Veliku seobu, istoriju &scaron;ajka&scaron;a i srpske husarske regimente, bunu 1848, zatim ustanak Pere Segedinca, kao i seobe Srba u Rusiju. Sa mnogo požrtvovanja ispitivao je živote Srba austrijskih oficira. Ostavio je Matici srpskoj u rukopisu veliki rad: &quot;Generali i pukovnici Srbi u Austrougarskoj od god. 1704 do danas&quot;. Iz tog obimnog dela publikovao je jedino &quot;Život Arona Stanisavljevića, barona fon Velen&scaron;tajta&quot;. Ostali radovi: &quot;Kad su se Srbi sa patrijarhom Arsenijem III doselili u zemlje mađarske krune?&quot;, &quot;Tri pisma patrijarha Arsenija III Čarnojevića&quot;, &quot;Ustanova i spomenici ugarskih kraljevskih &scaron;ajka&scaron;a&quot;, &quot;Ne&scaron;to za istoriju carske i kraljevske Srpske husarske regimente&quot;.1919 - Rođen je Majk Hoar, čuveni profesionalni vojnik, plaćenik i avanturista koji je učestvovao u nizu vojnih akcija i prevrata. Irskog porekla, rođen u Kalkuti u tada&scaron;njoj Britanskoj Indiji, učestvovao je u Drugom svetskom ratu na prostoru Burme i Indije protiv Japanaca. Docnije se nastanio u Južnoj Africi, u Durbanu, gde je živeo do kraja života. Predvodio je safari ture, istraživao unutra&scaron;njost Afrike i proputovao čitav kontinent od Kejptauna do Kaira na motociklu. Avanturista po prirodi, učestvovao je kao zapovednik grupe plaćenika tokom krize u Kongu &scaron;ezdesetih godina, i u Katangi i tokom pobune Simba, kada se proslavio. Učestvovao je i u državnom udaru na Sej&scaron;elskim ostrvima. Bio je predložak za vi&scaron;e publikacija i filmova o avanturistima i plaćenicima u Africi. Autor je nekoliko knjiga, uglavnom sećanja.1921 - U Poljskoj je progla&scaron;en ustav kojim je uveden parlamentarni sistem, ali tokom narednih pet godina česte smene desničarskih kabineta nisu uspele da stabilizuju te&scaron;ku političku i ekonomsku krizu u zemlji, potresanoj čestim &scaron;trajkovima. Mar&scaron;al Jozef Pilsudski je 1926. izvr&scaron;io državni udar i zaveo diktaturu, uz prividno očuvanje parlamentarizma.1938 - Rođen je ruski baletski igrač Rudolf Hametovič Nurejev, jedna od najvećih zvezda svetske baletske scene 20. veka. Na Zapad je emigrirao posle gostovanja u Parizu u junu 1961. Upamćen je po nezaboravnim glavnim ulogama u mnogim baletima, uključujući &quot;Labudovo jezero&quot;, &quot;Žizelu&quot; i &quot;Petru&scaron;ku&quot;.1939 - Britanski premijer Nevil Čemberlen optužio je nacističkog vođu Adolfa Hitlera da je &quot;prekr&scaron;io reč&quot;, jer su nemačke trupe u&scaron;le u Čehoslovačku, ali Velika Britanija i ostale zapadne sile nisu učinile ni&scaron;ta da spreče komadanje suverene zemlje čiju su bezbednost verbalno garantovale.1944 - Savezničko bombardovanje Austrije u Drugom svetskom ratu počelo je napadom vi&scaron;e od 200 aviona na ciljeve u Beču.1948 - Velika Britanija, Francuska, Belgija, Holandija i Luksemburg potpisali su Briselski ugovor o 50-godi&scaron;njem savezu protiv oružanih napada u Evropi i o ekonomskoj, socijalnoj i vojnoj saradnji. Ugovor je potpisan pod utiskom tzv. prve berlinske krize.1956 - Umrla je Irena Kiri, francuski nuklearni fizičar i hemičar, kćerka nobelovaca Pjera i Marije Kiri, koja je sa suprugom Žanom Frederikom Žolioom 1935. podelila Nobelovu nagradu za hemiju.1958 - Iz Kejp Kaneverala SAD su u orbitu oko Zemlje lansirale &quot;Vangard I&quot;, drugi američki satelit.1962 - Moskva je optužila Va&scaron;ington da u Vijetnamu vodi &quot;neobjavljeni rat&quot;, zahtevajući povlačenje svih američkih snaga iz te zemlje.1963 - Erupcija vulkana Agung na indonežanskom ostrvu Bali usmrtila je najmanje 11.000 ljudi.1969 - Golda Meir je kao prva žena u istoriji Izraela preuzela dužnost predsednika vlade.1991 - Na referendumu je većina sovjetskih glasača pokazala da želi očuvanje Sovjetskog Saveza, ali su ubrzo nadjačale centrifugalne sile predvođene najuticajnijim političarima sovjetskih republika, pa se država raspala formiranjem suverenih država od republika dotada&scaron;njeg Sovjetskog Saveza.1992 - U eksploziji automobila-bombe ispred izraelske ambasade u Buenos Airesu, koju su aktivirali islamski teroristi, poginulo je 29 ljudi.1992 - Na referendumu u Južnoj Africi belci su nadmoćnom većinom podržali reforme za okončanje sistema aparthejda.1995 - Vojska Azerbejdžana je posle žestokih borbi skr&scaron;ila dvodnevnu policijsku pobunu u severnim predgrađima glavnog grada Bakua, koju je protiv predsednika Gajdara Alijeva predvodio zamenik ministra unutra&scaron;njih poslova Rov&scaron;an Javadov.1996 - Talas pljački i podmetnutih paljevina zahvatio je Grbavicu, poslednje srpsko predgrađe u Sarajevu koje je, u skladu s Dejtonskim sporazumom, prepu&scaron;teno muslimansko-hrvatskoj federaciji u BiH.1998 - Ekonomski reformator Džu Rongđi postao je kineski premijer.2000 - U uverenju u skori smak sveta, najmanje 530 članova sekte &quot;Pokret za obnovu 10 Božjih zapovesti&quot;, među kojima i 78 dece, izvr&scaron;ilo je kolektivno samoubistvo samospaljivanjem u crkvi u Kunungu na jugozapadu Ugande, 320 kilometara jugozapadno od Kampale, tako &scaron;to su aktivirali me&scaron;avinu benzina i sumporne kiseline.2003 - Vrhovni sud &Scaron;panije doneo je na predlog vlade odluku o trajnoj zabrani partije Batasuna, koja se smatra političkim krilom oružane baskijske terorističke grupe ETA. Ovu odluku ubrzo je potvrdio i Ustavni sud &Scaron;panije.2004 - U orkestriranom pogromu &scaron;irom Kosova i Metohije desetina hiljada Albanaca nad Srbima ubijeno je 27 osoba, uključujući Albance koje su usmrtili vojnici Kfora i 16 Srba. Prognano je vi&scaron;e od 4.000 Srba, poru&scaron;eno i zapaljeno 935 srpskih kuća i 35 pravoslavnih crkava i manastira, uključujući vi&scaron;e srednjovekovnih svetinja, poput crkve iz 14. veka Bogorodica Ljevi&scaron;ka u Prizrenu.2006 - Umro je američki modni kreator Oleg Kasini. Rođen 1913. u Parizu, odrastao je u Italiji, gde je otvorio prvi modni salon, da bi 1936. emigrirao u SAD gde je dizajnirao kostime za filmske studije. Oblačio je mnoge zvezde poput Natali Vud, Grejs Keli, Merlin Monro i Džin Tirni, koja je 1941. postala njegova supruga. Godine 1960. postao je zvanični modni kreator prve dame SAD Žakline Kenedi.2008 - U nemirima nakon intervencije UNMIK policije i Kfora, tokom zauzimanja zgrada Op&scaron;tinskog i Okružnog suda u severnom delu Kosovske Mitrovice i uklanjanja srpskih zastava sa njih, povređeno je oko 70 osoba, 15 teže, a uhap&scaron;eno je 53.2015 - U manastiru trinitaraca Svetog Ildefonsa u centru Madrida identifikovani su posmrtni ostaci čuvenog &scaron;panskog pisca Miguela Servantesa, koji je preminuo aprila 1616. Antropolog Fransisko Etksebaria potvrdio je da je tim eksperata pozitivno identifikovao posmrtne ostatke Servantesa, oko čega je prethodno postojala dilema. Servantesov &quot;Don Kihot&quot; jedno je od najznamenitijih književnih dela uop&scaron;te i smatra se pretečom modernog romana.2020 - Čelnici 27 država članica EU odlučili su da zatvore granice Unije na 30 dana, osim za izuzetne slučajeve, u nadi da će ograničiti &scaron;irenje pandemije virusa.2020 - Umrla je Beti Vilijams, mirovna aktivistkinja iz Severne Irske i nobelovka. Bila je svedok tragičnog događaja avgusta 1976. kada je pripadnik Irske republikanske armije usmrtio troje dece. Ona je potom pokrenula peticiju za mir, koja je &scaron;iroko prihvaćena. Osnivač je organizacije Žene za mir i čelnik Globalne fondacije za decu.2023 - Preminula je Dubravka Ugre&scaron;ić, pisac. Cenjena i nagrađivana u vreme biv&scaron;e Jugoslavije, Hrvatsku je napustila u vreme raspada zemlje kao neskriveni protivnik novog režima u Zagrebu. Osim kao literata, hrabar esejista, bavila se naukom kao istoričar književnosti. Bila je izuzetan poznavalac ruske avangarde. Prva je žena dobitnica NIN-ove nagrade za roman godine 1988. Dela: &quot;Poza za prozu&quot;, &quot;&Scaron;tefica Cvek u raljama života&quot;, &quot;Život je bajka&quot;, &quot;Forsiranje romana-reke&quot;, &quot;Američki fikcionar&quot;, &quot;Kultura laži&quot;, &quot;Baba Jaga je snijela jaje&quot;.2023 - Međunarodni krivični sud sa sedi&scaron;tem u Hagu izdao je nalog za hap&scaron;enje ruskog predsednika Vladimira Putina, optuživ&scaron;i ga da je odgovoran za ratne zločine u Ukrajini. Prema navodima MKS, predsednik Rusije Vladimir Putin &quot;odgovoran je za ratni zločin protivpravne deportacije stanovni&scaron;tva (dece) i protivpravnog preseljenja stanovni&scaron;tva iz okupiranih područja Ukrajine u Rusku Federaciju&quot;. MKS je takođe izdao nalog za hap&scaron;enje Marije Aleksejevne Lvove-Belove, komesarke za prava deteta u Kancelariji predsednika Rusije.

Na današnji dan, 17. mart

0 Komentari